ଏତେ ଶୂଦ୍ରେଷୁ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଲ୍ପଗୁଣଂ ବୁଧୈଃ । ପାଯସଂ ସ୍ନେହପକ୍ଵଂ ଚ ଗୋରସଶ୍ଚୈଵ ସକ୍ତଵଃ
ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅଳ୍ପ ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ଭୋଜନ କରିପାରନ୍ତି: ପାୟସ, ଘିଉରେ ରାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ଚିଡ଼ା।
ପିଣ୍ଯାକଂ ଚୈଵ ତୈଲଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ଵୃଂତାକଂ ନାଲିକାଶାକଂ କୁସୁଂଭଂ ଭସ୍ମକଂ ତଥା
ପିଣ୍ଯାକ ଓ ତେଲ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ବାଇଗଣ, ଶାଗ, କୁସୁମ୍ଭ ଓ ଭସ୍ମକ ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି।
ପଲାଂଡୁଂ ଲଶୁନଂ ଶୁକ୍ତଂ ନିର୍ଯ୍ଯାସଂ ଚୈଵ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଛତ୍ରାକଂ ଵିଡ୍ଵରାହଂ ଚ ସ୍ଵିନ୍ନଂ ପୀଯୂଷମେଵ ଚ
ପିଆଜ, ରସୁଣ, ଖଟା ଖାଦ୍ୟ, ଚିପି ହୋଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଛତୁ ମାଛ, ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଆ, ଉବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅମୃତ ଭଲି ଭୋଜନ ଖାଇବାକୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଵିଲଯଂ ଵିମୁଖଂ ଚୈଵ କୋରକାଣି ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଗୃଂଜନଂ କିଂଶୁକଂ ଚୈଵ କୂଷ୍ମାଂଡଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଝି ହୋଇଯାଇଥିବା ଓ ଅପକ୍ୱ କୁଳି, ତମାଳ ଫୁଲ, କିଂଶୁକ ଫୁଲ ଓ କୁମ୍ଭ ତିଆଁ ଭଲି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଉଦୁଂବରମଲାବୁଂ ଚ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ପତତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ତଥା କୃସରସଂଯାଵୌ ପାଯସାପୂପମେଵ ଚ
ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଓ ଲାଉ ଖାଇଲେ ଦ୍ବିଜ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ହରାଇଦେଇଥାଏ; ଏହିପରି କ୍ରିସର, ଚିତା ଭାତ, ଖିର ଓ ମିଠା ପିଠା ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ଅନୁପାକୃତ ମାଂସଂ ଚ ଦେଵାନ୍ନାନି ହଵୀଂଷି ଚ । ଯଵାଗୂଂ ମାତୁଲିଗଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯାନପ୍ଯନୁପାକୃତାନ୍
ଅପକ୍ୱ ମାଂସ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଭୋଜନ, ହବି, ଯବ ଦଳି ତିଆଁ ଖାଦ୍ୟ, ବିଲାତି ଲେମୁ ଓ ଅପକ୍ୱ ମାଛ ଖାଇବାକୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ନୀପଂ କପିତ୍ଥଂ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପିଣ୍ଯାକଂ ଚୋଦ୍ଧୃତସ୍ନେହଂ ଦେଵଧାନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ
ନୀପ ଗଛ, କବିତ୍ଥ ଫଳ, ପକ୍ଷ ଗଛ ଭଲି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅତି ସାବଧାନରେ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ପିନ୍ୟାକ, ତିଆଁ ଘିଅ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ରାତ୍ରୌ ଚ ତିଲସଂବଂଧଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦଧି ତ୍ଯଜେତ୍ । ନାଶ୍ନୀଯାତ୍ପଯସା ତକ୍ରଂ ନାଭକ୍ଷ୍ଯାନୁପଯୋଜଯେତ୍
ରାତିରେ ତିଳ ମିଶିଥିବା ଦହିକୁ ଅତି ସାବଧାନରେ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ଦୁଧ ସହିତ ତକ୍ର ପିବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କୃମିଦୁଷ୍ଟଂ ଭାଵଦୁଷ୍ଟଂ ମୃତ୍ସଂସର୍ଗଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । କୃମିକୀଟାଵପନ୍ନଂ ଚ ସୁହୃତ୍କ୍ଲେଦଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
କୀଟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ମନେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ମାଟି ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୋଇଥିବା, କୀଟ କିମ୍ବା ପୋକ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଜିଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ସଦା ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ଵାଘ୍ରାତଂ ଚ ପୁନଃ ସିଦ୍ଧଂ ଚଂଡାଲାଵେକ୍ଷିତଂ ତଥା । ଉଦକ୍ଯଯା ଚ ପତିତୈର୍ଗଵା ସଂଘ୍ରାତମେଵ ଚ
କୁକୁର ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, ପୁନଃ ରନ୍ଧିତ, ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖିଥିବା, ଅସୁଧା ମହିଳା ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, ଏବଂ ମୃତ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଅସଂଗତଂ ପର୍ଯ୍ଯୁଷିତଂ ପର୍ଯସ୍ତାନ୍ନଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । କାକକୁକ୍କୁଟସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଂ କୃମିଭିଶ୍ଚୈଵ ସଂଗତମ୍
ଯଥାଯଥି ମିଶିନଥିବା, ପୁରୁଣା, ବିକ୍ରିତ ଭୋଜନ, କାଉ କିମ୍ବା କୁକୁଡି ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଥିବା, କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ସଦା ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ମନୁଷ୍ଯୈରପ୍ଯଵଘ୍ରାତଂ କୁଷ୍ଠିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟମେଵ ଚ । ନ ରଜସ୍ଵଲଯା ଦତ୍ତଂ ନ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯା ସରୋଗଯା
ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଥିବା, ରଜସ୍ୱଳା ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା, ଅସଦ୍ ମହିଳା କିମ୍ବା ରୋଗୀ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ମଲଵଦ୍ଵାସସା ଵାପି ପରଵାସୋଥ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଵିଵତ୍ସାଯାଶ୍ଚ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ମେଷସ୍ଯାନିର୍ଦଶସ୍ଯ ଚ
ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ମୃତ ମଞ୍ଚି ଗାଈର ଦୁଧ, ଅପରିପକ୍ୱ ମେଷ ଓ ଛାଗର ଦୁଧ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଆଵିକଂ ସଂଧିନୀକ୍ଷୀରମପେଯଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ବଲାକଂ ହଂସଦାତ୍ଯୂହଂ କଲଵିଂକଂ ଶୁକଂ ତଥା
ମନୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମେଷ ଦୁଧ କିମ୍ବା ଛାଗ ଦୁଧ ଯୋଗ ଦିନେ ପିବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବଳାକ, ହଂସ, ଦାତ୍ୟୁହ, କଳବିଙ୍କ, ଶୁକା ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କୁରୁରଂ ଚ ଚକୋରଂ ଚ ଜାଲପାଦଂ ଚ କୋକିଲମ୍ । ଵାଯସାନ୍ଖଂଜରୀଟାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଯେନଂ ଗୃଧ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
କୁରୁର, ଚକୋର, ଜାଲପଦ, କୋକିଳ, କାଉ, ଖଞ୍ଜରୀଟ, ଶ୍ୟେନ, ଗୃଧ୍ର ଭଲି ପକ୍ଷୀ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଉଲୂକଂ ଚକ୍ରଵାକଂ ଚ ଭାସଂ ପାରାଵତଂ ତଥା । କପୋତଂ ଟିଟ୍ଟିଭଂ ଚୈଵ ଗ୍ରାମକୁକ୍କୁଟମେଵ ଚ
ଉଲୁକ, ଚକ୍ରବାକ, ଭାସ, ପାରାବତ, କପୋତ, ଟିଟିଭ, ଗ୍ରାମ କୁକୁଡି ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସିଂହଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଚ ମାର୍ଜାରଂ ଶ୍ଵାନଂ ସୂକରମେଵ ଚ । ଶୃଗାଲଂ ମର୍କଟଂ ଚୈଵ ଗର୍ଦ୍ଦଭଂ ନ ଚ ଭକ୍ଷଯେତ୍
ସିଂହ, ବାଘ, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ଶୁଆ, ଶୃଗାଳ, ମର୍କଟ, ଗର୍ଦ୍ଧଭ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ଭକ୍ଷଯେତ୍ସର୍ପମୃଗାଞ୍ଛିଖିନୋନ୍ଯାନ୍ଵନେଚରାନ୍ । ଜଲେଚରାନ୍ସ୍ଥଲଚରାନ୍ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚେତି ଧାରଣା
ସାପ, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, ମୟୂର ଓ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ, ଜଳରେ ବା ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ।
ଗୋଧା କୂର୍ମଃ ଶଶଃ ଖଡ୍ଗଃ ସଲ୍ଲକଶ୍ଚେତି ସତ୍ତମାଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ପଂଚନଖାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଗୋଧା, କୁର୍ମ, ଶଶ, ଖଡ୍ଗ, ସଲ୍ଲକ — ଏହି ପଞ୍ଚନଖୀ ପଶୁ ମାଂସ ସଦା ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଏହିପରି ମନୁ ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ସଶଲ୍କାନ୍ଭୁଂଜୀତ ମାଂସଂ ରୌରଵମେଵ ଚ । ନିଵେଦ୍ଯ ଦେଵତାଭ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନାନ୍ଯଥା
ଉପରେ ଚିତ୍ରିତ ମାଛ ଓ ରୌରବ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ମାତ୍ର; ତା'ଠାରୁ ଅନ୍ୟଥା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ମଯୂରଂ ତିତ୍ତିରଂ ଚୈଵ କପୋତଂ ଚ କପିଂଜଲମ୍ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସଂ ବକଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମୀନଂ ହଂସଂ ପରାଜିତମ୍
ମୟୂର, ଟିଟିର, କପୋତ, କପିଞ୍ଜଳ, ବାର୍ଦ୍ରୀଣ, ବକ, ମାଛ, ହଂସ ଏବଂ ପରାଜିତ ପକ୍ଷୀ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଛି।
ଶଫରୀ ସିଂହତୁଂଡଂ ଚ ତଥା ପାଠୀନରୋହିତୌ । ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚୈତେ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଭକ୍ଷଣୀଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶଫରୀ ମାଛ, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ପାଠୀନ ଓ ରୋହିତ ମାଛ ଏହି ମାଛଗୁଡିକୁ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଭକ୍ଷଯେଦେଷାଂ ମାଂସଂ ଚ ଦ୍ଵିଜକାମ୍ଯଯା । ଯଥାଵିଧି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରାଣାନାମପି ଚାତ୍ଯଯେ
ଏହି ପଶୁମାନଙ୍କର ମାଂସ ପବିତ୍ର କରି ଦ୍ୱିଜ ଚାହିଁଲେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ, ଏବଂ ଜୀବନ ଉପରେ ଆପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଭକ୍ଷଯେନ୍ନୈଵ ମାଂସାନି ଶେଷଭୋଜୀ ନ ଲିପ୍ଯତେ । ଔଷଧାର୍ଥମଶକ୍ତୋ ଵା ନିଯୋଗାଦ୍ଯଜ୍ଞକାରଣାତ୍
ଅନ୍ୟ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରେ ସେ ଦୂଷିତ ହୁଏନି, ଔଷଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଅସମର୍ଥତାରେ, ଆଜ୍ଞାରେ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ଆମଂତ୍ରିତଶ୍ଚ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦୈଵେ ଵା ମାଂସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯାଵଂତି ପଶୁରୋମାଣି ତାଵନ୍ନରକମୃଚ୍ଛତି
ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୈବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ପଶୁର ଲୋମ ଗଣନାରେ ସେ ଏତିକି ବର୍ଷ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଅଦେଯଂ ଵାପ୍ଯପେଯଂ ଵା ତଥୈଵାସ୍ପୃଶ୍ଯମେଵ ଵା । ଦ୍ଵିଜାତୀନାମନାଲୋକ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ବିରତ; ଏହା ମଦ୍ୟ ପ୍ରତି ନିୟମ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ମଦ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପୀତ୍ଵା ପତତି କର୍ମ୍ମଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଭାଷ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ମଦ୍ୟକୁ ସଦା ବିରତ କରିବା ଉଚିତ; ପିଇଲେ ଦ୍ୱିଜ କର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ସାଙ୍ଗତିଯୋଗ୍ୟ ରହେନି।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପୀତ୍ଵାଽପେଯାନ୍ଯପି ଦ୍ଵିଜଃ । ନାଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତନ୍ନ ଜହାତ୍ଯଧଃ
ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଇଲେ କିମ୍ବା ଅପେୟ ପିଇଲେ ଦ୍ୱିଜ ଯାଏଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଛାଡିନାହିଁ, ଅଧିକାରୀ ହୁଏନି।
ତସ୍ମାତ୍ପରିହରେନ୍ନିତ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଅପେଯାନି ଚ ଵିପ୍ରୋ ଵୈ ତଥା ଚେଦ୍ଯାତି ରୌରଵମ୍
ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ସାବଧାନରେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅପେୟକୁ ବିରତ କରିବା ଉଚିତ; ନ କଲେ ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯନିଯମୋ ନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ନିୟମ ନାମକ ଛଉଅଞ୍ଚାଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।