ଏତାନି ସ୍ନାତକୋ ନିତ୍ଯଂ ପାଵନାନି ଚ ପାଵଯେତ୍ । ଵେଦୋଦିତଂ ସ୍ଵକଂ କର୍ମ୍ମ ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ
ଯିଏ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ କରି ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ନିଜ କର୍ମକୁ ସଦା ଅଲସ୍ୟ ବିନା କରିବା ଦରକାର।
ଅକୁର୍ଵାଣଃ ପତତ୍ଯାଶୁ ନରକାନତିଭୀଷଣାନ୍ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଵେଦଂ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ନ ହାପଯେତ୍
ଯିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସତତ ଚେଷ୍ଟାରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଓ ମହାଯଜ୍ଞଗୁଡିକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଗୃହ୍ଯାଣି କାର୍ଯାଣି ସଂଧ୍ଯୋପାସନମେଵ ଚ । ସଖ୍ଯଂ ସମାଧିକୈଃ କୁର୍ଯାଦୁପେଯାଦୀଶ୍ଵରଂ ସଦା
ଘରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର, ସେଗୁଡିକ କରିବା ଏବଂ ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଉତ୍ତମ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଗଢ଼ିବା ଏବଂ ସଦା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦୈଵତାନ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭାର୍ଯ୍ଯାଭିପୋଷଣମ୍ । ନ ଧର୍ମଂ ଖ୍ଯାପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ପାପଂ ଗୂହଯେଦପି
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଜୀବନ ସଂଗିନୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ରଖିବା ଦରକାର। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନିଜ ପାପକୁ ଲୁଚାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୁର୍ଵୀତାତ୍ମହିତଂ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନୁକଂପକଃ । ଵଯସଃ କର୍ମ୍ମଣୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଶ୍ରୁତସ୍ଯାଭିଜନସ୍ଯ ଚ
ସେ ସଦା ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାଇବା ଦରକାର, ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ବଂଶକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଶଵାଗ୍ବୁଦ୍ଧିସାରୂପ୍ଯମାଚରନ୍ଵିଚରେତ୍ସଦା । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତଂ ସମ୍ଯକ୍ସାଧୁଭିର୍ଯଶ୍ଚ ସେଵିତଃ
ସେ ସଦା ଦେଶ, କଥା ଓ ମନରେ ସମନ୍ୱୟ ରଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ୍। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଯେଉଁ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର।
ତମାଚାରଂ ନିଷେଵେତ ନେହେତାନ୍ଯତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍ । ଯେନାସ୍ଯ ପିତରୋ ଯାତା ଯେନ ଯାତାଃ ପିତାମହାଃ
ଯେ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ପୁରୁବ୍ୱଜମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେହି ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତେନ ଯାଯାତ୍ସତାଂ ମାର୍ଗଂ ତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ସେହି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ଉଚିତ୍।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଲୋଭମୋହଵିଵର୍ଜିତଃ । ସାଵିତ୍ରୀଜାପ ନିରତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଗୃହୀ
ସତ୍ୟ କହିବା, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିବା, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ିବା, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲିନ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା—ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ହିତେ ରତଃ । ଦାତା ଯଜ୍ଵା ଦେଵଭକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମାତାପିତାଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଓ ଦେବତାଭକ୍ତ—ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତ୍ରିଵର୍ଗସେଵୀ ସତତଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ସମର୍ଚନମ୍ । କୁର୍ଯାଦହରହର୍ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ଯେତ୍ପ୍ରଯତଃ ସୁରାନ୍
ଏହି ତିନି ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ସଦା ଲିନ ରହିବା ଉଚିତ୍। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଵିଭାଗଶୀଲଃ ସତତଂ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତୋ ଦଯାଲୁକଃ । ଗୃହସ୍ଥସ୍ତୁ ସମାଖ୍ଯାତୋ ନ ଗୃହେଣ ଗୃହୀ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସଦା ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଦୟାଳୁ, ସେଠିକି ଗୃହସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମାତ୍ର ଘର ରଖିଲେ ଗୃହସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
କ୍ଷମା ଦଯା ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ଯଂ ଚୈଵ ଦମଃ ଶମଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିତ୍ଯତା ଜ୍ଞାନମେତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଲକ୍ଷଣମ୍
କ୍ଷମା, ଦୟା, ଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶାନ୍ତି, ଆତ୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଏହିଗୁଡିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
ଏତସ୍ମାନ୍ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଯଥାଶକ୍ତି ଚରନ୍ଧର୍ମ୍ମଂ ନିଂଦିତାନି ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ନିୟମରେ କେବେ ଅଲସ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ ଚାଲିବା ଓ ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଦରକାର।
ଵିଧୂଯ ମୋହକଲିଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍ । ଗୃହସ୍ଥୋ ମୁଚ୍ଯତେ ବଂଧାନ୍ନାତ୍ର କାର୍ଯାଵିଚାରଣା
ମୋହର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଗର୍ହିତ ଜଯ କ୍ଷେପ ହିଂସା ବଂଧଵଧାତ୍ମନାମ୍ । ଅନ୍ଯମନ୍ଯୁ ସମୁତ୍ଥାନାଂ ଦୋଷାଣାଂ ମର୍ଷଣଂ କ୍ଷମା
ନିନ୍ଦା, ପରାଜୟ, ଅପମାନ, ଆଘାତ, ନିଜ ବା ପରିବାରର କ୍ଷତି ଓ ପରସ୍ପର କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷଗୁଡିକୁ ଯିଏ କ୍ଷମା କରେ, ସେହି କ୍ଷମା।
ସ୍ଵଦୁଃଖେଷ୍ଵେଵ କାରୁଣ୍ଯଂ ପରଦୁଃଖେଷୁ ସୌହୃଦମ୍ । ଦଯେତି ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ମନେ ଦୁଃଖ ହେଲେ ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ସହାନୁଭୂତି ଦେଖାଇବା—ଏହିକୁ ମୁନିମାନେ 'ଦୟା' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ଯାହା ଧର୍ମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ ।
ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ଧାରଣା ହି ପରାର୍ଥତଃ । ଵିଜ୍ଞାନମିତି ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯେନ ଧର୍ମୋ ଵିଵର୍ଧତେ
ଚୌଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁ ବୁଝିବାରେ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେଇ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଦ୍ଯାମର୍ଥଂ ଚୈଵୋପଲଭ୍ଯତେ । ଧର୍ମକାର୍ଯାଣି କୁର୍ଵୀତ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ନିୟମ ମାନି ଶିକ୍ଷା ନେଲେ ଏବଂ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଲେ, ଧର୍ମ କାମ କରିବା—ଏହିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିବା କୁହାଯାଏ ।
ସତ୍ଯେନ ଲୋକଂ ଜଯତି ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଯଥା ଭୂତା ପ୍ରମାଦଂ ତୁ ସତ୍ଯମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଜିତିହେବାଯାଏ; ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବି । ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଯଥାର୍ଥ, ଭ୍ରମ ରହିତ ।
ଦମଃ ଶରୀରୋପରତିଃ ଶମଃ ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରସାଦତଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମମକ୍ଷରଂ ଵିଦ୍ଯା ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ଦମ ହେଉଛି ଦେହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା; ଜ୍ଞାନର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଆସେ । ଆତ୍ମାର ଅବିନାଶୀ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ଆଉ କେବେ ଶୋକ ନାହିଁ ।
ଯଯା ସ ଦେଵୋଭଗଵାନ୍ଵିଦ୍ଯଯା ଵିଦ୍ଯତେ ପରଃ । ସାକ୍ଷାଦେଵ ହୃଷୀକେଶସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନମିତି କୀର୍ତିତମ୍
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଭଗବାନ୍ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯମକ୍ରୋଧନଃ ଶୁଚିଃ । ମହାଯଜ୍ଞପରୋ ଵିପ୍ରୋ ଲଭତେ ତଦନୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଉପରେ ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତି ରଖି, ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ରହିତ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ଅପୂର୍ବ ଦଶାକୁ ପାଏ ।
ଧର୍ମସ୍ଯାଯତନଂ ଯତ୍ନାଚ୍ଛରୀରଂ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନହି ଦେହଂ ଵିନା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷୈର୍ଵିଦ୍ଯତେପରଃ
ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ଯେଉଁ ଦେହ, ତାହାକୁ ଯତ୍ନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ, ଦେହ ବିନା ଲୋକେ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ।
ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମେଷୁ ଯୁଜ୍ଯେତ ନିଯତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ନ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଂ କାମମର୍ଥଂ ଵା ମନସା ସ୍ମରେତ୍
ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ସଦା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲିପ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍; ଧର୍ମ ଛାଡି ମାନସିକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ସୀଦନ୍ନପି ହି ଧର୍ମେଣ ନ ତ୍ଵଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍ । ଧର୍ମୋ ହି ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଗତିଃ ସର୍ଵେଷୁ ଜଂତୁଷୁ
କଷ୍ଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅଧର୍ମ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଧର୍ମ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ।
ଭୂତାନାଂପ୍ରିଯକାରୀସ୍ଯାନ୍ନପରଦ୍ରୋ ହକର୍ମଧୀଃ । ନ ଵେଦଦେଵତାନିଂଦାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୈଶ୍ଚ ନ ସଂଵସେତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟର କାମ କିମ୍ବା ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବେଦ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଓ ଏମିତି କରୁଥିବାଙ୍କ ସହିତ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଯସ୍ତ୍ଵିମଂ ନିଯତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଧର୍ମାଧ୍ଯାଯଂ ପଠେଚ୍ଛୁଚିଃ । ଅଧ୍ଯାପଯେଚ୍ଛ୍ରାଵଯେଦ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିୟମ ମାନି ଏହି ଧର୍ମ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ, ଶିଖାଏ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁଃପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉଵନ୍ତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ନ ହିଂସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ନାନୃତଂ ଵାଵଦେତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ନାହିତଂ ନାପ୍ରିଂଯଂ ଵାଚ୍ଯଂ ନ ସ୍ତେନଃ ସ୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—କେବେ ବି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାହାକୁ ଅପକାର କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ବି ଚୋରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।