ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥାଧିପସ୍ଯେଦଂ ଦ୍ଵାରକାଖ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଜଲମ୍ । କମଂଡଲୁଗତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନିଶାଚର୍ଯୋ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସେ ଦ୍ୱାରକା ତୀର୍ଥର ଅଧିପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଏହି କମଣ୍ଡଳୁର ପବିତ୍ର ପାଣି, ମୁଁ ଏହି ନିଶାଚର କହୁଛି।
ଭଵତୀଭିରହଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଯତ୍ତଦାଖ୍ଯାତମେଵ ମେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୋ ଦୁର୍ଦଶାମେତାଂ କୃପା ମେ ଜାଯତେ ହୃଦି
ଆପଣମାନେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି। ଆପଣମାନେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଉପଜିଲା।
ଉଚ୍ଯତାଂ କିଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଭଵତୀନାଂ ଵଶୋ ହ୍ଯହମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଭଵତୁ ଯୁଷ୍ମାକମିତି ତାଃ ସିଷିଚେଂଭସା
ଆଜି ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଛି। ଜ୍ଞାନ ଆପଣମାନେଙ୍କ ମନରେ ଆସୁ, ବୋଲି କହି, ସେ ପାଣି ଛିଟିଲେ।
ତାସ୍ତଜ୍ଜଲାଭିମର୍ଶାତ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଜନ୍ମକର୍ମଣାଂ । ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ତତ୍ଯଜୁଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସଂ ଦେହମୁଲ୍ବଣମ୍
ସେ ପାଣିର ସ୍ପର୍ଶରେ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଆସାଦ୍ଯ ଦେଵତାଦେହଂ ଵିମାନଂ ସପ୍ତମାଗତମ୍ । ଆରୁହ୍ଯାପ୍ସରସୋ ଭୂତ୍ଵା ତାଃ ପ୍ରଣେମୁର୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନେ
ଦେବତା ଦେହ ପାଇ, ସପ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ସେମାନେ ଅପ୍ସରା ହେଇ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ଵାରକାଜଲସଂଗମାତ୍ । ରାକ୍ଷସତ୍ଵାଦ୍ଵଯଂ ମୁକ୍ତା ଗଚ୍ଛାମସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାରକା ପାଣି ସଂଯୋଗରେ ଆମେ ରାକ୍ଷସ ଦେହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଦେବତା ଲୋକକୁ ଯାଉଛୁ।'
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା ଦ୍ଵାରକା ଦ୍ଵିଜ । ନାତଃ ପରତରଂ ଲୋକେଽନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥମଖିଲାର୍ଥଦମ୍
'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରକା ଅଛି, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଃସମାରୂଢା ଵିମାନେଷୁ ମହୀପତେ । ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରାର୍ଚୀଂ ଦିଶଂ ତେନ ଦତ୍ତାଜ୍ଞା ଵୈ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନା
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ସେମାନେ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ରାଜନ୍, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯମୁନାତୀରଵର୍ତିନ୍ଯା ଦ୍ଵାରକାଯା ମହୀପତେ । ଶୃଣ୍ଵନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତସ୍ଯା ନରଃ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ହେ ରାଜନ୍, ଯମୁନା ତଟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରକାର ମହିମା ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵେଦଜ୍ଞାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଶତସ୍ଯେଚ୍ଛାସୁ ଭୋଜନାତ୍ । ଯତ୍ଫଲଂ ଶ୍ରଵଣାଦସ୍ମାନ୍ମହିମ୍ନସ୍ତତ୍ପ୍ରଜାଯତେ
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଶତଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ମହିମା କାହାଣୀ ଶୁଣିଲେ ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଵିଂଦାରାଧନେ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥା ଵୈ ସୌଖ୍ଯମିଂଦ୍ରିଯମ୍ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଶ୍ରଵଣାଦସ୍ଯା ଦ୍ଵାରକାଯାସ୍ତଥା ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଯେପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ପୂଜା କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେମିତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେପରି ଦ୍ୱାରକାର ମହିମା କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁଖ ମିଳେ ।
ସୂର୍ଯେଂଦୁଗ୍ରହଣେ ଦାନାତ୍ସୁଵର୍ଣପଲଵିଂଶତେଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ଶୃଣ୍ଵତୈତସ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଦଵାପ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ କୋଇ ଜଣେ ଯଦି କୋଡ଼ି ମାପରେ କଳା ଦାନ କରେ, ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ମହିମା କଥା ଶୁଣିଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ।
ଵିମଲସ୍ଯ ସୁତପ୍ରାପ୍ତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁତ ଇହାପ୍ଯତେ । ତତ୍ସଖ୍ଯୁର୍ଭକ୍ତିଲାଭଂ ଚ ଲଭ୍ଯତେ ଭକ୍ତିରୁତ୍ତମା
ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ମିଳିଥିଲା, ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୁଅ ମିଳେ । ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଯେଉଁ ଭଳି ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ମିଳେ ।
ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଵିମୋକ୍ଷଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ । ସ ଯାତି ତା ଇଵ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିମାନେନ ସୁରାଲଯମ୍
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରିତ ହୃଦୟରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କର ମୋକ୍ଷ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ବସି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଏ ।
ନୃପଵରମହିମା ତେ ଵର୍ଣିତୋ ଦ୍ଵାରକାଯାସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଜନସେଵ୍ଯା ଶକ୍ରତୀର୍ଥସ୍ଥିତାଯାଃ । କିମପରମତିପୁଣ୍ଯଂ ଵର୍ଣଯାମି ତ୍ଵଦଗ୍ରେ କଥଯ ନ ହି ଵିଧେଯଃ ଶ୍ରେଯସି ସ୍ଵେ ଵିଲଂବଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରକା ନଗରୀ ତିନି ଭୁବନର ଲୋକମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହାର ମହିମା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ବିଶେଷତା ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରିଦେଲି । ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଅତିଶୟ ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବି? କହ, କାରଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିନ୍ଦୀ। ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦ୍ଵାରକାଯାଖ୍ଯାନଂନାମ ଅଷ୍ଟାଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ କାଳିନ୍ଦୀ ମହିମା ଅଂଶରେ 'ଦ୍ୱାରକା କଥା' ନାମକ ଦୁଇଶେ ଆଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ପଚାସିହଜାର ପାଞ୍ଚଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସୌଭରେ କସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ଵର୍ଣଯାମାସ ଶିବଯେ ଶକ୍ରତୀର୍ଥଗତସ୍ଯ ଚ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ — ହେ ମୁନି, ସୌଭରି କିଏ ସେଇ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶିବିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ ?
ଅତସ୍ତୁ ମମ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଜାଯତେ ମୁନିପୁଂଗଵଃ । ଶିଵିନାରଦସଂଵାଦଂ ବ୍ରୂହି ପୁଣ୍ଯଂ ନତାଯ ମେ
ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ମନରେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମିଛି । ଶିବି ଓ ନାରଦଙ୍କର ଶୁଭ କଥା ମୋତେ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଅମୃତ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛି ।
ସୌଭରିରୁଵାଚ- ଧର୍ମରାଜ ଶିବୀରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦଵର୍ଣିତମ୍ । ଦ୍ଵାରକାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତମେଵାପୃଚ୍ଛଦାଦରାତ୍
ସୌଭରି କହିଲେ — ଧର୍ମରାଜ, ଶିବି ରାଜା ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଦ୍ୱାରକାର ମହିମା ଶୁଣି, ଆଦର ସହିତ ଆଉ ପଚାରିଲେ ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମାଂଗଜ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୁତଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯା ଦ୍ଵାରକାଯା ମଯାଦ୍ଭୁତମ୍
ଶିବି କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦ୍ୱାରକାର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ଶୁଣିଛି ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଯଦି ମୁନେ କିଂଚିଦସ୍ତି ପଵିତ୍ରକମ୍ । ଚରିତଂ ମମ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ପିପାସୋସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋଽମୃତମ୍
ହେ ମୁନି, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଯଦି କିଛି ପବିତ୍ର କଥା ଅଛି, ମୋ ସେଇ ଚରିତ୍ର କଥା କହ, କାରଣ ତୁମ ଅମୃତ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ତିବ୍ର ଆଗ୍ରହ କରୁଛି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଚରିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । ନାପିତସ୍ଯାଦ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏଠି ଏକ ଶୁଭ କଥା ଅଛି, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ । ଏହି କଥା ଏକ ନାପିତ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ନିକଟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମହା ନାପିତୋ ରାଜନ୍ନପମୃତ୍ଯୁଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରସାଦାତ୍କୋଶଲାଯାସ୍ତୁ ଦ୍ଵାଵପି ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଗତୌ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ନାପିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ, ଦୁଇଜଣେ କୋଶଳ ଦେଶର କୃପାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଚଂଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ତୀରେ ପୁରୀ ସା ଚ ନିଵେଶିତା । ତତ୍ରାସ୍ତି ନାପିତଃ ପାପଶ୍ଚଂଡକୋନାମ ଗର୍ହିତଃ
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ତଟରେ ସେଇ ପୁରୀ ଥିଲା । ସେଠି ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ପାପୀ ନାପିତ ରହୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ।
ଚୌର୍ଯେଣ ପରଵିତ୍ତାନାମପହର୍ତା ସ ପାପକୃତ୍ । ଘାତକଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଶାଦ୍ଯୈଃ ପାଂଥାନାମଵଲୁଂଠକଃ
ସେ ଚୋରି କରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଧନ ନେଉଥିଲା, ଅନେକ ପାପ କାମ କରୁଥିଲା । ଅସ୍ତ୍ର, ଦୂରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଯାତ୍ରୀମାନେଠାରୁ ଲୁଟି ନେଉଥିଲା ।
ଦ୍ଯୂତମଦ୍ଯରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଲଂପଟେଂଦ୍ରିଯଃ । ଭିତ୍ଵା ଦେଵାଲଯଂ ଭିତ୍ତିମିଷ୍ଟିକା ଗ୍ରାଵ ଵିକ୍ରଯୀ
ସେ ସବୁବେଳେ ଜୁଆ ଓ ମଦରେ ଲାଗିଥିଲା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଝିଅମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ଥିଲା । ଦେଉଳ ଭିତି ଭାଙ୍ଗି, ଇଟ ଓ ପାଥର ବେଚି ଦେଉଥିଲା ।
ସ ତସ୍ଯୋଦ୍ଵସିତାଭ୍ଯାସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵସତି ଶ୍ରିଯା । ସଂଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମଜ୍ଞୋ ମୁକୁଂଦୋ ନାମତୋ ନୃପ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଘର ପାଖରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁକୁନ୍ଦ ନାମେ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଧନୀ ଓ ବେଦ ଆଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ।
ସ ଏକଦା ସମାଲିଂଗ୍ଯ ତରୁଣୀମାତ୍ମଯୋଷିତମ୍ । ସୁଷ୍ଵାପ ସୁରତାଯାସ ଶ୍ଲଥାଂଗୋ ନିଶି ନିର୍ଭଯମ୍
ଏକ ରାତିରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଝିଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ଗଲେ, ମିଳନର କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଦେହ ଶିଥିଳ ହୋଇ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଶୁଇଥିଲେ ।
ସ ଚଂଡକୋ ନିଶୀଥେଽଥ ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦାଲଯମ୍ । ମୁକୁଂଦସ୍ଯ ସମାହର୍ତୁଂ ହର୍ମ୍ଯେ ଭୂଷାଦି ଵସ୍ତୁ ଯତ୍
ଏହି ଦିନର ମଧ୍ୟରାତିରେ ଚଣ୍ଡକ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଗହଣା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ନେବା ପାଇଁ।
ଉପକାର୍ଯା ବହିସ୍ଥଂ ଯତ୍ତଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵୋଽଗମଦ୍ଗୃହମ୍ । ସ୍ଵକୀଯଂ ଚ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଵିଶଦ୍ଗୃହମ୍
ଘର ବାହାରେ ଯାହା କାମରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ଚଣ୍ଡକ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ, ପୁନି ଏକଥର ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।