ଗୁରୁପତ୍ନୀ ତୁ ଯୁଵତୀ ନାଭିଵାଦ୍ଯା ତୁ ପାଦଯୋଃ । କୁର୍ଵୀତ ଵଂଦନଂ ଭୂମ୍ଯାମସାଵହମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ଯୁବତୀ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ, 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍ ।
ଵିପ୍ରୋଷ୍ଯ ପାଦଗ୍ରହଣପୂର୍ଵକଂ ଚାଭିଵାଦନମ୍ । ଗୁରୁଦାରେଷୁ କୁର୍ଵୀତ ସତାଂ ଧର୍ମ୍ମମନୁସ୍ମରନ୍
ଯାତ୍ରାରୁ ଫେରିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ପାଦ ଧରି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ।
ମାତୃଷ୍ଵସା ମାତୁଲାନୀ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଚାଥ ପିତୃଷ୍ଵସା । ସଂପୂଜ୍ଯା ଗୁରୁପତ୍ନୀଵତ୍ସମାସ୍ତା ଗୁରୁଭାର୍ଯଯା
ମା'ର ଭଉଣୀ, ମାମାଙ୍କ ଘରବାଳି, ଶ୍ୱଶୁରୀ ଓ ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀ — ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ପରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରବାଳି ସମାନ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାହ୍ଯା ସଵର୍ଣା ହନ୍ଯହନ୍ଯପି । ଵିପ୍ରୋଷ୍ଯ ତୂପସଂଗ୍ରାହ୍ଯା ଜ୍ଞାତିସଂବଂଧିଯୋଷିତଃ
ସମାନ ବର୍ଗର ଭାଇମାନଙ୍କ ଘରବାଳିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯାତ୍ରାରୁ ଫେରିଲେ, ଆତ୍ମୀୟ ଜନାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପିତୁର୍ଭଗିନ୍ଯା ମାତୁଶ୍ଚ ଜାଯସ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ଵସର୍ଯପି । ମାତୃଵଦ୍ଵୃତ୍ତିମାତିଷ୍ଠେନ୍ମାତା ତାଭ୍ଯୋ ଗରୀଯସୀ
ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀ, ମା'ର ଭଉଣୀ ଓ ଘରବାଳିଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ମା' ପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ମା' ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଏଵମାଚାରସଂପନ୍ନମାତ୍ମଵଂତମଦାଂଭିକମ୍ । ଵେଦମଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଧର୍ମ୍ମଂ ପୁରାଣାଂଗାନି ନିତ୍ଯଶଃ
ଯିଏ ଭଲ ଆଚରଣ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଏକାନ୍ତିକତାରେ ଥାଏ, ସେଠିକି ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ପୁରାଣର ଅଂଶ ଦିନକୁ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ସଂଵତ୍ସରୋଷିତେ ଶିଷ୍ଯେ ଗୁରୁର୍ଜ୍ଞାନମନିର୍ଦିଶନ୍ । ହରତେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଵସତୋ ଗୁରୁଃ
ଏକ ବର୍ଷ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି ।
ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଃ ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ଜ୍ଞାନଦୋ ଧାର୍ମିକଃ ଶୁଚିଃ । ଶକ୍ତୋନ୍ନଦୋଂବୁଦଃ ସାଧୁରଧ୍ଯାପ୍ଯାଦଶ ଧର୍ମତଃ
ଯିଏ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ, ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଧର୍ମିକ, ପବିତ୍ର, ସମର୍ଥ, ଦାତା ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସେଠିକି ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
କୃତକଂଠସ୍ତଥାଽଦ୍ରୋହଃ ମେଧାଵୀ ଗୁରୁକୃନ୍ନରଃ । ଆପ୍ତଃ ପ୍ରିଯୋଽଥ ଵିଧିଵତ୍ଷଡଧ୍ଯାପ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଯିଏ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଛି, ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ମାନେ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ଏତେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦାନମନ୍ଯତ୍ର ତୁ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଆଚମ୍ଯ ସଂଯତୋ ନିତ୍ଯମଧୀଯୀତ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଅନ୍ୟଠାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ । ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ।
ଉପସଂଗୃହ୍ଯ ତତ୍ପାଦୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍ । ଅଧୀଷ୍ଵ ଭୋ ଇତି ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵିରାମୋଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚାଽରମେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୁହଁ ଦେଖି, 'ଦୟାକରି ପଢ଼ାନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍; ଶେଷ ହେଲେ, 'ଏଠାରେ ବିରାମ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍ ।
ପ୍ରାକ୍କୂଲାନ୍ପର୍ଯୁପାସୀତ ପଵିତ୍ରୈଶ୍ଚୈଵ ପାଵକଃ । ପ୍ରାଣାଯାମୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ପୂତସ୍ତତୋଂକାରମର୍ହତି
ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତୁ ଓ ଅଗ୍ନି ନିକଟେ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବା ଉଚିତ୍; ତିନିଥର ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ତାପରେ ପବିତ୍ର ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରଣଵଂ କୁର୍ଯାଦଂତେଽପି ଵିଧିଵଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ । କୁର୍ଯାଦଧ୍ଯାପନଂ ନିତ୍ଯଂ ସବ୍ରହ୍ମାଂଜଲିପୂର୍ଵତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ୍ । ସବୁବେଳେ ହାତ ଯୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ଵେଦଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ସନାତନଃ । ଅଧୀଯୀତାପ୍ଯଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଦ୍ଧୀଯତେଽନ୍ଯଥା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟି; ଏହା ସବୁବେଳେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ ।
ଅଧୀଯୀତ ଋଚୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷୀରାହୁତ୍ଯା ସଦେଵତାଃ । ପ୍ରୀଣାତି ତର୍ପଯନ୍କାଲଂ କାମୈର୍ହୂତାଃ ସଦୈଵତାଃ
ଏକ ମଣିଷ ଦିନେ ପ୍ରତିଦିନ ଋଗ୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଅର୍ପଣ କରି ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଉପହାର ଦେଇ ସମୟରେ ସେମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ଯଜୂଂଷ୍ଯଧୀତେ ନିଯତଂ ଦଧ୍ନା ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵତାଃ । ସାମାନ୍ଯଧୀତେ ପ୍ରୀଣାତି ଘୃତାହୁତିଭିରନ୍ଵହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ପ୍ରତିଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ଦହି ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାନ୍ତି। ସାମବେଦ ପାଠ କଲେ, ଘିଅ ଅର୍ପଣ କରି ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥର୍ଵାଂଗିରସୋ ନିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଵା ପ୍ରୀଣାତି ଦେଵତାଃ । ଧର୍ମାଂଗାନି ପୁରାଣାନି ମାଂସୈସ୍ତର୍ପଯତେସୁରାନ୍
ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ କରି, ମଧୁ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାନ୍ତି। ଧର୍ମର ଅଂଶ ଓ ପୁରାଣର ଉପହାର ଭାବେ ମାଂସ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରାତଶ୍ଚ ସାଯଂ ପ୍ରଯତୋ ନୈତ୍ଯକଂ ଵିଧିମାଶ୍ରିତଃ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ସମଧୀଯୀତ ଗତ୍ଵାରଣ୍ଯଂ ସମାହିତଃ
ପ୍ରଭାତ ଓ ସାଞ୍ଜରେ, ନିୟମ ଓ ଶୁଚିତା ସହିତ, ଦୈନିକ କ୍ରମ ଅନୁସରି ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।
ସହସ୍ରପରମାଂ ଦେଵୀଂ ଶତମଧ୍ଯାଂ ଦଶାଵରାମ୍ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵୈ ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଜପଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଓ ଶେଷରେ ଦଶ ଅଂଶ ଥିବା, ଏହି ଗାୟତ୍ରୀକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ଜପଯଜ୍ଞ ବୋଲାଯାଏ।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚୈଵ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ତୁଲଯା ତୋଲଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଏକତଶ୍ଚତୁରୋଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀଂ ଚ ତଥୈକତଃ
ପ୍ରଭୁ ତୁଳାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବେଦମାନେକୁ ତୁଳନା କରିଥିଲେ; ଗୋଟିଏ ପାଖରେ ଚାରିଟି ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଏକାକି ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଓଁକାରମାଦିତଃ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯାହୃତୀସ୍ତଦନଂତରମ୍ । ତତୋଽଧୀଯୀତ ସାଵିତ୍ରୀମେକାଗ୍ରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଆଦିରେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ବ୍ୟାହୃତିମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରାକଲ୍ପେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵଃ ସନାତନାଃ । ମହାଵ୍ଯାହୃତଯସ୍ତିସ୍ରଃ ସର୍ଵାଶୁଭନିବର୍ହଣାଃ
ପୁରାତନ କାଳରେ 'ଭୂଃ', 'ଭୁଵଃ', 'ସ୍ୱଃ' ଏହି ତିନିଟି ମହା ବ୍ୟାହୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଏହାମାନେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଃ କାଲୋ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମମହେଶ୍ଵରାଃ । ସତ୍ଵଂରଜସ୍ତମସ୍ତିସ୍ରଃ କ୍ରମାଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ—ପୁରୁଷ, କାଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱର; ତିନି ଗୁଣ—ସତ୍ୱ, ରଜ, ତମ; ଏହିମାନେ କ୍ରମେ ବ୍ୟାହୃତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଓଁକାରସ୍ତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସାଵିତ୍ରୀ ସ୍ଯାତ୍ତଦୁତ୍ତରମ୍ । ଏଷ ମଂତ୍ରୋ ମହାଯୋଗଃ ସାରାତ୍ସାର ଉଦାହୃତଃ
'ଓଁ' ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହା ପରେ ସାବିତ୍ରୀ ଅଛି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ମହାଯୋଗର ସାର, ସମସ୍ତ ସାରର ମଧ୍ୟରୁ ସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯୋଽଧୀତେଽହନ୍ଯହନ୍ଯେତାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦମାତରମ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଅର୍ଥ ବୁଝି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ପାଠ କରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଵେଦଜନନୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଲୋକପାଵନୀ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ନ ପରଂ ଜପ୍ଯମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯମୁଚ୍ଯତେ
ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦର ଜନନୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଜପ ନାହିଁ; ଏହିଥିରେ ଏହି କଥା ଜଣାଯାଏ।
ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଆଷାଢ୍ଯାଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ୍ଯାଂ ଵା ଵେଦୋପାକରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ବା ଆଷାଢ଼ୀ କିମ୍ବା ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦୀ ତିଥିରେ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ନିୟମ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।
ଯତ୍ସୂର୍ଯଯାମ୍ଯଗମନଂ ମାସାନ୍ଵିପ୍ରୋର୍ଦ୍ଧପଂଚମାନ୍ । ଅଧୀଯୀତ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନକୁ ଯିବା ଦିନଠାରୁ ପାଞ୍ଚମ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏକ ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ଯେ ତୁଚ୍ଛଂଦସାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ବହିରୁତ୍ସର୍ଜନଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ମାସି ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ଵା ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ପ୍ରଥମେଽହନି
ପୁଷ୍ୟ ମାସରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବାହ୍ୟ ଛନ୍ଦସ୍ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରଥମ ଦିନ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ।
ଛଦାଂସି ଚ ଦ୍ଵିଜୋଽଭ୍ଯସ୍ଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵେଦାଂଗାନି ପୁରାଣାନି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ମାନଵଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଛନ୍ଦସ୍ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଣିଷ ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।