ପ୍ରଚରଂଶ୍ଚାନ୍ନପାନେଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବାବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜିନିଷଟିକୁ ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ; ମାଟି ଉପରେ ରଖି, ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ତୈଜସଂ ଵୈ ସମାଦାଯ ଯଦ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଧାତୁ ଜିନିଷ ଧରିଥିବାବେଳେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେ ମାଟି ଉପରେ ରଖି, ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମାଦାଯ ଭଵେଦୁଚ୍ଛେଷଣାନ୍ଵିତଃ । ଅନିଧାଯୈଵ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ତ୍ଵଶୁଚିତାମିଯାତ୍
ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଧରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲାଗିଯାଏ, ଏବଂ ମାଟି ଉପରେ ରଖାଯାଏନାହିଁ, ସେ ଜିନିଷ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଷୁ ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାଚମେଦିହ । ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ରାତ୍ରୌ ଚୌରଵ୍ଯାଘ୍ରାକୁଲେ ପଥି
କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଜିନିଷରେ କେତେକ ଅପବାଦ ଥାଏ; ଏମାନେ ଛୁଇଁଲେ ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏକାକି ରାତିରେ କିମ୍ବା ଚୋର ଓ ବାଘ ଥିବା ରାସ୍ତାରେ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣେ କର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପଖାନ୍ଡ କରିବା ପରେ ହାତରେ ଜିନିଷ ଧରିଥିଲେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ।
ଅହ୍ନି କୁର୍ଯାଚ୍ଛକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଅଂତର୍ଧାଯ ମହୀଂ କାଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଲୋଷ୍ଟତୃଣେନ ଵା
ଦିନରେ ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ; ଏବଂ ମାଟିକୁ କାଠ, ପତ୍ର, ମାଟି ଗଠି କିମ୍ବା ଘାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ଛାଯାକୂପନଦୀଗୋଷ୍ଠଚୈତ୍ଯାଂଭଃ ପଥି ଭସ୍ମସୁ
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ରଖି, ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଛାୟା, କୁଆଁ, ନଦୀ, ଗୋଶାଳା, ଦେଉଳ, ଜଳ, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଖାଇ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନୌ ଚୈଵ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ନ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଗୋମଯେନ କାଷ୍ଠେ ଵା ମହାଵୃକ୍ଷେଽଥ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ କିମ୍ବା ଘାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଚ ନିର୍ଵାସା ନ ଚ ପର୍ଵତମଂଡଲେ । ନ ଜୀର୍ଣଦେଵାଯତନେ ଵଲ୍ମୀକେ ନ କଦାଚନ
ଦାଁଡିଏ ଦଁଡିଏ, ନଙ୍ଗା ଅବସ୍ଥାରେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଭଙ୍ଗୁର ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ଦୀମା ଗୁହାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ସମାଚରେତ୍ । ତୁଷାଂଗାରକପାଲେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ
ଜୀବଜନ୍ତୁ ଥିବା ଗଡ଼ିକୁ, ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ, ଧାନ ଚାଉଳ ଚାଉଳି, କୋଇଳା, ମାଟି ଭାଙ୍ଗା ଟୁକୁଡ଼ା କିମ୍ବା ରାଜପଥ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ କ୍ଷେତ୍ରେ ନ ବିଲେ ଵାପି ନ ତୀର୍ଥେ ନ ଚତୁଷ୍ପଥେ । ନୋଦ୍ଯାନେଽପାସମୀପେ ଵା ନୋଷରେ ନଗରାଶଯେ
କେତେବେଳେ ମଝିରେ, ଗଡ଼ିଆରେ, ପବିତ୍ର ତୀରରେ, ବା ଚଉରାହାରେ, ବାଗିଚାରେ, ଶ୍ମଶାନ ନିକଟରେ, ଉଜାଡ଼ ଜମିରେ କିମ୍ବା ସହର ଘରରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସୋପାନତ୍ପାଦୁକୋ ଵା ଛତ୍ରୀ ଵା ନାଂତରିକ୍ଷକେ । ନ ଚୈଵାଭିମୁଖଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୁରୁବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଗଵାମ୍
ପାଉଁ ଚଉକିରେ, ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧି, ଛତା ତଳେ, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, କିମ୍ବା ଜଣେ ମହିଳା, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଗାଈଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଦେଵଦେଵାଲଯଯୋରପାମପି କଦାଚନ । ନ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵାନଵାପ୍ରତିମୁଖୋଥ ଵା
ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର, ପୀଠ, ଜଳାଶୟ କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟରେ, ଆଲୋକ, ମୂର୍ତ୍ତି ବା ପ୍ରତିମା ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯନଲଂ ପ୍ରତିସୋମଂ ତଥୈଵ ଚ । ଆହୃତ୍ଯ ମୃତ୍ତିକାଂ କୂଲାଲ୍ଲେପଗଂଧାପକର୍ଷଣୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ନଦୀ କୂଳରୁ ଶୁଧ୍ଧ ମାଟି ଆଣି, ଯାହା ଶୁଚି ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍।
କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ ଶୌଚଂ ଵିଶୁଦ୍ଧୈରୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନାହରେନ୍ମୃତିକାଂ ଵିପ୍ରଃ ପାଂଶୁଲାଂ ନ ସକର୍ଦମାମ୍
ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଉଠାଯାଇଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମନ ଲଗାଇ ପବିତ୍ରତା କରିବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣିଷ ଧୁଳି ଭରା କିମ୍ବା କାଦା ଭରା ମାଟି କେବେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମାର୍ଗାନ୍ନୋଷରାଦ୍ଦେଶାଚ୍ଛୌଚଶିଷ୍ଟାଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ନ ଦେଵାଯତନାତ୍କୂପାଦ୍ଧାମ୍ନୋ ନ ଚ ଜଲାତ୍ତଥା
ରାସ୍ତା, ଉଜାଡ଼ ଜାଗା, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ, ଦେବମନ୍ଦିର, କୁଆଁ, ଘର ବା ପାଣିରୁ ମାଟି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନତଃ
ଏହା ପରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ପବିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ କର୍ମଯୋଗକଥନେ। ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର କର୍ମଯୋଗ ବିବରଣର ବାଉନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦଂଡାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୌଚାଚାରସମନ୍ଵିତଃ । ଆହୂତୋଧ୍ଯାପନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ— ଏଭଳି ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସହିତ ଶୁଚିତା ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତପାଣିଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧ୍ଵାଚାରଃ ସୁସଂଯତଃ । ଆସ୍ଯତାମିତି ଚୋକ୍ତଃ ସନ୍ନାସୀତାଭିମୁଖଂ ଗୁରୋଃ
ସେ ସଦା ଚେତନ ହେବା, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମିତ ରହିବା ଦରକାର। 'ବସ' ବୋଲି କହିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରତିଶ୍ରଵଣସଂଭାଷେ ଶଯାନୋ ନ ସମାଚରେତ୍ । ଆସୀନୋ ନ ଚ ଭୁଂଜାନୋ ନ ତିଷ୍ଠେନ୍ନ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ଖାଉଥିବାବେଳେ, ବସିଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ପଛ ଫେରି ଦାଣ୍ଡ ଦେଇ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୀଚୈଃ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵଦା ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ । ଗୁରୋସ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯେନ ଯଥେଷ୍ଟାସନୋ ଭଵେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ସ୍ଥାନ ନିଜର ଠାରୁ ନିମ୍ନ ହେବା ଉଚିତ୍। ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯଥାଯଥା ସ୍ଥାନରେ ବସିପାରିବେ।
ନୋଦାହରେଦସ୍ଯ ନାମ ପରୋକ୍ଷମପି କେଵଲମ୍ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯାନୁକୁର୍ଵୀତ ଗତିଭାଷଣଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା ବା ଚଳନ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୋର୍ଯତ୍ର ପରୀଵାଦୋ ନିଂଦା ଵାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । କର୍ଣୌ ତତ୍ର ପିଧାତଵ୍ଯୌ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵା ତତୋଽନ୍ଯତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା ବା ଅପବାଦ ହୁଏ, ସେଠାରେ କାନ ଢାକିବା କିମ୍ବା ସେଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୂରସ୍ଥୋ ନାର୍ଚଯେଦେନଂ ନ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଂତିକେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ନ ଚୈଵାସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ୍ଥିତୋ ନାସୀତ ସନ୍ନିଧୌ
ଅତି ଦୂରରୁ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କ୍ରୋଧ ଅବସ୍ଥାରେ ବା ନିକଟରେ ମହିଳା ଥିଲେ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେବା ବା ଅନୁମତି ବିନା ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦକୁଂଭଂ କୁଶାନ୍ପୁଷ୍ପଂ ସମିଧୋଽସ୍ଯାହରେତ୍ସଦା । ମାର୍ଜନଂ ଲେପନଂ ନିତ୍ଯମଂଗାନାଂ ଵୈ ସମାଚରେତ୍
ସେ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଘଟ, କୁଶ, ଫୁଲ ଓ କାଠ ଆଣିଦେବା ଉଚିତ୍। ନିୟମିତ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ମାର୍ଜନ ଓ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାସ୍ଯ ନିର୍ମାଲ୍ଯଶଯନଂ ପାଦୁକୋପାନହାଵପି । ଆକ୍ରାମେଦାସନଂ ଚାସ୍ଯ ଚ୍ଛାଯାଦୀନ୍ଵା କଦାଚନ
ଗୁରୁଙ୍କ ମାଳା, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ଚପ୍ପଲ ବା ଜୁତା ଉପରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଉଁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ଆସନ ବା ଛାୟା ଉପରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସାଧଯେଦ୍ଦଂତକାଷ୍ଠାଦୀଂଲ୍ଲବ୍ଧଂ ଚାସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଅନାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ
ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଯାହା ମିଳିଥାଏ, ତାହା ତିଆରି କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଅନୁମତି ବିନା କେବେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ କାମରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ୍।
ନ ପାଦୌ ସାରଯେଦସ୍ଯ ସନ୍ନିଧାନେ କଦାଚନ । ଜୃଂଭିତଂ ହସିତଂ ଚୈଵ କଂଠପ୍ରାଵରଣଂ ତଥା
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ପାଦ ଦୀର୍ଘ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ହେଉ ଜମ୍ଭା, ହସିବା କିମ୍ବା ଗଳା ଢାକିବା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵର୍ଜଯେତ୍ସନ୍ନିଧୌ ନିତ୍ଯମଂଗସ୍ଫୋଟନମେଵ ଚ । ଯଥାକାଲମଧୀଯୀତ ଯାଵନ୍ନ ଵିମନା ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେହ ଟାଣିବା କିମ୍ବା ଅଂଗ ଚିରିବା ସବୁବେଳେ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍। ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପାଠ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।