ସଂମୃଜ୍ଯାଂଗୁଷ୍ଠମୂଲେନ ମୁଖଂ ଵୈ ସମୁପସ୍ପୃଶେତ୍ । ଅଂଗୁଷ୍ଠାନାମିକାଭ୍ଯାଂ ତୁ ସ୍ପୃଶେନ୍ନେତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ତତଃ
ଅଙ୍ଗୁଠି ମୂଳରେ ମୁଁହ ପୁଛି, ମୁଁହକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନାମିକା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଚକୁକୁ ଛୁଇଁବା ଦରକାର।
ତର୍ଜନ୍ଯଂଗୁଷ୍ଠଯୋଗେନ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କନିଷ୍ଠାଂଗୁଷ୍ଠଯୋଗେନ ଶ୍ରଵଣେ ସମୁସ୍ପୃଶେତ୍
ତାରଜନୀ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଏକସাথে ରଖି ଦୁଇ ନାକକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଏକସাথে ରଖି ଦୁଇ କାନକୁ ଛୁଇଁବା ଦରକାର।
ସର୍ଵାସାମଥଯୋଗେନ ହୃଦଯଂ ତୁ ତନଵା । ସ୍ପୃଶେଦ୍ଵୈ ଶିରସସ୍ତଦ୍ଵଦଂଗୁଷ୍ଠେନାଂସକଦ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ, ନିଜ ହାତରେ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି କାନ୍ଧ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଃପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଦଂଭସ୍ତୁ ପ୍ରୀତାସ୍ତେନାସ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେଶଶ୍ଚ ଭଵଂତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ସେ ତିନିଥର ପାନୀୟ ଜଳ ଚୁଷିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ପ୍ରୀଯେତେ ପରିମାର୍ଜନାତ୍ । ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋର୍ଲୋଚନଯୋଃ ପ୍ରୀଯେତେ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ପରିଶୁଧ୍ଧି କରିଲେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଦୁଇ ଚକୁ ଛୁଇଁଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ନାସତ୍ଯଦସ୍ରୌ ପ୍ରୀଯେତେ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କର୍ଣଯୋଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋସ୍ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରୀଯେତେ ଚାନିଲାନଲୌ
ଦୁଇ ନାକର ଛିଦ୍ର ଛୁଇଁଲେ ଆଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁଇ କାନ୍ ଛୁଇଁଲେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟେ ହୃଦଯେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରୀଯଂତେ ସର୍ଵଦେଵତାଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶନାଦେକଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଲେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କୁର୍ଵତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵିପ୍ରୁଷୋଂଗେ ଲଗଂତି ଯାଃ । ଦଂତଵଦ୍ଦଂତଲଗ୍ନେଷୁ ଜିହ୍ଵାସ୍ପର୍ଶେ ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ମୁଁହକୁ ଛୁଇଥିବା ଜଳ ଅପବିତ୍ର କରେନାହିଁ; ଦାନ୍ତ କିମ୍ବା ଜିଭରେ ଲାଗିଲେ, ଜିଭକୁ ଛୁଇଁଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ସ୍ପୃଶଂତି ବିଂଦଵଃ ପାଦୌ ଯ ଆଚାମଯତଃ ପରାନ୍ । ଭୂମିପାଂଶୁସମା ଜ୍ଞେଯା ନ ତୈରସ୍ପୃଶ୍ଯତା ଭଵେତ୍
ଶୁଧ୍ଧି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଦକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ମାଟି ଓ ଧୂଳି ସମାନ ଭାବିବା ଉଚିତ; ସେଥିରେ କୌଣସି ଅପବିତ୍ରତା ନାହିଁ।
ମଧୁପର୍କେ ଚ ସୋମେ ଚ ତାଂବୂଲସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣେ । ଫଲମୂଲେ ଚେକ୍ଷୁଦଂଡେନ ଦୋଷଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ମନୁଃ
ମଧୁପର୍କ, ସୋମ, ପାନ, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ କିମ୍ବା ଇଖ କାଠି ଖାଇବାରେ ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଚରଂଶ୍ଚାନ୍ନପାନେଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବାବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜିନିଷଟିକୁ ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ; ମାଟି ଉପରେ ରଖି, ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ତୈଜସଂ ଵୈ ସମାଦାଯ ଯଦ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଧାତୁ ଜିନିଷ ଧରିଥିବାବେଳେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେ ମାଟି ଉପରେ ରଖି, ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମାଦାଯ ଭଵେଦୁଚ୍ଛେଷଣାନ୍ଵିତଃ । ଅନିଧାଯୈଵ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ତ୍ଵଶୁଚିତାମିଯାତ୍
ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଧରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲାଗିଯାଏ, ଏବଂ ମାଟି ଉପରେ ରଖାଯାଏନାହିଁ, ସେ ଜିନିଷ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଷୁ ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାଚମେଦିହ । ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ରାତ୍ରୌ ଚୌରଵ୍ଯାଘ୍ରାକୁଲେ ପଥି
କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଜିନିଷରେ କେତେକ ଅପବାଦ ଥାଏ; ଏମାନେ ଛୁଇଁଲେ ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏକାକି ରାତିରେ କିମ୍ବା ଚୋର ଓ ବାଘ ଥିବା ରାସ୍ତାରେ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣେ କର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପଖାନ୍ଡ କରିବା ପରେ ହାତରେ ଜିନିଷ ଧରିଥିଲେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ।
ଅହ୍ନି କୁର୍ଯାଚ୍ଛକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଅଂତର୍ଧାଯ ମହୀଂ କାଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଲୋଷ୍ଟତୃଣେନ ଵା
ଦିନରେ ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ; ଏବଂ ମାଟିକୁ କାଠ, ପତ୍ର, ମାଟି ଗଠି କିମ୍ବା ଘାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ଛାଯାକୂପନଦୀଗୋଷ୍ଠଚୈତ୍ଯାଂଭଃ ପଥି ଭସ୍ମସୁ
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ରଖି, ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଛାୟା, କୁଆଁ, ନଦୀ, ଗୋଶାଳା, ଦେଉଳ, ଜଳ, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଖାଇ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନୌ ଚୈଵ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ନ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଗୋମଯେନ କାଷ୍ଠେ ଵା ମହାଵୃକ୍ଷେଽଥ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ କିମ୍ବା ଘାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଚ ନିର୍ଵାସା ନ ଚ ପର୍ଵତମଂଡଲେ । ନ ଜୀର୍ଣଦେଵାଯତନେ ଵଲ୍ମୀକେ ନ କଦାଚନ
ଦାଁଡିଏ ଦଁଡିଏ, ନଙ୍ଗା ଅବସ୍ଥାରେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଭଙ୍ଗୁର ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ଦୀମା ଗୁହାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ସମାଚରେତ୍ । ତୁଷାଂଗାରକପାଲେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ
ଜୀବଜନ୍ତୁ ଥିବା ଗଡ଼ିକୁ, ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ, ଧାନ ଚାଉଳ ଚାଉଳି, କୋଇଳା, ମାଟି ଭାଙ୍ଗା ଟୁକୁଡ଼ା କିମ୍ବା ରାଜପଥ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ କ୍ଷେତ୍ରେ ନ ବିଲେ ଵାପି ନ ତୀର୍ଥେ ନ ଚତୁଷ୍ପଥେ । ନୋଦ୍ଯାନେଽପାସମୀପେ ଵା ନୋଷରେ ନଗରାଶଯେ
କେତେବେଳେ ମଝିରେ, ଗଡ଼ିଆରେ, ପବିତ୍ର ତୀରରେ, ବା ଚଉରାହାରେ, ବାଗିଚାରେ, ଶ୍ମଶାନ ନିକଟରେ, ଉଜାଡ଼ ଜମିରେ କିମ୍ବା ସହର ଘରରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ସୋପାନତ୍ପାଦୁକୋ ଵା ଛତ୍ରୀ ଵା ନାଂତରିକ୍ଷକେ । ନ ଚୈଵାଭିମୁଖଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୁରୁବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଗଵାମ୍
ପାଉଁ ଚଉକିରେ, ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧି, ଛତା ତଳେ, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, କିମ୍ବା ଜଣେ ମହିଳା, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଗାଈଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଦେଵଦେଵାଲଯଯୋରପାମପି କଦାଚନ । ନ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵାନଵାପ୍ରତିମୁଖୋଥ ଵା
ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର, ପୀଠ, ଜଳାଶୟ କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟରେ, ଆଲୋକ, ମୂର୍ତ୍ତି ବା ପ୍ରତିମା ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯନଲଂ ପ୍ରତିସୋମଂ ତଥୈଵ ଚ । ଆହୃତ୍ଯ ମୃତ୍ତିକାଂ କୂଲାଲ୍ଲେପଗଂଧାପକର୍ଷଣୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ନଦୀ କୂଳରୁ ଶୁଧ୍ଧ ମାଟି ଆଣି, ଯାହା ଶୁଚି ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍।
କୁର୍ଯାଦତଂଦ୍ରିତଃ ଶୌଚଂ ଵିଶୁଦ୍ଧୈରୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନାହରେନ୍ମୃତିକାଂ ଵିପ୍ରଃ ପାଂଶୁଲାଂ ନ ସକର୍ଦମାମ୍
ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଉଠାଯାଇଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମନ ଲଗାଇ ପବିତ୍ରତା କରିବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣିଷ ଧୁଳି ଭରା କିମ୍ବା କାଦା ଭରା ମାଟି କେବେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମାର୍ଗାନ୍ନୋଷରାଦ୍ଦେଶାଚ୍ଛୌଚଶିଷ୍ଟାଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ନ ଦେଵାଯତନାତ୍କୂପାଦ୍ଧାମ୍ନୋ ନ ଚ ଜଲାତ୍ତଥା
ରାସ୍ତା, ଉଜାଡ଼ ଜାଗା, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ, ଦେବମନ୍ଦିର, କୁଆଁ, ଘର ବା ପାଣିରୁ ମାଟି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପସ୍ପୃଶେତ୍ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନତଃ
ଏହା ପରେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ପବିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ କର୍ମଯୋଗକଥନେ। ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର କର୍ମଯୋଗ ବିବରଣର ବାଉନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦଂଡାଦିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୌଚାଚାରସମନ୍ଵିତଃ । ଆହୂତୋଧ୍ଯାପନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ— ଏଭଳି ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସହିତ ଶୁଚିତା ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତପାଣିଃ ସ୍ଯାତ୍ସାଧ୍ଵାଚାରଃ ସୁସଂଯତଃ । ଆସ୍ଯତାମିତି ଚୋକ୍ତଃ ସନ୍ନାସୀତାଭିମୁଖଂ ଗୁରୋଃ
ସେ ସଦା ଚେତନ ହେବା, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମିତ ରହିବା ଦରକାର। 'ବସ' ବୋଲି କହିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିବା ଉଚିତ୍।