ନ ଚୈଵ ଵର୍ଷଧାରାଭିର୍ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନୁଦ୍ଧୃତୋଦକୈଃ । ନୈକହସ୍ତାର୍ପିତଜଲୈର୍ଵିନା ସୂତ୍ରେଣ ଵା ପୁନଃ
ବର୍ଷାର ପାଣିରେ, ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଉଠାଇଥିବା ପାଣିରେ, ଏକ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣିରେ, କିମ୍ବା ସୂତ୍ର ବିନା ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ପାଦୁକାସନସ୍ଥୋ ଵା ବହିର୍ଜାନୁରଥାପି ଵା । ନ ଜଲ୍ପନ୍ନ ହସନ୍ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ଶଯାନସ୍ତଲ୍ପ ଏଵ ଚ
ପାଦୁକା କିମ୍ବା ଆସନରେ ବସି, ଘୁଉଁ ଚାଲିଥିବା, କଥା କହିବା, ହସିବା, ଚାରିପାଖ ଦେଖିବା, କିମ୍ବା ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାଵିକ୍ଷିତାଭିଃ ଫେନାଦ୍ଯୈରୁପେତାଭିରଥାପି ଵା । ଶୂଦ୍ରାଶୁଚିକରୋନ୍ମୁକ୍ତୈର୍ନକ୍ଷାରାଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଫେନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧି ମିଶିଥିବା ପାଣିରେ, ଶୂଦ୍ର, ଅଶୁଦ୍ଧ, ପାଗଳ ଛୁଇଁଥିବା କିମ୍ବା ଖାର ମିଶିଥିବା ପାଣିରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ଚୈଵାଂଗୁଲିଭିଃ ଶବ୍ଦଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯମାନସଃ । ନ ଵର୍ଣରସଦୁଷ୍ଟାଭିର୍ନ ଚୈଵ ପ୍ରଦରୋଦକୈଃ
ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଶବ୍ଦ କରିବା, ମନ ଅନ୍ୟତରେ ରଖିବା, ବର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ, ରସ ନଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା କିମ୍ବା ବାହାରୁ ବହୁଥିବା ପାଣିରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ପାଣିକ୍ଷୁଭିତାଭିର୍ଵା ନ ବହିର୍ଗଂଧ ଏଵ ଵା । ହୃଦ୍ଗାଭିଃ ପୂଯତେ ଵିପ୍ରଃ କଂଠ୍ଯାଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ଶୁଚିଃ
ହାତରେ ହଲାଇଥିବା ପାଣି କିମ୍ବା ବାହାର ଗନ୍ଧ ଥିବା ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ପାଣିରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଶିତାଭିସ୍ତଥା ଵୈଶ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୌ ସ୍ପର୍ଶତୋଂଽତତଃ । ଅଂଗୁଷ୍ଠମୂଲାଂତରତୋ ରେଖାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମମୁଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଭାବେ ବୈଶ୍ୟ ଖାଇଥିବା ପାଣିରେ, ନାରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ଛୁଇଁଥିବା ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାନ୍ତି। ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତାରଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣିକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଂତରାଂଗୁଷ୍ଠଦେଶିନ୍ଯୈଃ ପିତୄଣାଂ ତୀର୍ଥମୁଚ୍ଯତେ । କନିଷ୍ଠାମୂଲତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତାରଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣିକୁ ପିତୃତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କନିଷ୍ଠା ଅଙ୍ଗୁଠି ମୂଳରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣିକୁ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ଅଂଗୁଲ୍ଯଗ୍ରଂ ସ୍ମୃତଂ ଦୈଵଂ ତଦେଵାର୍ଷଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ମୂଲେନ ଦୈଵମାର୍ଷଂ ସ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯଂ ମଧ୍ଯତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଅଙ୍ଗୁଳି ଟିପରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣିକୁ ଦୈବ ଓ ଆର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୂଳରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଦୈବ ଓ ଆର୍ଷ, ମଧ୍ୟରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଅଗ୍ନେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଦେଵ ସୌମିକଂ ତୀର୍ଥମେତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ମୁହ୍ଯତି । ବ୍ରାହ୍ମେଣୈଵ ତୁ ତୀର୍ଥେନ ଦ୍ଵିଜୋ ନିତ୍ଯମୁପସ୍ପୃଶେତ୍
ଏହି ପାଣିକୁ ସୌମିକ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଜାଣିଲେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମ ତୀର୍ଥରେ ଦ୍ୱିଜ ସବୁବେଳେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ।
ହୋମଯେଦ୍ଵାଥ ଦୈଵେନ ନ ତୁ ପିତ୍ର୍ଯେଣ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତ୍ରିଃପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦପଃ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ପ୍ରଯତସ୍ତତଃ
ଦୈବ ତୀର୍ଥରେ ହୋମ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ପିତୃତୀର୍ଥରେ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମ ତୀର୍ଥରେ ତିନିଥର ପାଣି ଚୁଷିବା ଉଚିତ।
ସଂମୃଜ୍ଯାଂଗୁଷ୍ଠମୂଲେନ ମୁଖଂ ଵୈ ସମୁପସ୍ପୃଶେତ୍ । ଅଂଗୁଷ୍ଠାନାମିକାଭ୍ଯାଂ ତୁ ସ୍ପୃଶେନ୍ନେତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ତତଃ
ଅଙ୍ଗୁଠି ମୂଳରେ ମୁଁହ ପୁଛି, ମୁଁହକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନାମିକା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଚକୁକୁ ଛୁଇଁବା ଦରକାର।
ତର୍ଜନ୍ଯଂଗୁଷ୍ଠଯୋଗେନ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କନିଷ୍ଠାଂଗୁଷ୍ଠଯୋଗେନ ଶ୍ରଵଣେ ସମୁସ୍ପୃଶେତ୍
ତାରଜନୀ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଏକସাথে ରଖି ଦୁଇ ନାକକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଏକସাথে ରଖି ଦୁଇ କାନକୁ ଛୁଇଁବା ଦରକାର।
ସର୍ଵାସାମଥଯୋଗେନ ହୃଦଯଂ ତୁ ତନଵା । ସ୍ପୃଶେଦ୍ଵୈ ଶିରସସ୍ତଦ୍ଵଦଂଗୁଷ୍ଠେନାଂସକଦ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ, ନିଜ ହାତରେ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି କାନ୍ଧ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଃପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଦଂଭସ୍ତୁ ପ୍ରୀତାସ୍ତେନାସ୍ଯ ଦେଵତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେଶଶ୍ଚ ଭଵଂତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ସେ ତିନିଥର ପାନୀୟ ଜଳ ଚୁଷିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ପ୍ରୀଯେତେ ପରିମାର୍ଜନାତ୍ । ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋର୍ଲୋଚନଯୋଃ ପ୍ରୀଯେତେ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ପରିଶୁଧ୍ଧି କରିଲେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଦୁଇ ଚକୁ ଛୁଇଁଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ନାସତ୍ଯଦସ୍ରୌ ପ୍ରୀଯେତେ ସ୍ପୃଶେନ୍ନାସାପୁଟଦ୍ଵଯମ୍ । କର୍ଣଯୋଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଯୋସ୍ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରୀଯେତେ ଚାନିଲାନଲୌ
ଦୁଇ ନାକର ଛିଦ୍ର ଛୁଇଁଲେ ଆଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁଇ କାନ୍ ଛୁଇଁଲେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟେ ହୃଦଯେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରୀଯଂତେ ସର୍ଵଦେଵତାଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶନାଦେକଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଲେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ କୁର୍ଵତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵିପ୍ରୁଷୋଂଗେ ଲଗଂତି ଯାଃ । ଦଂତଵଦ୍ଦଂତଲଗ୍ନେଷୁ ଜିହ୍ଵାସ୍ପର୍ଶେ ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ମୁଁହକୁ ଛୁଇଥିବା ଜଳ ଅପବିତ୍ର କରେନାହିଁ; ଦାନ୍ତ କିମ୍ବା ଜିଭରେ ଲାଗିଲେ, ଜିଭକୁ ଛୁଇଁଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ସ୍ପୃଶଂତି ବିଂଦଵଃ ପାଦୌ ଯ ଆଚାମଯତଃ ପରାନ୍ । ଭୂମିପାଂଶୁସମା ଜ୍ଞେଯା ନ ତୈରସ୍ପୃଶ୍ଯତା ଭଵେତ୍
ଶୁଧ୍ଧି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଦକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ମାଟି ଓ ଧୂଳି ସମାନ ଭାବିବା ଉଚିତ; ସେଥିରେ କୌଣସି ଅପବିତ୍ରତା ନାହିଁ।
ମଧୁପର୍କେ ଚ ସୋମେ ଚ ତାଂବୂଲସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣେ । ଫଲମୂଲେ ଚେକ୍ଷୁଦଂଡେନ ଦୋଷଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ମନୁଃ
ମଧୁପର୍କ, ସୋମ, ପାନ, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ କିମ୍ବା ଇଖ କାଠି ଖାଇବାରେ ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଚରଂଶ୍ଚାନ୍ନପାନେଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବାବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜିନିଷଟିକୁ ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ; ମାଟି ଉପରେ ରଖି, ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ତୈଜସଂ ଵୈ ସମାଦାଯ ଯଦ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମାଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ତତ୍
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଧାତୁ ଜିନିଷ ଧରିଥିବାବେଳେ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେ ମାଟି ଉପରେ ରଖି, ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଓ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମାଦାଯ ଭଵେଦୁଚ୍ଛେଷଣାନ୍ଵିତଃ । ଅନିଧାଯୈଵ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ତ୍ଵଶୁଚିତାମିଯାତ୍
ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଧରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲାଗିଯାଏ, ଏବଂ ମାଟି ଉପରେ ରଖାଯାଏନାହିଁ, ସେ ଜିନିଷ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଷୁ ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯାଚମେଦିହ । ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ରାତ୍ରୌ ଚୌରଵ୍ଯାଘ୍ରାକୁଲେ ପଥି
କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଜିନିଷରେ କେତେକ ଅପବାଦ ଥାଏ; ଏମାନେ ଛୁଇଁଲେ ନିଜକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏକାକି ରାତିରେ କିମ୍ବା ଚୋର ଓ ବାଘ ଥିବା ରାସ୍ତାରେ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯହସ୍ତୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ନିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣେ କର୍ଣେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପଖାନ୍ଡ କରିବା ପରେ ହାତରେ ଜିନିଷ ଧରିଥିଲେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଦକ୍ଷିଣ କାନରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ।
ଅହ୍ନି କୁର୍ଯାଚ୍ଛକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଅଂତର୍ଧାଯ ମହୀଂ କାଷ୍ଟୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଲୋଷ୍ଟତୃଣେନ ଵା
ଦିନରେ ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ; ଏବଂ ମାଟିକୁ କାଠ, ପତ୍ର, ମାଟି ଗଠି କିମ୍ବା ଘାସରେ ଢାକିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଵିସର୍ଜନମ୍ । ଛାଯାକୂପନଦୀଗୋଷ୍ଠଚୈତ୍ଯାଂଭଃ ପଥି ଭସ୍ମସୁ
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ରଖି, ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଛାୟା, କୁଆଁ, ନଦୀ, ଗୋଶାଳା, ଦେଉଳ, ଜଳ, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଖାଇ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଗ୍ନୌ ଚୈଵ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ନ ସମାଚରେତ୍ । ନ ଗୋମଯେନ କାଷ୍ଠେ ଵା ମହାଵୃକ୍ଷେଽଥ ଶାଦ୍ଵଲେ
ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ କିମ୍ବା ଘାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନ ଚ ନିର୍ଵାସା ନ ଚ ପର୍ଵତମଂଡଲେ । ନ ଜୀର୍ଣଦେଵାଯତନେ ଵଲ୍ମୀକେ ନ କଦାଚନ
ଦାଁଡିଏ ଦଁଡିଏ, ନଙ୍ଗା ଅବସ୍ଥାରେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଭଙ୍ଗୁର ଦେଉଳରେ କିମ୍ବା ଦୀମା ଗୁହାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ସସତ୍ଵେଷୁ ଗର୍ତେଷୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ନ ସମାଚରେତ୍ । ତୁଷାଂଗାରକପାଲେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ
ଜୀବଜନ୍ତୁ ଥିବା ଗଡ଼ିକୁ, ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ, ଧାନ ଚାଉଳ ଚାଉଳି, କୋଇଳା, ମାଟି ଭାଙ୍ଗା ଟୁକୁଡ଼ା କିମ୍ବା ରାଜପଥ ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।