ତାଵତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ । ପିତା ମାତା ଚ ସୁପ୍ରୀତୌ ସ୍ଯାତାଂ ପୁତ୍ରଗୁଣୈର୍ଯଦି
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅ ସମସ୍ତ କଥା ଛାଡି ମାଆ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହିବା ଉଚିତ; ଯଦି ପିତା ଓ ମାଆ ପୁଅଙ୍କ ଗୁଣରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ସ ପୁତ୍ରଃ ସକଲଂ ଧର୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ତେନ କର୍ମଣା । ନାସ୍ତି ମାତୃସମଂ ଦୈଵଂ ନାସ୍ତି ପିତୃସମୋ ଗୁରୁଃ
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଲାଭ କରେ; ମାଆ ସମାନ ଦେବତା କେହି ନାହାଁତି, ପିତା ସମାନ ଗୁରୁ କେହି ନାହାଁତି।
ତଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପକାରୋଽପି ନ କଥଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା
ତାଙ୍କୁ କେବେ ବି ଫେରା ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ତାଭ୍ଯାମନନୁଜ୍ଞାତୋ ଧର୍ମମନ୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍ । ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁକ୍ତିଫଲଂ ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ ତଥା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ବିନା କୌଣସି ଅନ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି।
ଧର୍ମସାରଃ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ପ୍ରେତ୍ଯାନଂତଫଲପ୍ରଦଃ । ସମ୍ଯଗାରାଧ୍ଯ ଵକ୍ତାରଂ ଵିସୃଷ୍ଟସ୍ତଦନୁଜ୍ଞଯା
ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ସାର, ଯାହା ପରଲୋକରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ଶିଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ଶିଷ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାପଦ୍ଯତେ ଦିଵି । ଯୋ ଭ୍ରାତରଂ ପିତୃସମଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମୂଢୋଽଵମନ୍ଯତେ
ଶିଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇକୁ ପିତା ସମାନ ଭାବି ଆଦର କରେନାହିଁ, ସେ ମୂର୍ଖ।
ତେନ ଦୋଷେଣ ସଂପ୍ରେତ୍ଯ ନିରଯଂ ଘୋରମୃଚ୍ଛତି । ପୁଂସାଂ ଵର୍ତ୍ମନି ସୃଷ୍ଟେନ ପୂଜ୍ଯୋ ଭର୍ତା ତୁ ସର୍ଵଦା
ଏହି ଦୋଷରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପହଞ୍ଚେ; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱାମୀ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ଏହିପରି ନିୟମ ଅଛି।
ଅପି ମାତରି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନୁପକାରାଦ୍ଧି ଗୌରଵମ୍ । ମାତୁଲାଂଶ୍ଚ ପିତୃଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵଶୁରାନୃତ୍ଵିଜୋ ଗୁରୂନ୍
ଏହି ଜଗତରେ ମାଆ ତାଙ୍କର ସେବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି; ମାମା, ଠାକୁରା, ଶ୍ୱଶୁର, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଓ ଗୁରୁମାନେ—
ଅସାଵହମିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯାଭିଵାଦଯେତ୍ । ଅଵାଚ୍ଯୋ ଦୀକ୍ଷିତୋ ନାମ୍ନା ଯଵୀଯାନପି ଯୋ ଭଵେତ୍
ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠିବା, ନମସ୍କାର କରିବା ଏବଂ 'ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ଯଦିଓ ସେ ଛୋଟ, ଦୀକ୍ଷିତ ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ଡାକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଭୋ ଭଵତ୍ପୂର୍ଵକଂ ତ୍ଵେନମଭିଭାଷେତ ଧର୍ମଵିତ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଶିରସାନମ୍ଯ ଏଵ ଚ
ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ 'ମହୋଦୟ' ବା 'ମହାଶୟ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କରି କଥାହେବା ଉଚିତ; ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକାମୈଃ ସାଦରଂ ସଦା । ନାଭିଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯାଦ୍ଯାଃ କଥଂଚନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ବି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଫେରା ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାନକର୍ମଗୁଣୋପେତା ଯଦ୍ଯପ୍ଯେତେ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତି କୁର୍ଯାଦିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ଯଦିଓ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବହୁତ ପଢ଼ିଛନ୍ତି, ବେଦ କହେଇଛି—ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ଜାତିକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ।
ସଵର୍ଣେନ ସଵର୍ଣାନାଂ କାର୍ଯମେଵାଭିଵାଦନମ୍ । ଗୁରୁରଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁରୁଃ
ସମାନ ଜାତିମାନେ ସମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜାତିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନନ୍ତି।
ପତିରେକୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵତ୍ରାଭ୍ଯାଗତୋ ଗୁରୁଃ । ଵିଦ୍ଯାକର୍ମଵଯୋବଂଧୁର୍ଵିତ୍ତଂ ଭଵତି ପଂଚମମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଏକମାତ୍ର ଗୁରୁ; ଅତିଥି ସଦା ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନ୍ୟ; ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ବୟସ ଓ ଆତ୍ମୀୟତା ଚାରିଟି, ଧନ ପଞ୍ଚମ।
ମାନ୍ଯସ୍ଥାନାନି ପଂଚାହୁଃ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଗୁରୂତ୍ତରାତ୍ । ପଂଚାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ଭୂଯାଂସି ବଲଵଂତି ଚ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ପୂର୍ବ ଥିବାଟି ପରବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ତିନି ଜାତି ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ବଡ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ସ୍ଯୁଃ ସୋଽତ୍ର ମାନାର୍ହଃ ଶୂଦ୍ରୋଽପି ଦଶମୀଂ ଗତଃ । ପଂଥା ଦେଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ସ୍ତ୍ରିଯୈ ରାଜ୍ଞେ ଵିଚକ୍ଷୁଷେ
ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ—ଦଶମ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ପଥ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵୃଦ୍ଧାଯ ଭାରଭଗ୍ନାଯ ରୋଗିଣେ ଦୁର୍ବଲାଯ ଚ । ଭିକ୍ଷାମାହୃତ୍ଯ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋଽନ୍ଵହମ୍
ବୟସ୍କ, ଭାରରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ରୋଗୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚେଷ୍ଟା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ଆଣିବା ଉଚିତ।
ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରୁଵେଽଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵାଗ୍ଯତସ୍ତଦନୁଜ୍ଞଯା । ଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯମୁପଵୀତୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ଭିକ୍ଷା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଓ ନିଜ କଥା ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପବୀତଧାରୀ ଦ୍ୱିଜ ତୁମ ପରେ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ଭଵନ୍ମଧ୍ଯଂ ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଭଵଦୁତ୍ତରମ୍ । ମାତରଂ ଵା ସ୍ଵସାରଂ ଵା ମାତୁର୍ଵା ଭଗିନୀଂ ନିଜାମ୍
ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରେ, ତା'ପରେ ବଣିକ ଯିବେ। ମା, ବୋନ୍, କିମ୍ବା ମାର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଯାଉଛି—
ଭିକ୍ଷେତ ଭିକ୍ଷାଂପ୍ରଥମଂ ଯାଚୈନଂ ନ ଵିମାନଯେତ୍ । ସଜାତୀଯଗୃହେଷ୍ଵେଵ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମେଵ ଵା
ସେ ପ୍ରଥମେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ସମାନ ଜାତିର ଘରରେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜାତିର ଘରରେ ହେବା ଉଚିତ।
ଭୈକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାଚରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପତିତା ଦିଵି ଵର୍ଜିତମ୍ । ଵେଦଯଜ୍ଞୈରହୀନାନାଂ ପ୍ରଶସ୍ତାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମ୍ମସୁ
ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କହାଯାଇଛି, ତଥାପି ପତିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଅଭାବିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ କର୍ମରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯ୍ଯାହରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋଽନ୍ଵହମ୍ । ଗୁରୋଃ କୁଲେ ନ ଭିକ୍ଷେତ ନ ଜ୍ଞାତିକୁଲବଂଧୁଷୁ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ସାହରେ ଘରଘରେ ଭିକ୍ଷା ଆଣିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରରେ କିମ୍ବା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନଙ୍କ ଘରରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଲାଭେତ୍ଵନ୍ଯଗେହାନାଂ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ସର୍ଵଂ ଵା ଵିଚରେଦ୍ଗ୍ରାମଂ ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନାମସଂଭଵେ
ଯଦି ଅନ୍ୟ ଘରରୁ କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ପୂର୍ବ ଯେଉଁଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଏଠାରୁ ଏଠାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ଏହିଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଘର ନ ମିଳିଲେ, ସମଗ୍ର ଗ୍ରାମ ଘରେ ଯାଇପାରିବ।
ନିଯମ୍ଯ ପ୍ରଯତୋ ଵାଚଂ ଦିଶସ୍ତ୍ଵନଵଲୋକଯନ୍ । ସମାହୃତ୍ଯ ତୁ ଭୈକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନଂ ଯାଵଦର୍ଥମମାଯଯା
ନିଜ କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନ ଦେଖି, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ତ ଛାଡ଼ି, ଯେତେକି ଆବଶ୍ୟକ, ସେତେ ଭିକ୍ଷା ନିଷ୍ଠାରେ ଏବଂ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ଭୁଂଜୀତ ପ୍ରଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵାଗ୍ଯତୋଽନନ୍ଯମାନସଃ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯେଣ ଵର୍ତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନୈଵେକାନ୍ନୋ ଭଵେଦ୍ଵ୍ରତୀ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିରେ, ନିଜ କଥା ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କଥା ଭାବିନଥିବା ମନେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସଦା ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରତୀ ଏକ ଘରର ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନ ରହିବା ଉଚିତ।
ଭୈକ୍ଷ୍ଯୈଣ ଵର୍ତ୍ତିନୋ ଵୃତ୍ତିରୁପଵାସସମା ସ୍ମୃତା । ପୂଜଯେଦଶନଂ ନିତ୍ଯମଦ୍ଯାଚ୍ଚୈନମକୁତ୍ସଯନ୍
ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜୀବିକା ଉପବାସ ସମାନ ମନାଯାଏ। ସେ ସଦା ଖାଦ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ଏହାକୁ କେବେ ଅପମାନ କରି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଯେତ୍ପ୍ରସୀଦେଚ୍ଚ ପ୍ରତିନଂଦେଚ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅନାରୋଗ୍ଯମନାଯୁଷ୍ଯମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଚାତିଭୋଜନମ୍
ଖାଦ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା, ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ଓ ସଦା କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ। ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଜନ ରୋଗ, ଆୟୁ ହ୍ରାସ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ହାରାଇବାକୁ ନେଇଯାଏ।
ଅପୁଣ୍ଯଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟଂ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋଽନ୍ନାନି ଭୁଂଜୀତ ସୂର୍ଯାଭିମୁଖମେଵ ଵା
ଏହା ପୁଣ୍ୟ ନୁହେଁ, ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ସେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଦ୍ଯାଦୁଦଙ୍ମୁଖୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ । ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଣିପାଦୌ ଚ ଭୁଂଜାନୋ ଦ୍ଵିରୁପସ୍ପୃଶେତ୍
ସେ କେବେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ସଦାରଣ। ହାତ ପା ଧୋଇ, ଭୋଜନ ସମୟରେ ଦୁଇଥର ପାଣି ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ଶୁଦ୍ଧେ ଦେଶେ ସମାସୀନୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵିରୁପସ୍ପୃଶେତ୍
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସି, ଭୋଜନ ସେଷରେ ଦୁଇଥର ପାଣି ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।