ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୁଶଲଂ ପୃଚ୍ଛେତ୍କ୍ଷତ୍ରବଂଧୁମନାମଯମ୍ । ଵୈଶ୍ଯଂ କ୍ଷେମଂ ସମାଗମ୍ଯ ଶୂଦ୍ରମାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆରୋଗ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପଚାରିବା ଉଚିତ।
ଉପାଧ୍ଯାଯଃ ପିତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ତ୍ରାତା ଚ ଭୀତିତଃ । ମାତୁଲଃ ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ଚୈଵ ମାତାମହ ପିତାମହୌ
ଉପାଧ୍ୟାୟ, ପିତା, ବଡ଼ ଭାଇ, ଭୟରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ମାମୁଅଁ, ଶ୍ୱଶୁର, ମାମାଁଘର ଓ ପିତାମହ—
ଵର୍ଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପିତୃଵ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଂସୋଽତ୍ର ଗୁରଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ମାତା ମାତାମହୀ ଗୁର୍ଵୀ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ ସୋଦରାଃ
ଜାତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତୃବ୍ୟ—ଏମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ମା, ମାମାଁଘର ମା, ପିତା ଓ ମା'ଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୂଃ ପିତାମହୀ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଧାତ୍ରୀ ଚ ଗୁରଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ଗୁରୁଵର୍ଗୋଽଯଂ ମାତୃତଃ ପିତୃତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶ୍ୱଶ୍ରୁ, ପିତାମହୀ, ବଡ଼ ଧାତ୍ରୀ—ଏମାନେ ମହିଳା ଗୁରୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ, ମା' ଓ ପିତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଅନୁଵର୍ତନମେତେଷାଂ ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । ଗୁରୂନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠେଦଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲି
ଏମାନଙ୍କୁ ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁମାନେ ଦେଖିଲେ, ଉଠି ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ାଇ ରହିବା ଦରକାର।
ନୈତୈରୁପଵିଶେତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଵଦେନ୍ନାତ୍ମକାରଣାତ୍ । ଜୀଵିତାର୍ଥମପି ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଗୁରୁଭିର୍ନୈଵ ଭାଷଣମ୍
ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିବା, ନିଜ ଲାଗି ତର୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱେଷ ରେ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦ୍ରିକ୍ତୋଽପି ଗୁଣୈରନ୍ଯୈର୍ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୀ ପତତ୍ଯଧଃ । ଗୁରୂଣାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ପଂଚ ପୂଜ୍ଯା ଵିଶେଷତଃ
ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଗୁରୁଦ୍ୱେଷୀ, ସେ ଅଧୋପତିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଜନ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।
ତେଷାମାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେଷାଂ ମାତା ସୁପୂଜିତା । ଯୋ ଭାଵଯତି ଯା ସୂତେ ଯେନ ଵିଦ୍ଯୋପଦିଶ୍ଯତେ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ତିନିଜଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମା'ଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଓ ଯିଏ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ଚ ଭର୍ତା ଚ ପଂଚୈତେ ଗୁରଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଆତ୍ମନଃ ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେନ ଵା ପୁନଃ
ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ଏମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ଜୀବନ ଦେଇକି ମଧ୍ୟ।
ପୂଜନୀଯା ଵିଶେଷେଣ ପଂଚୈତେ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା । ଯାଵତ୍ପିତା ଚ ମାତା ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ନିର୍ଵିକାରିଣୌ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତା ଓ ମାଆ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି।
ତାଵତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ । ପିତା ମାତା ଚ ସୁପ୍ରୀତୌ ସ୍ଯାତାଂ ପୁତ୍ରଗୁଣୈର୍ଯଦି
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅ ସମସ୍ତ କଥା ଛାଡି ମାଆ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହିବା ଉଚିତ; ଯଦି ପିତା ଓ ମାଆ ପୁଅଙ୍କ ଗୁଣରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ସ ପୁତ୍ରଃ ସକଲଂ ଧର୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ତେନ କର୍ମଣା । ନାସ୍ତି ମାତୃସମଂ ଦୈଵଂ ନାସ୍ତି ପିତୃସମୋ ଗୁରୁଃ
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଲାଭ କରେ; ମାଆ ସମାନ ଦେବତା କେହି ନାହାଁତି, ପିତା ସମାନ ଗୁରୁ କେହି ନାହାଁତି।
ତଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପକାରୋଽପି ନ କଥଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା
ତାଙ୍କୁ କେବେ ବି ଫେରା ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ତାଭ୍ଯାମନନୁଜ୍ଞାତୋ ଧର୍ମମନ୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍ । ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁକ୍ତିଫଲଂ ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ ତଥା
ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ବିନା କୌଣସି ଅନ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ଓ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି।
ଧର୍ମସାରଃ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ପ୍ରେତ୍ଯାନଂତଫଲପ୍ରଦଃ । ସମ୍ଯଗାରାଧ୍ଯ ଵକ୍ତାରଂ ଵିସୃଷ୍ଟସ୍ତଦନୁଜ୍ଞଯା
ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମର ସାର, ଯାହା ପରଲୋକରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ଶିଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ଶିଷ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାପଦ୍ଯତେ ଦିଵି । ଯୋ ଭ୍ରାତରଂ ପିତୃସମଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମୂଢୋଽଵମନ୍ଯତେ
ଶିଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇକୁ ପିତା ସମାନ ଭାବି ଆଦର କରେନାହିଁ, ସେ ମୂର୍ଖ।
ତେନ ଦୋଷେଣ ସଂପ୍ରେତ୍ଯ ନିରଯଂ ଘୋରମୃଚ୍ଛତି । ପୁଂସାଂ ଵର୍ତ୍ମନି ସୃଷ୍ଟେନ ପୂଜ୍ଯୋ ଭର୍ତା ତୁ ସର୍ଵଦା
ଏହି ଦୋଷରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପହଞ୍ଚେ; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱାମୀ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ଏହିପରି ନିୟମ ଅଛି।
ଅପି ମାତରି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନୁପକାରାଦ୍ଧି ଗୌରଵମ୍ । ମାତୁଲାଂଶ୍ଚ ପିତୃଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵଶୁରାନୃତ୍ଵିଜୋ ଗୁରୂନ୍
ଏହି ଜଗତରେ ମାଆ ତାଙ୍କର ସେବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି; ମାମା, ଠାକୁରା, ଶ୍ୱଶୁର, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଓ ଗୁରୁମାନେ—
ଅସାଵହମିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯାଭିଵାଦଯେତ୍ । ଅଵାଚ୍ଯୋ ଦୀକ୍ଷିତୋ ନାମ୍ନା ଯଵୀଯାନପି ଯୋ ଭଵେତ୍
ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠିବା, ନମସ୍କାର କରିବା ଏବଂ 'ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ଯଦିଓ ସେ ଛୋଟ, ଦୀକ୍ଷିତ ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ଡାକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଭୋ ଭଵତ୍ପୂର୍ଵକଂ ତ୍ଵେନମଭିଭାଷେତ ଧର୍ମଵିତ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଶିରସାନମ୍ଯ ଏଵ ଚ
ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ 'ମହୋଦୟ' ବା 'ମହାଶୟ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କରି କଥାହେବା ଉଚିତ; ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକାମୈଃ ସାଦରଂ ସଦା । ନାଭିଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯାଦ୍ଯାଃ କଥଂଚନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ବି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଫେରା ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାନକର୍ମଗୁଣୋପେତା ଯଦ୍ଯପ୍ଯେତେ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତି କୁର୍ଯାଦିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ଯଦିଓ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବହୁତ ପଢ଼ିଛନ୍ତି, ବେଦ କହେଇଛି—ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ଜାତିକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ।
ସଵର୍ଣେନ ସଵର୍ଣାନାଂ କାର୍ଯମେଵାଭିଵାଦନମ୍ । ଗୁରୁରଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁରୁଃ
ସମାନ ଜାତିମାନେ ସମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜାତିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନନ୍ତି।
ପତିରେକୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵତ୍ରାଭ୍ଯାଗତୋ ଗୁରୁଃ । ଵିଦ୍ଯାକର୍ମଵଯୋବଂଧୁର୍ଵିତ୍ତଂ ଭଵତି ପଂଚମମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଏକମାତ୍ର ଗୁରୁ; ଅତିଥି ସଦା ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନ୍ୟ; ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ବୟସ ଓ ଆତ୍ମୀୟତା ଚାରିଟି, ଧନ ପଞ୍ଚମ।
ମାନ୍ଯସ୍ଥାନାନି ପଂଚାହୁଃ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଗୁରୂତ୍ତରାତ୍ । ପଂଚାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ଭୂଯାଂସି ବଲଵଂତି ଚ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ପୂର୍ବ ଥିବାଟି ପରବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ତିନି ଜାତି ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ବଡ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ସ୍ଯୁଃ ସୋଽତ୍ର ମାନାର୍ହଃ ଶୂଦ୍ରୋଽପି ଦଶମୀଂ ଗତଃ । ପଂଥା ଦେଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ସ୍ତ୍ରିଯୈ ରାଜ୍ଞେ ଵିଚକ୍ଷୁଷେ
ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ—ଦଶମ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ପଥ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵୃଦ୍ଧାଯ ଭାରଭଗ୍ନାଯ ରୋଗିଣେ ଦୁର୍ବଲାଯ ଚ । ଭିକ୍ଷାମାହୃତ୍ଯ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋଽନ୍ଵହମ୍
ବୟସ୍କ, ଭାରରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ରୋଗୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚେଷ୍ଟା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ଆଣିବା ଉଚିତ।
ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରୁଵେଽଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵାଗ୍ଯତସ୍ତଦନୁଜ୍ଞଯା । ଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯମୁପଵୀତୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସେ ଭିକ୍ଷା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଓ ନିଜ କଥା ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପବୀତଧାରୀ ଦ୍ୱିଜ ତୁମ ପରେ ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ଭଵନ୍ମଧ୍ଯଂ ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଭଵଦୁତ୍ତରମ୍ । ମାତରଂ ଵା ସ୍ଵସାରଂ ଵା ମାତୁର୍ଵା ଭଗିନୀଂ ନିଜାମ୍
ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରେ, ତା'ପରେ ବଣିକ ଯିବେ। ମା, ବୋନ୍, କିମ୍ବା ମାର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଯାଉଛି—
ଭିକ୍ଷେତ ଭିକ୍ଷାଂପ୍ରଥମଂ ଯାଚୈନଂ ନ ଵିମାନଯେତ୍ । ସଜାତୀଯଗୃହେଷ୍ଵେଵ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମେଵ ଵା
ସେ ପ୍ରଥମେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ସମାନ ଜାତିର ଘରରେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜାତିର ଘରରେ ହେବା ଉଚିତ।