ଦଂଡୀ ଚ ମେଖଲୀ ସୂତ୍ରୀ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରୋ ମୁନିଃ । ଭିକ୍ଷାହାରୋ ଗୁରୁହିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ସେ ଦଣ୍ଡ ଧରିବେ, ମେଖଳା ପିନ୍ଧିବେ, ଜନେଉ ପିନ୍ଧିବେ, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଧରିବେ, ମୁନି ପରି ରହିବେ, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଉପକାର କରିବେ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ।
କାର୍ପାସମୁପଵୀତାର୍ଥଂ ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୂତ୍ରଂ କୌଶଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଵା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଜନେଉ ପାଇଁ କପାସ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ତିନି ଟିଏ ତାନିଥିବା ସୂତ୍ର, କିମ୍ବା କୁଶ ଘାସ ବା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ସଦୋପଵୀତୀ ଚୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସଦାବଦ୍ଧ ଶିଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅନ୍ଯଥା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଯଥାକୃତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଜନେଉ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଚୁଡ଼ା ଗଠି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ କଲେ, ସେ କାମ ଠିକ୍ ଭାବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵସେଦଵିକୃତଂ ଵାସଃ କାର୍ପାସଂ ଵା କଷାଯକମ୍ । ତଦେଵ ପରିଧାନୀଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ତାଂତଵମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ବସ୍ତ୍ର ବା କପାସର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁତର ହେବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ତରଂ ତୁ ସମାମ୍ନାତଂ ଵାସଃ କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଭାଵେ ଗାଵଯମପି ରୌରଵଂ ଵା ଵିଧୀଯତେ
ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଶୁଭ୍ର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହା ନଥିଲେ, ଗାଈର ଚର୍ମ ବା ମେଷର ଉନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ ସଵ୍ଯବାହୌ ସମର୍ପିତମ୍ । ଉପଵୀତଂ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିଵୀତଂ କଂଠସଜ୍ଜନେ
ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ ବାମ ହାତ ଉପରେ ରଖି, ଜନେଉକୁ ସବୁବେଳେ ଉପବୀତ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଏହାକୁ ନିବୀତ କୁହାଯାଏ।
ସଵ୍ଯବାହୁଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ଧୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପିତ୍ର୍ଯେକର୍ମଣି ଯୋଜଯେତ୍
ବାମ ହାତ ଉଠାଇ ଡାହାଣ ହାତ ଉପରେ ରଖିଲେ, ଏହାକୁ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ କୁହାଯାଏ, ଏହା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ହୋମେ ତପ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେ ଭୋଜନେ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଅଗ୍ନିଗୃହ, ଗୋଶାଳା, ହୋମ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଭୋଜନ ଓ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପବୀତ ରହିବା ଉଚିତ।
ଉପାସନେ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋଃ ସାଧୁସଂଗମେ । ଉପଵୀତୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଉପାସନା, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ସଦା ଉପବୀତ ରହିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିୟମ ସନାତନ।
ମୌଂଜୀ ତ୍ରିଵୃତ୍ସମାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ । ମୁଂଜାଭାଵେ କୁଶେନାହୁର୍ଗ୍ରଂଥିନୈକେନ ଵା ତ୍ରିଭିଃ
ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ତିନି ଟିଏ ଗୁଞ୍ଜି ମେଖଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୁଞ୍ଜ ନଥିଲେ, କୁଶ ଘାସ ବା ଏକ ବା ତିନି ଗଠି ଦ୍ୱାରା ମେଖଳା କରିବା କୁହାଯାଇଛି।
ଧାରଯେଦ୍ଵୈଣଵପାଲାଶୌ ଦଂଡୌ କେଶାଂତିକୌ ଦ୍ଵିଜଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ହଵୃକ୍ଷଜଂ ଵାଥ ସୌମ୍ଯମଵ୍ରଣମେଵ ଚ
ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଚୁଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ—ଏକ ଓଉ ଓ ଏକ ପଳାଶ କାଠର—ବା ବଳିଦାନ ଯୋଗ୍ୟ ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ଦୋଷରହିତ ଦଣ୍ଡ ଧରିବା ଉଚିତ।
ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜଃ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସୀତ ସମାହିତଃ । କାମାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାନ୍ମୋହାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈନାଂ ପତିତୋ ଭଵେତ୍
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଆସକ୍ତି, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ପତିତ ହୁଏ।
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସାଯଂପ୍ରାତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନୃଷୀନ୍ପିତୃଗଣାଂସ୍ତଥା
ତା’ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଯଵାଂବୁଭିଃ । ଅଭିଵାଦନଶୀଲଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଧର୍ମତଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଯବ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର।
ଅସାଵହଂ ଭୋ ନାମେତି ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତଂଦ୍ରାଦିପରିଵର୍ଜିତଃ
ଯଥାଯଥ ନମସ୍କାର ସହିତ, 'ମୁଁ ଅମୁକ, ହେ ପ୍ରଭୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ନିଦ୍ରା ଓ ଏହା ପରି ଅଳସତା ଛାଡି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା କରିବା ଦରକାର।
ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ଭଵ ସୌମ୍ଯେତି ଵଚୋ ଵିପ୍ରୋଽଭିଵାଦନେ । ଆକାରଶ୍ଚାସ୍ଯ ନାମ୍ନୋଂଽତେ ଵାଚ୍ଯଃ ପୂର୍ଵାକ୍ଷରପ୍ଲୁତଃ
ଉତ୍ତର ଦେବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବେ, 'ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ମୃଦୁ ମନ୍ତ୍ରୀ'। ନାମର ଶେଷ ଅକ୍ଷରକୁ ଦୀର୍ଘ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯଭିଵାଦସ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯଭିଵାଦନମ୍ । ନାଭିଵାଦ୍ଯଃ ସ ଵିଦୁଷା ଯଥା ଶୂଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ସଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନମସ୍କାରର ଉତ୍ତର ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତପାଣିନା କାର୍ଯଂ ପାଦସଂଗ୍ରହଣଂ ଗୁରୋଃ । ସଵ୍ଯେନ ସଵ୍ଯଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ଦକ୍ଷିଣଃ
ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ବେଳେ, ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତରେ ଓ ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ଲୌକିକଂ ଵୈଦିକଂ ଵାପି ତଥାଧ୍ଯାତ୍ମିକମେଵ ଵା । ଅଵାପ୍ଯ ପ୍ରଯତୋ ଜ୍ଞାନଂ ତଂ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦଯେତ୍
ଲୋକିକ, ବେଦିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ପ୍ରୟାସ କରି ମିଳିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର।
ନୋଦକଂ ଧାରଯେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପାଣି ସମିଧସ୍ତଥା । ଏଵଂଵିଧାନି ଚାନ୍ଯାନି ନ ଦେଵାର୍ଥେଷୁ କର୍ମ୍ମସୁ
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳ, ଭିକ୍ଷା, ଫୁଲ, କୁଶ ଆଦି କିଛି ବସ୍ତୁ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୁଶଲଂ ପୃଚ୍ଛେତ୍କ୍ଷତ୍ରବଂଧୁମନାମଯମ୍ । ଵୈଶ୍ଯଂ କ୍ଷେମଂ ସମାଗମ୍ଯ ଶୂଦ୍ରମାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆରୋଗ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପଚାରିବା ଉଚିତ।
ଉପାଧ୍ଯାଯଃ ପିତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ତ୍ରାତା ଚ ଭୀତିତଃ । ମାତୁଲଃ ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ଚୈଵ ମାତାମହ ପିତାମହୌ
ଉପାଧ୍ୟାୟ, ପିତା, ବଡ଼ ଭାଇ, ଭୟରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ମାମୁଅଁ, ଶ୍ୱଶୁର, ମାମାଁଘର ଓ ପିତାମହ—
ଵର୍ଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପିତୃଵ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଂସୋଽତ୍ର ଗୁରଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ମାତା ମାତାମହୀ ଗୁର୍ଵୀ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ ସୋଦରାଃ
ଜାତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତୃବ୍ୟ—ଏମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ମା, ମାମାଁଘର ମା, ପିତା ଓ ମା'ଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୂଃ ପିତାମହୀ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଧାତ୍ରୀ ଚ ଗୁରଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ଗୁରୁଵର୍ଗୋଽଯଂ ମାତୃତଃ ପିତୃତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶ୍ୱଶ୍ରୁ, ପିତାମହୀ, ବଡ଼ ଧାତ୍ରୀ—ଏମାନେ ମହିଳା ଗୁରୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ, ମା' ଓ ପିତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଅନୁଵର୍ତନମେତେଷାଂ ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । ଗୁରୂନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠେଦଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲି
ଏମାନଙ୍କୁ ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁମାନେ ଦେଖିଲେ, ଉଠି ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ାଇ ରହିବା ଦରକାର।
ନୈତୈରୁପଵିଶେତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଵଦେନ୍ନାତ୍ମକାରଣାତ୍ । ଜୀଵିତାର୍ଥମପି ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଗୁରୁଭିର୍ନୈଵ ଭାଷଣମ୍
ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିବା, ନିଜ ଲାଗି ତର୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱେଷ ରେ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦ୍ରିକ୍ତୋଽପି ଗୁଣୈରନ୍ଯୈର୍ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୀ ପତତ୍ଯଧଃ । ଗୁରୂଣାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ପଂଚ ପୂଜ୍ଯା ଵିଶେଷତଃ
ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଗୁରୁଦ୍ୱେଷୀ, ସେ ଅଧୋପତିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଜନ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।
ତେଷାମାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେଷାଂ ମାତା ସୁପୂଜିତା । ଯୋ ଭାଵଯତି ଯା ସୂତେ ଯେନ ଵିଦ୍ଯୋପଦିଶ୍ଯତେ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ତିନିଜଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମା'ଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଓ ଯିଏ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ଚ ଭର୍ତା ଚ ପଂଚୈତେ ଗୁରଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଆତ୍ମନଃ ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେନ ଵା ପୁନଃ
ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ଏମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ଜୀବନ ଦେଇକି ମଧ୍ୟ।
ପୂଜନୀଯା ଵିଶେଷେଣ ପଂଚୈତେ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା । ଯାଵତ୍ପିତା ଚ ମାତା ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ନିର୍ଵିକାରିଣୌ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତା ଓ ମାଆ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି।