ତସ୍ମାଦ୍ଭଜଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ କୃଷ୍ଣଂ ପରମମଂଗଲମ୍
ତେଣୁ, ମୁନିମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତୁ, ସେହି ପରମ ମଙ୍ଗଳ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଶଂସନଂ ନାମ ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ସ୍ତୁତି ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁ- କର୍ମଯୋଗଃ କଥଂ ସୂତ ଯେନ ଚାରାଧିତୋ ହରିଃ । ପ୍ରସୀଦତି ମହାଭାଗ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, କେମିତି କର୍ମ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ? ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁହା, ସେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଆମକୁ କୁହ।
ଯେନାସୌ ଭଗଵାନୀଶଃ ସମାରାଧ୍ଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ । ତଦ୍ଵଦାଖିଲଲୋକାନାଂ ରକ୍ଷଣଂ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭଗବାନ୍ ନିୟମରେ ପୂଜା କରିପାରନ୍ତି, ସେ ଉପାୟ କ'ଣ? ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା ଓ ଧର୍ମର ସଂରକ୍ଷଣ ହୁଏ।
ତଂ କର୍ମଯୋଗଂ ଵଦ ନଃ ସୂତ ମୂର୍ତିମଯସ୍ତୁ ଯଃ । ଇତି ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଵିପ୍ରା ଭଵଦଗ୍ରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ହେ ସୂତ, ସେଇ କର୍ମ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଋଷିଭିରଗ୍ନିସଂକାଶୈର୍ଵ୍ଯାସସ୍ତାନାହ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଋଷିମାନେ କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଧ୍ଵଂମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ସନାତନମ୍ । କର୍ମଯୋଗଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମାତ୍ଯଂତିକଫଲପ୍ରଦମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ଋଷିମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଯାହା କହିବି, ସେହି ସନାତନ କର୍ମ ଯୋଗ ଶୁଣ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଆମ୍ନାଯସିଦ୍ଧମଖିଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ । ଋଷୀଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପୂର୍ଵଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯାହା କ୍ରମରେ ପାଳନ ହୁଏ, ସେସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଏହି କଥା ଋଷିମାନେ ଶୁଣିଥିବା ବେଳେ କହିଥିଲେ।
ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିହରଂ ପୁଣ୍ଯମୃଷିସଂଘୈର୍ନିଷେଵିତମ୍ । ସମାହିତଧିଯୋ ଯୂଯଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ତୁମେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମୋର କଥା ଶୁଣ।
କୃତୋପନଯନୋ ଵେଦାନଧୀଯୀତ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଗର୍ଭାଷ୍ଟମେଽଷ୍ଟମେଵାବ୍ଦେ ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତଵିଧାନତଃ
ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ସଂପ୍ରଦାୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭାଷ୍ଟମ ବା ଜନ୍ମାଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଂଡୀ ଚ ମେଖଲୀ ସୂତ୍ରୀ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରୋ ମୁନିଃ । ଭିକ୍ଷାହାରୋ ଗୁରୁହିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ସେ ଦଣ୍ଡ ଧରିବେ, ମେଖଳା ପିନ୍ଧିବେ, ଜନେଉ ପିନ୍ଧିବେ, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଧରିବେ, ମୁନି ପରି ରହିବେ, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଉପକାର କରିବେ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ।
କାର୍ପାସମୁପଵୀତାର୍ଥଂ ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୂତ୍ରଂ କୌଶଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଵା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଜନେଉ ପାଇଁ କପାସ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ତିନି ଟିଏ ତାନିଥିବା ସୂତ୍ର, କିମ୍ବା କୁଶ ଘାସ ବା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ସଦୋପଵୀତୀ ଚୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସଦାବଦ୍ଧ ଶିଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅନ୍ଯଥା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଯଥାକୃତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଜନେଉ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଚୁଡ଼ା ଗଠି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ କଲେ, ସେ କାମ ଠିକ୍ ଭାବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵସେଦଵିକୃତଂ ଵାସଃ କାର୍ପାସଂ ଵା କଷାଯକମ୍ । ତଦେଵ ପରିଧାନୀଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ତାଂତଵମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ବସ୍ତ୍ର ବା କପାସର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁତର ହେବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ତରଂ ତୁ ସମାମ୍ନାତଂ ଵାସଃ କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଭାଵେ ଗାଵଯମପି ରୌରଵଂ ଵା ଵିଧୀଯତେ
ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଶୁଭ୍ର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହା ନଥିଲେ, ଗାଈର ଚର୍ମ ବା ମେଷର ଉନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ ସଵ୍ଯବାହୌ ସମର୍ପିତମ୍ । ଉପଵୀତଂ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିଵୀତଂ କଂଠସଜ୍ଜନେ
ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ ବାମ ହାତ ଉପରେ ରଖି, ଜନେଉକୁ ସବୁବେଳେ ଉପବୀତ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଏହାକୁ ନିବୀତ କୁହାଯାଏ।
ସଵ୍ଯବାହୁଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ଧୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପିତ୍ର୍ଯେକର୍ମଣି ଯୋଜଯେତ୍
ବାମ ହାତ ଉଠାଇ ଡାହାଣ ହାତ ଉପରେ ରଖିଲେ, ଏହାକୁ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ କୁହାଯାଏ, ଏହା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ହୋମେ ତପ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେ ଭୋଜନେ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଅଗ୍ନିଗୃହ, ଗୋଶାଳା, ହୋମ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଭୋଜନ ଓ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପବୀତ ରହିବା ଉଚିତ।
ଉପାସନେ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋଃ ସାଧୁସଂଗମେ । ଉପଵୀତୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଉପାସନା, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ସଦା ଉପବୀତ ରହିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିୟମ ସନାତନ।
ମୌଂଜୀ ତ୍ରିଵୃତ୍ସମାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ । ମୁଂଜାଭାଵେ କୁଶେନାହୁର୍ଗ୍ରଂଥିନୈକେନ ଵା ତ୍ରିଭିଃ
ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ତିନି ଟିଏ ଗୁଞ୍ଜି ମେଖଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୁଞ୍ଜ ନଥିଲେ, କୁଶ ଘାସ ବା ଏକ ବା ତିନି ଗଠି ଦ୍ୱାରା ମେଖଳା କରିବା କୁହାଯାଇଛି।
ଧାରଯେଦ୍ଵୈଣଵପାଲାଶୌ ଦଂଡୌ କେଶାଂତିକୌ ଦ୍ଵିଜଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ହଵୃକ୍ଷଜଂ ଵାଥ ସୌମ୍ଯମଵ୍ରଣମେଵ ଚ
ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଚୁଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ—ଏକ ଓଉ ଓ ଏକ ପଳାଶ କାଠର—ବା ବଳିଦାନ ଯୋଗ୍ୟ ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ଦୋଷରହିତ ଦଣ୍ଡ ଧରିବା ଉଚିତ।
ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜଃ ସଂଧ୍ଯାମୁପାସୀତ ସମାହିତଃ । କାମାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାନ୍ମୋହାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୈନାଂ ପତିତୋ ଭଵେତ୍
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଆସକ୍ତି, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ପତିତ ହୁଏ।
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସାଯଂପ୍ରାତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନୃଷୀନ୍ପିତୃଗଣାଂସ୍ତଥା
ତା’ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ଯଵାଂବୁଭିଃ । ଅଭିଵାଦନଶୀଲଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଧର୍ମତଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଯବ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର।
ଅସାଵହଂ ଭୋ ନାମେତି ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ତଂଦ୍ରାଦିପରିଵର୍ଜିତଃ
ଯଥାଯଥ ନମସ୍କାର ସହିତ, 'ମୁଁ ଅମୁକ, ହେ ପ୍ରଭୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ନିଦ୍ରା ଓ ଏହା ପରି ଅଳସତା ଛାଡି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା କରିବା ଦରକାର।
ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ଭଵ ସୌମ୍ଯେତି ଵଚୋ ଵିପ୍ରୋଽଭିଵାଦନେ । ଆକାରଶ୍ଚାସ୍ଯ ନାମ୍ନୋଂଽତେ ଵାଚ୍ଯଃ ପୂର୍ଵାକ୍ଷରପ୍ଲୁତଃ
ଉତ୍ତର ଦେବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବେ, 'ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ମୃଦୁ ମନ୍ତ୍ରୀ'। ନାମର ଶେଷ ଅକ୍ଷରକୁ ଦୀର୍ଘ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯଭିଵାଦସ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯଭିଵାଦନମ୍ । ନାଭିଵାଦ୍ଯଃ ସ ଵିଦୁଷା ଯଥା ଶୂଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ସଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନମସ୍କାରର ଉତ୍ତର ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତପାଣିନା କାର୍ଯଂ ପାଦସଂଗ୍ରହଣଂ ଗୁରୋଃ । ସଵ୍ଯେନ ସଵ୍ଯଃ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ଦକ୍ଷିଣଃ
ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ବେଳେ, ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତରେ ଓ ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ଲୌକିକଂ ଵୈଦିକଂ ଵାପି ତଥାଧ୍ଯାତ୍ମିକମେଵ ଵା । ଅଵାପ୍ଯ ପ୍ରଯତୋ ଜ୍ଞାନଂ ତଂ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦଯେତ୍
ଲୋକିକ, ବେଦିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ପ୍ରୟାସ କରି ମିଳିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର।
ନୋଦକଂ ଧାରଯେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପାଣି ସମିଧସ୍ତଥା । ଏଵଂଵିଧାନି ଚାନ୍ଯାନି ନ ଦେଵାର୍ଥେଷୁ କର୍ମ୍ମସୁ
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳ, ଭିକ୍ଷା, ଫୁଲ, କୁଶ ଆଦି କିଛି ବସ୍ତୁ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।