ତସ୍ଯ ପାଦୌ ତୁ ସଫଲୌ ତଦର୍ଥଂ ଗତିଶାଲିନୌ । ତାଵେଵ ଧନ୍ଯାଵାଖ୍ଯାତୌ ଯୌ ତୁ ପୂଜାକରୌ କରୌ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଏହି ଜନ୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କରେ, ଏବଂ ଏହି ପାଇଁ ଚଳିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେହି ହାତକୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ତମାଂଗମୁତ୍ତମାଂଗଂ ତଦ୍ଧରୌ ନମ୍ରମେଵ ଯତ୍ । ସା ଜିହ୍ଵା ଯା ହରିଂ ସ୍ତୌତି ତନ୍ମନସ୍ତତ୍ପଦାନୁଗମ୍
ଯେ ମୁଣ୍ଡ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେହି ମୁଣ୍ଡ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଯେ ଜିଭ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେହି ଜିଭ ଧନ୍ୟ। ଯେ ମନ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଲଗିଥାଏ, ସେହି ମନ ଧନ୍ୟ।
ତାନି ଲୋମାନି ଚୋଚ୍ଯଂତେ ଯାନି ତନ୍ନାମ୍ନି ଚୋତ୍ଥିତମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ତଚ୍ଚ ନେତ୍ରାଂବୁ ଯଦଚ୍ଯୁତପ୍ରସଂଗତଃ
ଯେ ଲୋମ ତାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ଉଠିଯାଏ, ସେ ଲୋମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେ ନୟନରୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ କୃପାରେ ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼େ, ସେ ଅଶ୍ରୁ ଧନ୍ୟ।
ଅହୋ ଲୋକା ଅତିତରାଂ ଦୈଵଦୋଷେଣ ଵଂଚିତାଃ । ନାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିଦଂ ନ ଭଜଂତି ଵୈ
ହାୟ, ଲୋକମାନେ ଭାଗ୍ୟର ଦୁଷ୍ଟିରେ ବଡ଼ ଭାବେ ଠକାଯାଇଛନ୍ତି। କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵଂଚିତାସ୍ତେ ଚ କଲୁଷାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଗପ୍ରସଂଗତଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତି ଚ ଲୋମାନି ଯେଷାଂ ନୋ କୃଷ୍ଣଶବ୍ଦନେ
ଯେମାନେ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଠକାଯାନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଲୋମ ଉଠେ ନାହିଁ।
ତେ ମୂର୍ଖା ହ୍ଯକୃତାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରଶୋକାଦି ଵିହ୍ଵଲାଃ । ରୁଦଂତି ବହୁଲାଲାପୈର୍ନ କୃଷ୍ଣାକ୍ଷରକୀର୍ତନେ
ସେମାନେ ମୂର୍ଖ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୋକରେ ଭାବୁକ। ସେମାନେ ବହୁ କଥା କହି କହି କାନ୍ଦନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜିହ୍ଵାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାପି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣନାମଜପେନ୍ନହି । ଲବ୍ଧ୍ଵାପି ମୁକ୍ତିସୋପାନଂ ହେଲଯୈଵ ଚ୍ଯଵଂତି ତେ
ଏହି ଜଗତରେ ଜିଭ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଜପନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁକ୍ତିର ସିଢ଼ି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅବହେଳା କରି ସେମାନେ ତାହାରୁ ଖସିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନେନ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଂ କର୍ମଯୋଗେନ ମାନଵଃ । କର୍ମଯୋଗାର୍ଚ୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତ୍ଯେଵ ନାନ୍ଯଥା
ତେଣୁ ମଣିଷ ଉତ୍ସାହରେ କାର୍ଯ୍ୟଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କାର୍ଯ୍ୟଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ତୀର୍ଥାଦପ୍ଯଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଜନମୁଚ୍ଯତେ । ସର୍ଵେଷାଂ ଖଲୁ ତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ନାନପାନାଵଗାହନୈଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭଜନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ପାନ କିମ୍ବା ଡୁବି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣସେଵନାତ୍ । ଯଜଂତେ କର୍ମଯୋଗେନ ଧନ୍ଯା ଏଵ ନରା ହରିମ୍
ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ସେହି ଫଳ କୃଷ୍ଣ ସେବନରେ ମିଳେ। ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଜଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ କୃଷ୍ଣଂ ପରମମଂଗଲମ୍
ତେଣୁ, ମୁନିମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତୁ, ସେହି ପରମ ମଙ୍ଗଳ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଶଂସନଂ ନାମ ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ସ୍ତୁତି ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁ- କର୍ମଯୋଗଃ କଥଂ ସୂତ ଯେନ ଚାରାଧିତୋ ହରିଃ । ପ୍ରସୀଦତି ମହାଭାଗ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, କେମିତି କର୍ମ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ? ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁହା, ସେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଆମକୁ କୁହ।
ଯେନାସୌ ଭଗଵାନୀଶଃ ସମାରାଧ୍ଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ । ତଦ୍ଵଦାଖିଲଲୋକାନାଂ ରକ୍ଷଣଂ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭଗବାନ୍ ନିୟମରେ ପୂଜା କରିପାରନ୍ତି, ସେ ଉପାୟ କ'ଣ? ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା ଓ ଧର୍ମର ସଂରକ୍ଷଣ ହୁଏ।
ତଂ କର୍ମଯୋଗଂ ଵଦ ନଃ ସୂତ ମୂର୍ତିମଯସ୍ତୁ ଯଃ । ଇତି ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଵିପ୍ରା ଭଵଦଗ୍ରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ହେ ସୂତ, ସେଇ କର୍ମ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହ, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଋଷିଭିରଗ୍ନିସଂକାଶୈର୍ଵ୍ଯାସସ୍ତାନାହ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଋଷିମାନେ କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଧ୍ଵଂମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ସନାତନମ୍ । କର୍ମଯୋଗଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମାତ୍ଯଂତିକଫଲପ୍ରଦମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ଋଷିମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଯାହା କହିବି, ସେହି ସନାତନ କର୍ମ ଯୋଗ ଶୁଣ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଆମ୍ନାଯସିଦ୍ଧମଖିଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ । ଋଷୀଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପୂର୍ଵଂ ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯାହା କ୍ରମରେ ପାଳନ ହୁଏ, ସେସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଏହି କଥା ଋଷିମାନେ ଶୁଣିଥିବା ବେଳେ କହିଥିଲେ।
ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିହରଂ ପୁଣ୍ଯମୃଷିସଂଘୈର୍ନିଷେଵିତମ୍ । ସମାହିତଧିଯୋ ଯୂଯଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ତୁମେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମୋର କଥା ଶୁଣ।
କୃତୋପନଯନୋ ଵେଦାନଧୀଯୀତ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଗର୍ଭାଷ୍ଟମେଽଷ୍ଟମେଵାବ୍ଦେ ସ୍ଵସୂତ୍ରୋକ୍ତଵିଧାନତଃ
ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ସଂପ୍ରଦାୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭାଷ୍ଟମ ବା ଜନ୍ମାଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଂଡୀ ଚ ମେଖଲୀ ସୂତ୍ରୀ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରୋ ମୁନିଃ । ଭିକ୍ଷାହାରୋ ଗୁରୁହିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଗୁରୋର୍ମୁଖମ୍
ସେ ଦଣ୍ଡ ଧରିବେ, ମେଖଳା ପିନ୍ଧିବେ, ଜନେଉ ପିନ୍ଧିବେ, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଧରିବେ, ମୁନି ପରି ରହିବେ, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଉପକାର କରିବେ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବେ।
କାର୍ପାସମୁପଵୀତାର୍ଥଂ ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୂତ୍ରଂ କୌଶଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମେଵ ଵା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଜନେଉ ପାଇଁ କପାସ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ତିନି ଟିଏ ତାନିଥିବା ସୂତ୍ର, କିମ୍ବା କୁଶ ଘାସ ବା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ସଦୋପଵୀତୀ ଚୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସଦାବଦ୍ଧ ଶିଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅନ୍ଯଥା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଯଥାକୃତମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଜନେଉ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଚୁଡ଼ା ଗଠି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ କଲେ, ସେ କାମ ଠିକ୍ ଭାବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵସେଦଵିକୃତଂ ଵାସଃ କାର୍ପାସଂ ଵା କଷାଯକମ୍ । ତଦେଵ ପରିଧାନୀଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ତାଂତଵମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ବସ୍ତ୍ର ବା କପାସର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁତର ହେବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ତରଂ ତୁ ସମାମ୍ନାତଂ ଵାସଃ କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଭାଵେ ଗାଵଯମପି ରୌରଵଂ ଵା ଵିଧୀଯତେ
ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଶୁଭ୍ର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହା ନଥିଲେ, ଗାଈର ଚର୍ମ ବା ମେଷର ଉନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ ସଵ୍ଯବାହୌ ସମର୍ପିତମ୍ । ଉପଵୀତଂ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିଵୀତଂ କଂଠସଜ୍ଜନେ
ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇ ବାମ ହାତ ଉପରେ ରଖି, ଜନେଉକୁ ସବୁବେଳେ ଉପବୀତ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଏହାକୁ ନିବୀତ କୁହାଯାଏ।
ସଵ୍ଯବାହୁଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ଧୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପିତ୍ର୍ଯେକର୍ମଣି ଯୋଜଯେତ୍
ବାମ ହାତ ଉଠାଇ ଡାହାଣ ହାତ ଉପରେ ରଖିଲେ, ଏହାକୁ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ କୁହାଯାଏ, ଏହା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ହୋମେ ତପ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେ ଭୋଜନେ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଅଗ୍ନିଗୃହ, ଗୋଶାଳା, ହୋମ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଭୋଜନ ଓ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପବୀତ ରହିବା ଉଚିତ।
ଉପାସନେ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଧ୍ଯଯୋଃ ସାଧୁସଂଗମେ । ଉପଵୀତୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଧିରେଷ ସନାତନଃ
ଉପାସନା, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଓ ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ସଦା ଉପବୀତ ରହିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିୟମ ସନାତନ।
ମୌଂଜୀ ତ୍ରିଵୃତ୍ସମାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଟାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ । ମୁଂଜାଭାଵେ କୁଶେନାହୁର୍ଗ୍ରଂଥିନୈକେନ ଵା ତ୍ରିଭିଃ
ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ତିନି ଟିଏ ଗୁଞ୍ଜି ମେଖଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୁଞ୍ଜ ନଥିଲେ, କୁଶ ଘାସ ବା ଏକ ବା ତିନି ଗଠି ଦ୍ୱାରା ମେଖଳା କରିବା କୁହାଯାଇଛି।