ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ମହାରାଜ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍ । ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ରାଜେଂଦ୍ର ଯଜମାନୋ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ମହାରାଜ, ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ରୁହ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପୁନିଥରେ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବେଳେ ଦେଖିବ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯଂ। ନାମ ଊନପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ ନାମକ ଉଣପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଭଵତା କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପୃଷ୍ଟମେଵ ଚ । ଇଦାନୀମପି ପୃଚ୍ଛାମ ଏକଂ ଵଦ ମହାମତେ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ ଯେଉଁ ସବୁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଛି; ଏବେ ଆମେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ମହାମତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଏତେଷାଂ ଖଲୁ ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନାଦ୍ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ କିଲ କୃତ୍ଵୈକଂ କର୍ମ କେନ ଚ ଲଭ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସେବା କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ? ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ କେବଳ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରି କିପରି ମିଳିପାରିବ?
ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞ କର୍ମୈଵଂ ଯଦି ଵର୍ତତେ । ସୂତ ଉଵାଚ- କର୍ମଯୋଗଃ କିଲ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣାନାଂ ଦ୍ଵିଜପୂର୍ଵଶଃ
ଏହି କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏମିତି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କି? ସୂତ କହିଲେ—କର୍ମର ମାର୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଆଦି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ନାନାଵିଧୋ ମହାଭାଗାସ୍ତତ୍ର ଚୈକଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ହରିଭକ୍ତିଃ କୃତା ଯେନ ମନସା ଵଚସା ଗିରା
ହେ ମହାଭାଗ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତା'ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ମନ, କଥା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା।
ଜିତଂ ତେନ ଜିତଂ ତେନ ଜିତମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ହରିରେଵ ସମାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେ ଜିତିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେ ଜିତିଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ହରିଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜିଲେ ଏହି ବିଜୟ ମିଳେ।
ହରିନାମମହାମଂତ୍ରୈର୍ନଶ୍ଯେତ୍ପାପପିଶାଚକମ୍ । ହରେଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ସକୃଦପ୍ଯମଲାଶଯାଃ
ହରିଙ୍କ ନାମର ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ପାପର ଦୁଷ୍ଟ ଭୂତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥସମାପ୍ଲାଵଂ ଲଭଂତେ ଯନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରତିମାଂ ଚ ହରେର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରି ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହରିଙ୍କର ପ୍ରତିମା ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଵିଷ୍ଣୁନାମପରଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵମଂତ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦତୁଲସୀମାଘ୍ରାଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ମିଳେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ତୁଳସୀ ଘ୍ରାଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ପ୍ରଚଂଡଂ ଵିକରାଲଂ ତଦ୍ଯମସ୍ଯାସ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ସକୃତ୍ପ୍ରଣାମୀ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମାତୁଃ ସ୍ତନ୍ଯଂ ପିବେନ୍ନହି
ଏକଥର ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯମର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ କେବେ ଦେଖେନାହିଁ। ସେ ଜଣେ ମାଆର ଦୁଧ ବ୍ୟର୍ଥରେ ପିଏନାହିଁ।
ହରିପାଦେ ମନୋ ଯେଷାଂ ତେଭ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ନମୋନମଃ । ପୁଲ୍କସଃ ଶ୍ଵପଚୋ ଵାପି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ହରିଙ୍କ ଚରଣରେ ଲଗିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ସେମାନେ ପୁଲ୍କସ, ଶ୍ୱପଚ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଦେଶୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ତେଽପି ଵଂଦ୍ଯା ମହାଭାଗା ହରିପାଦୈକସେଵକାଃ । କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଭକ୍ତା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା
ହରିଙ୍କ ଚରଣକୁ ଏକମାତ୍ର ସେବା କରୁଥିବା ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ। ତେବେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭକ୍ତ ଓ ରାଜା ଋଷିମାନେ ତ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିଧାଯୈଵ ଗର୍ଭଵାସଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ହରେରଗ୍ରେ ସ୍ଵନୈରୁଚ୍ଚୈର୍ନୃତ୍ଯଂସ୍ତନ୍ନାମକୃନ୍ନରଃ
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଣି ଗର୍ଭବାସ ଦେଖେନାହିଁ। ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲଭେ।
ପୁନାତି ଭୁଵନଂ ଵିପ୍ରା ଗଂଗାଦି ସଲିଲଂ ଯଥା । ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଆଲାପାଦପି ଭକ୍ତିତଃ
ଯେଉଁଭଳି ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଭକ୍ତିରେ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଛୁଇଁବା କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେବା ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ହରେଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୁର୍ଵନ୍ନୁଚ୍ଚୈସ୍ତନ୍ନାମକୃନ୍ନରଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲଭେ।
କରତାଲାଦିସଂଧାନଂ ସୁସ୍ଵରଂ କଲଶବ୍ଦିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ତେନୈଵ କରତାଲିତମ୍
ହାତ ତାଳି ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏହି ତାଳିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂରିଯାଏ।
ହରିଭକ୍ତିକଥାମୁକ୍ତ୍ଵା ଖ୍ଯାଯିକାଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ଯଃ । ତସ୍ଯ ସଂଦର୍ଶନାଦେଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି କଥା ଛାଡ଼ି ଯିଏ ଅନ୍ୟ କଥା କିମ୍ବା ଗଳ୍ପ ଶୁଣେ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
କିଂ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ପାପାନାମାଶଂକା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ କୃଷ୍ଣନାମ ମହର୍ଷଯଃ
ତେବେ, ତାଙ୍କର ପାପ ବିଷୟରେ କଣ ସନ୍ଦେହ ରହିଯାଏ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ? ମହାର୍ଷିମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତୀର୍ଥୀକୁର୍ଵଂତି ଜଗତୀଂ ଗୃହୀତଂ କୃଷ୍ଣନାମ ଯୈଃ । ତସ୍ମାନ୍ମୁନିଵରାଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନାତଃ ପରତରଂ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତୀର୍ଥ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଧୃତ୍ଵା ଚ ମସ୍ତକେ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଯମଶୋକଵିନାଶନଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପ ହୁଏ, ଯମ ଓ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅର୍ଚନୀଯୋ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ହରିରେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଯେ ମହାଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦେଵଂ ଵାପି ମହେଶ୍ଵରମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜିବା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ କିମ୍ବା ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର ଭାବରେ ହେଉନ୍ତୁ।
ଏକୀଭାଵେନ ପଶ୍ଯଂତି ନ ତେଷାଂ ପୁନରୁଦ୍ଭଵଃ । ତସ୍ମାଦନାଦିନିଧନଂ ଵିଷ୍ଣୁମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦୁଇଁକୁ ଏକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣ।
ହରିଂ ଚୈକଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ପୂଜଯଧ୍ଵଂ ତଥୈଵ ହି । ଯେ ସମାନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ହରିଂ ଵୈ ଦେଵତାଂତରମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଦେଖ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ପୂଜା କର। ଯେଉଁମାନେ ହରି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି—
ତେ ଯାଂତି ନରକାନ୍ଘୋରାଂନ୍ନ ତାଂସ୍ତୁ ଗଣଯେଦ୍ଧୀରଃ । ମୂର୍ଖଂ ଵା ପଂଡିତଂ ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କେଶଵପ୍ରିଯମ୍
ଯେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂର୍ଖ ହେଉନ୍ତୁ କି ଜ୍ଞାନୀ, କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉନ୍ତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ସେମାନେକୁ ଗଣନା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶ୍ଵପାକଂ ଵା ମୋଚଯତି ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ । ନାରାଯଣାତ୍ପରୋ ନାସ୍ତି ପାପରାଶି ଦଵାନଲଃ
ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଥିବା ଦେଉଳ, କୁକୁର ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପାପର ଗଛକୁ ଦହିଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି।
କୃତ୍ଵାପି ପାତକଂ ଘୋରଂ କୃଷ୍ଣନାମ୍ନା ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵନାମ୍ନି ଜଗତାଂ ଗୁରୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥାନ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ନାରାୟଣ ନିଜେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ତାଙ୍କ ନାମରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଆତ୍ମନୋଽଭ୍ଯଧିକାଂ ଶକ୍ତିଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସୁଵ୍ରତାଃ । ଅତ୍ର ଯେ ଵିଵଦଂତେ ଵୈ ଆଯାସଲଘୁଦର୍ଶନାତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିଜ ପାଖରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଯେମାନେ ବିବାଦ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଶ୍ରମ ଓ ସହଜତାକୁ ହଳକା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଫଲାନାଂ ଗୌରଵାଚ୍ଚାପି ତେ ଯାଂତି ନରକଂ ବହୁ । ତସ୍ମାଦ୍ଧରୌ ଭକ୍ତିମାନ୍ସ୍ଯାଦ୍ଧରିନାମପରାଯଣଃ
ଫଳର ଭାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅନେକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଓ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।
ପୂଜକଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ରକ୍ଷେନ୍ନାମିନଂ ଵକ୍ଷସି ପ୍ରଭୁଃ । ହରିନାମମହାଵଜ୍ରଂ ପାପପର୍ଵତଦାରଣେ
ପ୍ରଭୁ ପୂଜାକୁ ପଛରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାକୁ ହୃଦୟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହରିଙ୍କ ନାମର ମହାବଜ୍ର ପାପର ପାହାଡ଼କୁ ଚିରିଦେଇଥାଏ।