ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜତି ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରଂ ଜଂଗମଂ ଚ ଯତ୍ । ତାନ୍ଯେତାନି ପରୋ ଲୋକେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାଲଯତି ପ୍ରଜାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ, ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଉପର ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।
କଲ୍ପାଂତେ ତତ୍ସମଗ୍ରଂ ହି ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ ଜଗତ୍ । ନ ଦଦାତି ଚ ନାଧ୍ଯେତି ନ କଦାଚିଦ୍ଵିନଶ୍ଯତି
କଳ୍ପର ଶେଷରେ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି । ସେ ଦେବା ନାହିଁ, ନେବା ନାହିଁ, କେବେ ନାଶ ହେବେ ନାହିଁ ।
ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି । ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦିଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମ ତିଷ୍ଠତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାରେ ଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେଠିକ୍ ଦେଖେ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଛନ୍ତି ।
ମହେଶ୍ଵରୋ ଵଟେ ଭୂତ୍ଵା ତିଷ୍ଠତେ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ
ପରମେଶ୍ୱର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମହେଶ୍ୱର ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି । ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଆସନ୍ତି ।
ରକ୍ଷଂତି ପରମଂ ନିତ୍ଯଂ ପାପକର୍ମପରାଯଣାନ୍ । ଯେ ତୁ ଚାନ୍ଯେ ଚ ତିଷ୍ଠଂତି ନ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ପରମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅପ୍ଯାହ ମେ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥୈଷାଂ ତିଷ୍ଠତେ ଶ୍ରୁତମ୍ । କେନ ଵା କାରଣେନୈଵ ତିଷ୍ଠଂତି ଲୋକସଂମତାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ — ଏହିମାନେ କିପରି ଏମିତି ରହନ୍ତି, ଯଥା ଶୁଣିଛି, ଏହା ସଠିକ୍ କହନ୍ତୁ । କିଏ କି କାରଣରେ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି ?
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ପ୍ରଯାଗେ ନିଵସଂତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । କାରଣଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରୟାଗରେ ବସନ୍ତି । କାରଣ କହିବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣ ।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଂଡଲମ୍ । ତିଷ୍ଠଂତି ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ପାପକର୍ମନିଵାରଣାଃ
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା । ସେଠି ସେମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂର କରିବା ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସ୍ଵଲ୍ପକଂ ପାପଂ ନରକେ ପାତଯିଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରଯାଗେ ସମହେଶ୍ଵରଃ
ସେଠି ଅତି ଅଳ୍ପ ପାପ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ଢେଲିଦେଇପାରିବ । ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରୟାଗରେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମହୀତଲେ । ତିଷ୍ଠଂତି ଧ୍ରିଯମାଣାଶ୍ଚ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଲୟ ହେଉନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବହଵଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠଂତି ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ପୃଥିଵୀସ୍ଥାନମାରଭ୍ଯ ନିର୍ମିତଂ ଦୈଵତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି । ପୃଥିବୀର ଆଧାର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମସ୍ତ କିଛି ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ।
ପ୍ରଜାପତେରିଦଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗମିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ପ୍ରୟାଗ ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଭଵ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କର ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅଠଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ପାଂଡଵା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଵାଗୁରୁଦେଵାଂସ୍ତ୍ଵତର୍ପଯନ୍
ସୂତ କହିଲେ — ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଗୁରୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଵାସୁଦେଵୋଽପି ତତ୍ରୈଵ କ୍ଷଣେନାଭ୍ଯାଗତସ୍ତଦା । ପାଂଡଵୈଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସ ମାଧଵଃ
ସେଠାରେ ସେଇ ସମୟରେ ବାସୁଦେବ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ମିଶି ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ।
କୃଷ୍ଣେନ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପୁନରେଵ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଅଭିଷିକ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ତୁ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କୃଷ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ସହିତ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନିଥରେ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଚୈଵ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାତ୍ମଵାନ୍ । ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତୀତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଵୈ କ୍ଷଣାଦାଶ୍ରମମାଗତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ 'ସୁସ୍ଥ ରୁହ' ବୋଲି କହି, ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତସ୍ତୁ ସଃ । ମହାଦାନଂ ଦଦୌ ଚାଥ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ, ବଡ଼ ଦାନ ଦେଲେ; ଏଭଳି ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦାନ କଲେ।
ଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ପଠତେ ଵା ଶୃଣୋତି ଵା । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶୁଭ ସମୟରେ ଏହିକଥା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ- ମମ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତଵ ସ୍ନେହାଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞରତୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ—ମୋର କଥା ଅବଶ୍ୟ କରିବାକୁ; ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ କହୁଛି। ସଦା ଯଜ୍ଞରେ ଲାଗିଥିବା, ପ୍ରୟାଗରେ ରୁହିବା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହେବା।
ପ୍ରଯାଗଂ ସଂସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯଂ ସହାସ୍ମାଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ତୁ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆମ ସହିତ ସଦା ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କର, ତୁମେ ନିଜେ ରାଜା, ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ପ୍ରଯାଗମନୁଗଚ୍ଛେଦ୍ଵା ଵସତେ ଵାପି ଯୋ ନରଃ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି କିମ୍ବା ସେଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ
ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଦୂରେ ରହେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ରହେ—
ଅହଂକାରନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଅକୋପନଶ୍ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ଆତ୍ମୋପମଶ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ରାଜା, ସେ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ; ଯିଏ କ୍ରୋଧ କରେନାହିଁ, ସତ୍ୟ କହେ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବେ, ସେ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ।
ଋଷିଭିଃ କ୍ରତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ନ ହି ଶକ୍ଯା ଦରିଦ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ମହୀପତେ
ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଗରିବ ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରିପାରେନାହିଁ।
ବହୂପକରଣୋ ଯଜ୍ଞୋ ନାନାସଂଭାରସଂଭ୍ରମଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିଵିଧୈରର୍ଥ୍ଯୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁ ପଦାର୍ଥ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଦରକାର; ଏହା କେବେ କେବେ ଧନୀ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ ଥିବା ଲୋକମାନେ କରିପାରନ୍ତି।
ଯୋ ଦରିଦ୍ରୈରପି ବୁଧୈଃ ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନରେଶ୍ଵର । ତତୋ ଯଜ୍ଞଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତନ୍ନିବୋଧ ଜନେଶ୍ଵର
ହେ ନରେଶ୍ବର, ଯାହା ଗରିବ ଜଣେ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ, ତାହା ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏହା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମିଦଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତୀର୍ଥାଭିଗମନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୈରପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ—ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ପୁଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରେ । ମାଘମାସେ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗମିଷ୍ଯଂତି ନରର୍ଷଭ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଘ ମାସରେ ଦଶ କୋଟି ହଜାର ଓ ତିରିଶି କୋଟି ଲୋକ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବେ।