ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜତି ଯସ୍ତତ୍ର ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ ୨୬ thumb|ପ୍ରଯାଗେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନଯୋଃ ସଙ୍ଗମଃ. ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥମିତି ଖ୍ଯାତଂ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ । ପଶ୍ଚିମେ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ହରଵରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ଓ ଜଳ ପିଇଲେ, ସେମାନେ ସପ୍ତମ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ । ଏଵଂ ତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ଏପରି ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ହଜାର-ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵିରଜଂ ନାମ ଯତ୍ର ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ଏବେ ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ବିରଜା ନାମକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ବସନ୍ତି।
ଉପାସତେ ସ୍ମ ସଂଧ୍ଯାଂ ତୁ ନିତ୍ଯକାଲଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଦେଵାଃ ସେଵଂତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵିଦୁଷୋ ଜନାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ସଦା ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନପରୋ ଭୂତ୍ଵା କୁରୁ ତୀର୍ଥାଭିଷେଚନମ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପହରାଃ ଶୁଭାଃ
ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ କର। ଏଠାରେ ଅନେକ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ତେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ । ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଉଭେ ତୁଲ୍ଯଫଲେ ସ୍ମୃତେ
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା, ଦୁହିଁଠି ଏକସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ବୋଲି ମନାଯାଏ।
କେଵଲଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଵେନ ଗଂଗା ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ । ଏଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ କୌଂତେଯ ସ୍ଵର୍ଗତୀର୍ଥାଭିଷେଚନମ୍
ଗଙ୍ଗାକୁ ସେମାନେ ସବୁଠାରେ କେବଳ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗତୀର୍ଥର ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କର।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି । ଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ କଲ୍ଯ ଉତ୍ଥାଯ ପଠତେ ଚ ଶୃଣୋତି ଵା
ଯେଉଁଠି ଜୀବନରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଯମୁନାମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ଯମୁନାମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଞ୍ଚଳର ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣେ ପୁଣ୍ଯସମ୍ମିତମ୍ । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ନିଯୁତାନି ଚ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ମୁଁ ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଶୁଣିଛି ଯେ, ହଜାର ହଜାର ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯାଃ ପଵିତ୍ରାଶ୍ଚ ଗତିଶ୍ଚ ପରମା ସ୍ମୃତା । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନୈମିଷଂ ପୁଣ୍ଯମଂତରିକ୍ଷେ ଚ ପୁଷ୍କରମ୍
ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମାର୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ପୃଥିବୀରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପବିତ୍ର, ଆକାଶରେ ପୁଷ୍କର।
ପ୍ରଯାଗମପି ଲୋକାନାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ସର୍ଵାଣି ସଂପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କଥମେକଂ ପ୍ରଶଂସସି
ପ୍ରୟାଗ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏପରି; ତେବେ ସମସ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଗୋଟିଏକୁ କିଏ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି?
ଅପ୍ରମାଣମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଶ୍ରଦ୍ଧେଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଗତିଂ ଚ ପରମାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଭୋଗାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ଏହି କଥା ଅପରିମାପ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ତଥାପି ଆପଣ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମାର୍ଗ ଓ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଗର କଥା କହୁଛନ୍ତି।
କିମର୍ଥମଲ୍ପଯୋଗେନ ବହୁଧର୍ମଂ ପ୍ରଶଂସସି । ଏତଂ ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍
କେଉଁ କାରଣରେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋତେ ଯେପରି ଦେଖିଛନ୍ତି ଓ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେପରି କହନ୍ତୁ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ନରସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନସ୍ଯ ପାପୋପହତଚେତସଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଯାହା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ତାହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ସେ ନିଜେ ଦେଖିଥିବେ; କାରଣ, ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ପାପରେ ଆବୃତ, ସେ ଯଦି ବିଶ୍ୱାସୀ ହେଉଥିବେ ମଧ୍ୟ—
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ହ୍ଯଶୁଚିର୍ଦୁର୍ମତିସ୍ତ୍ଯକ୍ତମଂଗଲଃ । ଏତେ ପାତକିନଃ ସର୍ଵେ ତେନେଦଂ ଭାଷିତଂ ମଯା
ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ଅଶୁଚି, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଓ ଅପଶ୍ରୀତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପୀ; ଏହି କଥା ତେଣୁ ମୁଁ କହିଛି।
ଶୃଣୁ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଚ ପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଯଥାନ୍ଯତ୍ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ଏବେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ସେପରି ସରାସରି ଓ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଶୁଣ।
ଯଥୈଵାନ୍ଯନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରା ରାଜନ୍ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ପୂଜ୍ଯତେ ଯୋଗମାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ଯେପରି ଆଗରୁ ଅନ୍ୟ କଥା ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ହେ ରାଜା, ସେପରି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନି, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଯୋଗ ପାଇଥାଏ।
କ୍ଲିଶ୍ଯତେ ଚାପରସ୍ତତ୍ର ନୈଵ ଯୋଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯୋଗୋ ଲଭ୍ଯେତ ମାନଵୈଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକ ସେଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଯୋଗ ପାଉନଥାଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଯୋଗ ପାଇପାରନ୍ତି।
ଯଥାଯୋଗସହସ୍ରେଣ ଯୋଗୋ ଲଭ୍ଯେତ ମାନଵୈଃ । ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେପରି ହଜାର ଯୋଗ ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯୋଗ ପାଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ—
ତେନ ଦାନେନ ଦତ୍ତେନ ଯୋଗୋ ଲଭ୍ଯେତ ମାନଵୈଃ । ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ମୃତସ୍ଯେଦଂ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା
ସେ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେଇଥିବା ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟ ଯୋଗ ପାଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗରେ ଯଦି କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଧାନହେତୁଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରଦ୍ଦଧତ୍ସୁ ଚ ଭାରତ । ଯଥା ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୁଁ ଏହାର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ବିଶ୍ୱାସୀମାନେ ପାଇଁ କହିବି, ହେ ଭାରତ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ—
ବ୍ରହ୍ମ ନୈଵାସ୍ତି ଵୈ କିଂଚିଦ୍ଯଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ତ୍ଵିଦମୁଚ୍ଯତେ । ଯଥା ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ତଥାପି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପାଇଁ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠାରେ ପୂଜିତ।
ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଯାଗଃ ପୂଜ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ପୂଜ୍ଯତେ ତୀର୍ଥରାଜସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମହାନ୍ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହା ତିର୍ଥମାନଙ୍କର ରାଜା ବୋଲି ସତ୍ୟ, ଏହି କଥା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିଶ୍ଚିତ ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ସ୍ମରତେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତୀର୍ଥରାଜମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନୈଵାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦିଚ୍ଛତି
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରୟାଗ ତିର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି । ତିର୍ଥମାନଙ୍କର ରାଜାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ, ଆଉ କିଛି ଚାହିଁବା ରହେ ନାହିଁ ।
କୋ ହି ଦେଵତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷତି । ଅନେନୈଵାନୁମାନେନ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଦେବତ୍ୱ ପାଇଲା ପରେ କିଏ ଆଉ ମାନବ ହେବାକୁ ଚାହେ ? ଏହି ଭାବରେ ତୁମେ ବୁଝିପାରିବ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ଯଥା ପୁଣ୍ଯମପୁଣ୍ଯଂ ଵା ତଥୈଵ କଥିତଂ ମଯା । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିସ୍ମିତୋଽହଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯେପରି ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିଛି, ସେହିପରି ଅଟୁଟ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ପୁନିପୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ।
କଥଂ ଯୋଗେନ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକସ୍ତୁ କର୍ମଣା । ତଦା ଚ ଲଭତେ ଭୋଗାନ୍ଗାଂ ଚ ତତ୍କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍
ଏହି ଲାଭ କିପରି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ କିପରି ମିଳେ ? ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କି ଭୋଗ ଓ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ ?
ତାନି କର୍ମାଣି ପୃଚ୍ଛାମି ପୁନର୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହୀମ୍ । ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯଥୋକ୍ତକର୍ମ୍ମଣା ମହୀ
ମୁଁ ପୁନି ପଚାରୁଛି, କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ମିଳେ ? ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜା, ବଳଶାଳୀ, ଯେପରି କଥାହୋଇଛି, ସେପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କିପରି ପୃଥିବୀ ମିଳେ, ଶୁଣ ।