ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସୁପ୍ରିଯଦେହଵାନ୍
ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସି ପଡି, ସେ ରାଜା ଧର୍ମିକ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ସେ ଗୁଣବାନ, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେହର ଧାରକ ହୁଏ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ପୁନଃ । ଯାମୁନେ ଚୋତ୍ତରେ କୂଲେ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯାହା ଯମୁନାର ଉତ୍ତର କୂଳ ଓ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି ।
ଋଣପ୍ରମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଋଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଋଣମୁକ୍ତି' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଅନୃଣୀ ଚ ସଦା ଭଵେତ୍
ସେ ସୂର୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଏବଂ ସଦା ଋଣମୁକ୍ତ ରହେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚୁଅଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୀର୍ତନଂ କୃତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଧୃଦଯଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତନାତ୍ । ଅନାଶକଫଲଂ ବ୍ରୂହି ଭଗଵଂସ୍ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବିଷୟରେ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ମୋର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି । ଭଗବନ୍, ଏଠାରେ ଉପବାସ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ କିପରି ଫଳ ମିଳେ, ଦୟାକରି କହ ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଅନାଶକଫଲଂ ଵିଭୋ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷୋ ଧୀମାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ଯାଦୃଶମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ପ୍ରୟାଗରେ ଉପବାସ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ । ଜେଉଁ ଲୋକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ସେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଏ ।
ଅହୀନାଂଗୋ ଵିରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେଂଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତସ୍ତୁ ପଦେ ପଦେ
ସେ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥାଏ, ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ, ପାଞ୍ଚଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
କୁଲାନି ତାରଯେଦ୍ରାଜନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମଂ ପଦମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ମହାଭାଗୋସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାନଂ ଵଦସି ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅଲ୍ପେନୈଵ ପ୍ରଧାନେନ ବହୂନ୍ଧର୍ମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ତୁମେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା । ମୋତେ କହ, କିପରି ଛୋଟ ଦାନ କିମ୍ବା ସହଜ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ତୁ ବହୁଭିଃ ସୁକୃତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଇହ । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରୂହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବହୁତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ । ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ଦୂର କର, କାରଣ ମୋର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଵୀର ଯୁଦୁକ୍ତଂ ପଦ୍ମଯୋନିନା । ଋଷୀଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୂର୍ଵଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ମହାବୀର, ପଦ୍ମଯୋନି ଯେଉଁ କଥା ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଥିରେ ଆପଣ ଶୁଣ ।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଂଡଲମ୍ । ପ୍ରଵିଶଂସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭୂମାଵଶ୍ଵମେଧଂ ପଦେ ପଦେ
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା । ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
ଵ୍ଯତୀତାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ସପ୍ତ ଭଵିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ନରସ୍ତାରଯତେ ସର୍ଵାନ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଓ ଚଉଦ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାପରୋ ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପୁରୁଷାଃ ପାପୋପହତଚେତସଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍
ଏହିପରି ଜାଣି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଏବଂ ପାପରେ ଚିତ୍ତ ଲିନ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ନେହାଦ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାଦ୍ଵା ଯେ ତୁ କାମଵଶଂ ଗତାଃ । କଥଂ ତୀର୍ଥଫଲଂ ତେଷାଂ କଥଂ ପୁଣ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଧନଲୋଭ, କିମ୍ବା କାମବଶ, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇବେ ଏବଂ କିପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବେ?
ଵିକ୍ରଯଂ ସର୍ଵଭାଂଡାନାଂ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ । ପ୍ରଯାଗେ କା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ଏଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଯଦି କେହି କଣ କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ ଜାଣିନଥିବା, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରୟାଗରେ ବିକ୍ରୟ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ କଣ? ଏହା କହ, ମହାମୁନି ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ମାସଂ ଵସଂସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗେ ନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି ମହାଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣ । ଯଦି କେହି ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ମାସ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ରହେ—
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା । ଶୁଚିସ୍ତୁ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵାଽହିଂସକଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର କହିବାନୁସାରେ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର, ସଂଯମୀ, ଅହିଂସକ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଶ୍ରଂଭଘାତକାନାଂ ତୁ ପ୍ରଯାଗେ ଶୃଣୁ ତତ୍ଫଲମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଉତ୍ତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କେଉଁଫଳ ପାଆନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ।
ତ୍ରିକାଲମେଵ ସ୍ନାଯୀତ ଆହାରଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯମାଚରେତ୍ । ତ୍ରିଭିର୍ମାସୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରଯାଗାତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରୟାଗରେ ଏହିପରି ତିନି ମାସ କଲେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ପ୍ରଜ୍ଞାନେନ ତୁ ଯସ୍ଯେହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଦିକଂ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯାହାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଥାନଂ ସ ଲଭତେ ନିତ୍ଯଂ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାନେନ ସଂପୂର୍ଣଃ ସଦା ଭଵତି ଭୋଗଵାନ୍
ସେ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର ଅଭାବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ସେ ସଦା ଭୋଗରେ ଲିନ ରହନ୍ତି।
ତାରିତାଃ ପିତରସ୍ତେନ ନରକାତ୍ପ୍ରପିତାମହାଃ । ଧର୍ମାନୁସାରେ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ପୃଚ୍ଛତସ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ସନାତନମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବାରମ୍ବାର କରିଛ, ତୁମ ପ୍ରିୟତା ପାଇଁ ଏହି ପୁରାତନ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ କୁଲମ୍ । ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଦର୍ଶନାଦେଵ ତେଽଦ୍ଯ ଵୈ । ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ମୁକ୍ତୋଽହଂ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆଜି ମୋର କୁଳ ସଫଳ। ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ଓ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ତାରିତଂ କୁଲମ୍ । କୀର୍ତନାଦ୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମର କୁଳ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛି। ଏହି କଥା କହିଲେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼େ, ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଯମୁନାଯାଂ ତୁ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କିଂ ଫଲଂ ତୁ ମହାମୁନେ । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ମହାମୁନି, ଯମୁନାରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଯେପରି ଦେଖିଛ, ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ସେସବୁ ମୋତେ କୁହ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ-। ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ସମାଗତା ମହାଭାଗା ଯମୁନା ଯତ୍ର ନିମ୍ନଗା
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଯମୁନା, ସେଠାରେ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ।
ଯେନୈଵ ନିଃସୃତା ଗଙ୍ଗା ତେନୈଵ ଯମୁନା ଗତା । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ କୀର୍ତନାତ୍ପାପନାଶିନୀ
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ବହିଛି, ସେଠାରେ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ବହିଛି। ହଜାର ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କହିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ଯମୁନାଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । କୀର୍ତ୍ତନାଲ୍ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠାରେ ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଜଳ ପିଇଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କହିଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିବେ।