ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହଂସ୍ନାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପଂଚାଗ୍ନିଂ ଯସ୍ତୁ ସାଧଯେତ୍
ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି କେହି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରେ—
ଅହୀନାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଯାଵଂତି ରୋମକୂପାଣି ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସେ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଓ ରୋଗ ରହିତ ହୁଏ, ପାଞ୍ଚଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥାଏ। ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଯେତେ ରୋମ ରହିଛି—
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଜଲପ୍ରଵେଶଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ମଣିଷ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୂଜା କରେ। ଯେଉଁଠି ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂଗମରେ କେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଯଥା ସୋମୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ସୋମେନ ସହ ମୋଦତେ
ଯେପରି ରାହୁ ଧରିଥିବା ଚାଁଦ ମୁକ୍ତ ହେଇ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଚୁଟିଯାଏ, ସେପରି ସେ ମଣିଷ ସୋମ ଲୋକକୁ ପାଏ ଏବଂ ସୋମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଋଷିଗଂଧର୍ଵସେଵିତଃ
ସାଠି ହଜାର ଓ ସାଠି ଶତ ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରହେ।
ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତୁ ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମୂର୍ଧ୍ଵପାଦଃ ପିବେନ୍ନରଃ
କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଧନୀ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଅଗ୍ନିରେ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଓ ପାଦ ଉପରେ ରଖି ଜଳ ପିଏ—
ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ମଣିଷ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଯସ୍ତୁ ଦେହଂ ଵିକର୍ତିତ୍ଵା ଶକୁନିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ମଣିଷ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୂଜା କରେ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଦେହ କାଟି ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥାଏ—
ଵିହଂଗୈରୁପଭୁକ୍ତସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସୋମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇଦେଇଥିବା ଦେହର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ସୋମ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସୁପ୍ରିଯଦେହଵାନ୍
ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସି ପଡି, ସେ ରାଜା ଧର୍ମିକ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ସେ ଗୁଣବାନ, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେହର ଧାରକ ହୁଏ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ପୁନଃ । ଯାମୁନେ ଚୋତ୍ତରେ କୂଲେ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯାହା ଯମୁନାର ଉତ୍ତର କୂଳ ଓ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି ।
ଋଣପ୍ରମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଋଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଋଣମୁକ୍ତି' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଅନୃଣୀ ଚ ସଦା ଭଵେତ୍
ସେ ସୂର୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଏବଂ ସଦା ଋଣମୁକ୍ତ ରହେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚୁଅଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୀର୍ତନଂ କୃତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଧୃଦଯଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତନାତ୍ । ଅନାଶକଫଲଂ ବ୍ରୂହି ଭଗଵଂସ୍ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବିଷୟରେ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ମୋର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି । ଭଗବନ୍, ଏଠାରେ ଉପବାସ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ କିପରି ଫଳ ମିଳେ, ଦୟାକରି କହ ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଅନାଶକଫଲଂ ଵିଭୋ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷୋ ଧୀମାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ଯାଦୃଶମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ପ୍ରୟାଗରେ ଉପବାସ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ । ଜେଉଁ ଲୋକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ସେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଏ ।
ଅହୀନାଂଗୋ ଵିରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେଂଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତସ୍ତୁ ପଦେ ପଦେ
ସେ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥାଏ, ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ, ପାଞ୍ଚଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
କୁଲାନି ତାରଯେଦ୍ରାଜନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମଂ ପଦମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ମହାଭାଗୋସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାନଂ ଵଦସି ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅଲ୍ପେନୈଵ ପ୍ରଧାନେନ ବହୂନ୍ଧର୍ମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ତୁମେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା । ମୋତେ କହ, କିପରି ଛୋଟ ଦାନ କିମ୍ବା ସହଜ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ତୁ ବହୁଭିଃ ସୁକୃତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଇହ । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରୂହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବହୁତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ । ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ଦୂର କର, କାରଣ ମୋର ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଵୀର ଯୁଦୁକ୍ତଂ ପଦ୍ମଯୋନିନା । ଋଷୀଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୂର୍ଵଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ମହାବୀର, ପଦ୍ମଯୋନି ଯେଉଁ କଥା ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେଥିରେ ଆପଣ ଶୁଣ ।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଂଡଲମ୍ । ପ୍ରଵିଶଂସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭୂମାଵଶ୍ଵମେଧଂ ପଦେ ପଦେ
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା । ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
ଵ୍ଯତୀତାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ସପ୍ତ ଭଵିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶ । ନରସ୍ତାରଯତେ ସର୍ଵାନ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଓ ଚଉଦ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାପରୋ ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପୁରୁଷାଃ ପାପୋପହତଚେତସଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍
ଏହିପରି ଜାଣି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଏବଂ ପାପରେ ଚିତ୍ତ ଲିନ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ନେହାଦ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାଦ୍ଵା ଯେ ତୁ କାମଵଶଂ ଗତାଃ । କଥଂ ତୀର୍ଥଫଲଂ ତେଷାଂ କଥଂ ପୁଣ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଧନଲୋଭ, କିମ୍ବା କାମବଶ, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇବେ ଏବଂ କିପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବେ?
ଵିକ୍ରଯଂ ସର୍ଵଭାଂଡାନାଂ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ । ପ୍ରଯାଗେ କା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ଏଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଯଦି କେହି କଣ କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ ଜାଣିନଥିବା, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରୟାଗରେ ବିକ୍ରୟ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ କଣ? ଏହା କହ, ମହାମୁନି ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ମାସଂ ଵସଂସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗେ ନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି ମହାଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣ । ଯଦି କେହି ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ମାସ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ରହେ—
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା । ଶୁଚିସ୍ତୁ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵାଽହିଂସକଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର କହିବାନୁସାରେ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର, ସଂଯମୀ, ଅହିଂସକ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଶ୍ରଂଭଘାତକାନାଂ ତୁ ପ୍ରଯାଗେ ଶୃଣୁ ତତ୍ଫଲମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଉତ୍ତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କେଉଁଫଳ ପାଆନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ।