ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ପାପୋପହତଚେତସାମ୍ । ଗତିମନ୍ଵେଷମାଣାନାଂ ନାସ୍ତି ଗଂଗାସମା ଗତିଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଭାଗ୍ନ ମନ ନେଇ ଗତି ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଗତି କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯା ମଂଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍ । ମହେଶ୍ଵରଶିରୋଭ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵପାପହରା ଶୁଭା
ଏହା ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶିର ଉପରୁ ପଡିଥିବା, ସର୍ବପାପ ହରା ଏବଂ ଶୁଭା।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ଆଉଥରେ ପ୍ରୟାଗର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମାନସଂ ନାମ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯାମୁତ୍ତରେ ତଟେ । ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ମାନସ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ଏତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରତେ ପୁନଃ
ଗାଈ, ଜମି, କିମ୍ବା ସୁନା ଦାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ଅକାମୋ ଵା ସକାମୋ ଵା ଗଂଗାଯାଂ ଯୋ ଵିପଦ୍ଯତେ । ମୃତସ୍ତୁ ଭଵତି ସ୍ଵର୍ଗେ ନରକଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି
ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ ଏବଂ କେବେ ନରକ ଦେଖିନଥାଏ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଗୀତୈଃ ସୁପ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ହଂସସାରସଯୁକ୍ତେନ ଵିମାନେନ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିବାବେଳେ ସେ ଜଣେ ଜାଗିଉଠେ, ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଯାଏ।
ବହୁଵର୍ଷାଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଷଟ୍ସହସ୍ରାଣି ଭୁଂଜତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ପରେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଢ୍ଯେ ଜାଯତେ ସ ମହାକୁଲେ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥଶତାନି ଚ
ସେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ସେଠାରେ ସାଠି ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ସାଠି ଶତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି।
ମାଘେମାସି ଗମିଷ୍ଯଂତି ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ । ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଦତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍
ମାଘ ମାସରେ ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସଂଗମକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶତ ହଜାର ଗାଈ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ—
ପ୍ରଯାଗେ ମାଘମାସେ ତୁ ତ୍ର୍ଯହଂସ୍ନାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପଂଚାଗ୍ନିଂ ଯସ୍ତୁ ସାଧଯେତ୍
ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି କେହି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରେ—
ଅହୀନାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଯାଵଂତି ରୋମକୂପାଣି ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସେ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଓ ରୋଗ ରହିତ ହୁଏ, ପାଞ୍ଚଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥାଏ। ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଯେତେ ରୋମ ରହିଛି—
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଜଲପ୍ରଵେଶଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ମଣିଷ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୂଜା କରେ। ଯେଉଁଠି ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂଗମରେ କେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ—
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଯଥା ସୋମୋ ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ସୋମଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ସୋମେନ ସହ ମୋଦତେ
ଯେପରି ରାହୁ ଧରିଥିବା ଚାଁଦ ମୁକ୍ତ ହେଇ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଚୁଟିଯାଏ, ସେପରି ସେ ମଣିଷ ସୋମ ଲୋକକୁ ପାଏ ଏବଂ ସୋମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଋଷିଗଂଧର୍ଵସେଵିତଃ
ସାଠି ହଜାର ଓ ସାଠି ଶତ ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରହେ।
ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ । ଅଧଃଶିରାସ୍ତୁ ଯୋ ଜ୍ଵାଲାମୂର୍ଧ୍ଵପାଦଃ ପିବେନ୍ନରଃ
କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଧନୀ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଅଗ୍ନିରେ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଓ ପାଦ ଉପରେ ରଖି ଜଳ ପିଏ—
ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ପରିଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଲେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ମଣିଷ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ନରଃ । ଯସ୍ତୁ ଦେହଂ ଵିକର୍ତିତ୍ଵା ଶକୁନିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ମଣିଷ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପୂଜା କରେ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଦେହ କାଟି ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥାଏ—
ଵିହଂଗୈରୁପଭୁକ୍ତସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସୋମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇଦେଇଥିବା ଦେହର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ସୋମ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସୁପ୍ରିଯଦେହଵାନ୍
ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସି ପଡି, ସେ ରାଜା ଧର୍ମିକ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ସେ ଗୁଣବାନ, ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେହର ଧାରକ ହୁଏ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଭଜତେ ପୁନଃ । ଯାମୁନେ ଚୋତ୍ତରେ କୂଲେ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯାହା ଯମୁନାର ଉତ୍ତର କୂଳ ଓ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି ।
ଋଣପ୍ରମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଏକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଋଣୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଋଣମୁକ୍ତି' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଅନୃଣୀ ଚ ସଦା ଭଵେତ୍
ସେ ସୂର୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଏବଂ ସଦା ଋଣମୁକ୍ତ ରହେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚୁଅଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କୀର୍ତନଂ କୃତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଧୃଦଯଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତନାତ୍ । ଅନାଶକଫଲଂ ବ୍ରୂହି ଭଗଵଂସ୍ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବିଷୟରେ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ମୋର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି । ଭଗବନ୍, ଏଠାରେ ଉପବାସ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ କିପରି ଫଳ ମିଳେ, ଦୟାକରି କହ ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଅନାଶକଫଲଂ ଵିଭୋ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷୋ ଧୀମାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ଯାଦୃଶମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ରାଜା, ପ୍ରୟାଗରେ ଉପବାସ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ । ଜେଉଁ ଲୋକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ସେ ଏଭଳି ଫଳ ପାଏ ।
ଅହୀନାଂଗୋ ଵିରୋଗଶ୍ଚ ପଂଚେଂଦ୍ରିଯସମନ୍ଵିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତସ୍ତୁ ପଦେ ପଦେ
ସେ ଦେହରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥାଏ, ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ, ପାଞ୍ଚଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
କୁଲାନି ତାରଯେଦ୍ରାଜନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମଂ ପଦମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ମହାଭାଗୋସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାନଂ ଵଦସି ମେ ପ୍ରଭୋ । ଅଲ୍ପେନୈଵ ପ୍ରଧାନେନ ବହୂନ୍ଧର୍ମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ତୁମେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା । ମୋତେ କହ, କିପରି ଛୋଟ ଦାନ କିମ୍ବା ସହଜ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ ।