ତେନ ଜୀଵଂତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଯେ ପ୍ରଯାଗଂ ନ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇନଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଶଶାଂକ ଇଵ ରାହୁଣା
ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାମକ ହାତୀ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପାଣି ପିଇବାରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ମହାଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ନରସ୍ତାରଯତେ ସର୍ଵାନ୍ଦଶାତୀତାନ୍ଦଶାପରାନ୍
ସେଠାରେ, ଧୀର ମହାଦେବଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯିବା ମାନବ, ଦଶ ପୂର୍ବ ପିଢି ଓ ଦଶ ପର ପିଢି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ତୁ ନରଃ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ ମାନବ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥାଏ।
ପୂର୍ଵପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଗଂଗାଯାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । କୂପଂ ଚୈଵ ତୁ ସାମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ଭାରତ, ଗଙ୍ଗାର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଲୋକରେ ସାମୁଦ୍ର ନାମକ କୁଆଁ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତକ୍ରୋଧସ୍ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯଦି ତିଷ୍ଠତି । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯଦି ଏଠାରେ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଭାଗୀରଥ୍ଯାସ୍ତୁ ପୂର୍ଵତଃ । ହଂସପ୍ରପତନଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ ଓ ଭାଗୀରଥୀର ପୂର୍ବରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ । ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଥାଏ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଉର୍ଵଶୀପୁଲିନେ ରମ୍ଯେ ଵିପୁଲେ ହଂସପାଂଡୁରେ । ସଲିଲୈସ୍ତର୍ପ୍ପଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପିତୄଂସ୍ତତ୍ର ଵିମତ୍ସରଃ
ଉର୍ବଶୀ ତଟରେ, ହଂସପାଣ୍ଡୁରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଶାଳ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ ତର୍ପଣ କରେ—
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ସେଵତେ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ନରାଧିପ
ହେ ରାଜା, ସେ ପିତୃମାନେ ସହିତ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଟି ଶତ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରେ।
ପୂଜ୍ଯତେ ସତତଂ ତତ୍ର ଋଷିଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରୈଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ତଳିଯାଏ।
ଉର୍ଵଶୀସଦୃଶୀନାଂ ତୁ କନ୍ଯାନାଂ ଲଭତେ ଶତମ୍ । ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ଭୋକ୍ତା ଭଵତି ଭୂମିପ
ହେ ଭୂମିପତି, ସେ ଉର୍ବଶୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶତ କନ୍ୟା ପାଇଥାଏ ଓ ଶତ ହଜାର ଗାଁର ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ।
କାଂଚୀନୂପୁରଶବ୍ଦେନ ସୁପ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଲଭତେ ପୁନଃ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ଘୁମୁଠିଥିବା ସେ ଜାଗିଯାଏ; ବହୁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣି ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପାଇଥାଏ।
କୁଶାସନଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ନିଯତଃ ସଂଯତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଏକକାଲଂ ତୁ ଭୁଂଜାନୋ ମାସଂ ଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସଦା କୁଶା ଉପରେ ବସିଥାଏ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଦମନ କରିଥାଏ, ଏକବେଳା ଖାଇଥାଏ, ସେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୁଏ।
ସୁଵର୍ଣାଲଂକୃତାନାଂ ତୁ ନାରୀଣାଂ ଲଭତେ ଶତମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାମାସମୁଦ୍ରାଯାଂ ମହାଭୋଗପତିର୍ଭଵେତ୍
ସୁନା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶତ ଜନେ ଜନନୀ ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୁଏ।
ଦଶଗ୍ରାମସହସ୍ରାଣାଂ ଭୋକ୍ତା ଭଵତି ଭୂମିପଃ । ଧନଧାନ୍ଯସମାଯୁକ୍ତୋ ଦାତା ଭଵତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ରାଜା ହୁଏ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏବଂ ସଦା ଦାନ କରିଥାଏ।
ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରତେ ପୁନଃ । ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ଵଟେ ରମ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ସେ ବହୁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନି ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ; ତାପରେ ସେ ରମ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୁଏ।
ଉପୋଷ୍ଯ ଯୋଗଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଉପବାସ କରି ଯୋଗରେ ଲଗିଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥାଏ; ଯିଏ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ—
କୋଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ
ସେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ସହସ୍ର ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ତାପରେ ଶ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡିଯାଏ, ତାଙ୍କର କର୍ମ କ୍ଷୟ ହେଲେ ଦେବଲୋକରୁ ତଳେ ଆସିଯାଏ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଢ୍ଯେ କୁଲେ ଭଵତି ରୂପଵାନ୍ । ତତୋ ଭୋଗଵତୀଂ ଗତ୍ଵା ଵାସୁକେରୁତ୍ତରେଣ ତୁ
ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତାରେ ଧନୀ କୁଳରେ ରୂପବାନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ସହରକୁ ବାସୁକିର ଉତ୍ତରେ ଯାଏ।
ଦଶାଶ୍ଵମେଧକଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ରାପରଂ ଭଵେତ୍ । କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ତୁ ନରଃ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଧନାଢ୍ଯୋ ରୂପଵାନ୍ଦକ୍ଷୋ ଦାତା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ଚତୁର୍ଵେଦେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ସେ ଧନୀ, ରୂପବାନ, ଦକ୍ଷ, ଦାନୀ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ହୁଏ; ଚାରି ବେଦରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସତ୍ୟବାଦୀରେ ଯେତେ ଫଳ ଅଛି—
ଅହିଂସାଯାଂ ତୁ ଯୋ ଧର୍ମ୍ମୋ ଗମନାଦେଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ରତତ୍ରାଵଗାହ୍ଯତେ
ଅହିଂସାର ଧର୍ମ କେବଳ ଯାଇଲେ ମିଳିଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ବିଶିଯାଏ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦ୍ଦଶଗୁଣା ଯତ୍ର ସିଂଧ୍ଵା ସମାଗତା । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାଭାଗା ବହୁତୀର୍ଥତପୋଧନା
ଯେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ମିଶିଥାଏ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ; ସେଠି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଗଙ୍ଗା, ବହୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ହି ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । କ୍ଷିତୌ ତାରଯତେ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ନାଗାଂସ୍ତାରଯତେଽପ୍ଯଧଃ
ସେଠି ଏହାକୁ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହା ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ତଳେ ନାଗମାନେକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଦିଵି ତାରଯତେ ଦେଵାଂସ୍ତେନ ସା ତ୍ରିପଥା ସ୍ମୃତା । ଯାଵଦସ୍ଥୀନି ଗଂଗାଯାଂ ତିଷ୍ଠଂତି ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ଏହା ଦେବମାନେକୁ ଦିବି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହିପାଇଁ ଏହାକୁ ତ୍ରିପଥା ବୋଲାଯାଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକ ଦେହୀର ଅସ୍ଥି ରହିଥାଏ—
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ନଦୀନାମୁତ୍ତମା ନଦୀ
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୋକ୍ଷଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମହାପାତକିନାମପି । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଲଭା ଗଂଗା ତ୍ରିଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦୁର୍ଲଭା
ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବଡ ପାପୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ। ଗଙ୍ଗା ସ everywhere ଲଭ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଲଭ।
ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନରେ—ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିବି ଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।