ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତତୋ ରକ୍ତଂ ପୀତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ଜୀଵିତମ୍ । ଅନ୍ଯା ପ୍ରାହ କିଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେଽସ୍ଯ ଗଜାନନେ
'ତାପରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇ ମୁଁ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇବି।' ଅନ୍ୟେ ଏହି ହାତୀମୁଖୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରରେ କେତେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ମମ ଵ୍ଯାଘ୍ରାନନାଯାସ୍ତୁ ପାନାଯାପି ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯା ଵୈ ରଥଚକ୍ରାଖ୍ଯା ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ
'ମୋ ଭଳି ବାଘମୁଖୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପିବାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନାହିଁ।' ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ଯାହାଙ୍କୁ ରଥଚକ୍ର ବୋଲାଯାଏ, କହିଲେ— 'ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
କରିଷ୍ଯେ କୁଂଡଲମହଂ କେନାଂତ୍ରୈରସ୍ଯ ମେଖଲାମ୍ । ଅନ୍ଯାଵଦଦହଂ ଦଂତୈରେକତଃ ଶ୍ଯାମଲୀକୃତୈଃ
'ମୁଁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ରି ଦ୍ୱାରା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମେଖଳା ବନେଇବି।' ଅନ୍ୟେ କହିଲେ— 'ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି କରି ଦ୍ୟୂତଶାଳା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦାଉ ତିଆରି କରିବି।'
ରମେ ଷୋଡଶଭିର୍ଦ୍ଯୂତଶାଲାଯାଂ ତଦ୍ଵିଶାରଦଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଃ ମିଥଃ ସର୍ଵାସ୍ତଂଦ୍ଵିଜଂ ପ୍ରତି ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
'ସେ ଷୋଳ ଟି ଦାଉ ସହିତ ଦ୍ୟୂତଶାଳାରେ ଖେଳିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।' ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଵିଵୃତାସ୍ଯା ଲଲଜ୍ଜିହ୍ଵାଃ ପ୍ରଦ୍ଯୋତୈକମହାଭୁଜାଃ । ଆଯାଂତୀସ୍ତାଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ମୁହଁ ଉଜାଡ଼ି, ଜିଭ ଲଟକାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ହାତ ଚମକୁଥିବା ସେମାନେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ଆତ୍ମାନମଭିତଶ୍ଚକ୍ରେ ରକ୍ଷାଂ ଵେଦୋଦିତାଂ ନୃପ । ତା ଆଗତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଦୂରଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ
ସେ ସବୁଦିଗରୁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ନିକଟକୁ ଆସି କିଛି ଦୂରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତେଜସା ତସ୍ଯ ମଂତ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯାଦିଷ୍ଟା ନରାଧିପଃ । ଊଚୁଶ୍ଚ କୋ ଭଵାନତ୍ର କୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ତଦ୍ଵଦ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଛକୁ ହଟି, ସେମାନେ କହିଲେ— 'ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଆମକୁ କହ।'
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମନୋଽସ୍ମାକଂ ପ୍ରସାଦମଧିଗଚ୍ଛତି । ତ୍ଵତ୍ପାଦସ୍ପର୍ଶନାତ୍କିଂ ନୋ ନ ଵିପ୍ର ଭଵିତା ଫଲମ୍ । ଅତୋ ମୂର୍ଦ୍ଧସୁ ନୋ ଦେହି ସ୍ଵକୀଯଂ ପାଦପଂକଜମ୍
'ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉଛି; ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ତେଣୁ ଆମର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ରଖ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତାସାଂ ଜଗାଦ ହରିଦତ୍ତଜଃ । ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- କୃତ୍ଵା ପଵିତ୍ରତୀର୍ଥାନି ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ସମାଗତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ହରିଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— 'ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ସାଂପ୍ରତଂ ପୁଷ୍କରଂ ଯାମି ଭଵତୀଭିଃ କିମିଚ୍ଛତେ । ଯତସ୍ତତ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତାଂ ଦାତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଦାସ୍ଯାମି ଚେତ୍ତଦା
'ଏବେ ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ କଣ ଚାହୁଁଛ? ଯାହା ଚାହିଁବ, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ ମୁଁ ଦେଇଦେବି।'
ରାକ୍ଷସ୍ଯ ଊଚୁଃ । ଯେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତ୍ଵଯା ସ୍ନାତଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ । ତାନି ସର୍ଵାଣି ପୁଣ୍ଯାନି ମୋଚଯାତଃ କୁଜନ୍ମନଃ । ଅସ୍ମାନତିତରାଂ ତୃଷ୍ଣା କ୍ଷୁଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦାରୁଣଦୁଃଖଦାତ୍
ରାକ୍ଷସୀମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କେଉଁ କେଉଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛ, ଆମକୁ କହ। ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା। ଆମର ତୃଷ୍ଣା ଓ ଭୋକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଅଵଂତୀମାଶ୍ରମାତ୍ପୂର୍ଵମହଂ ହରିପୁରୀମିତଃ । ଗତୋଽହଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ସୋମୋଦ୍ଭଵା ଜଲେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— 'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଅବନ୍ତୀ ଆଶ୍ରମରୁ ହରିପୁରୀକୁ ଗଲି, ସେଠାରୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ, ସୋମ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲି।'
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରଭାସାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ନୀରଧିତୀରଗମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସେତୁନିବଂଧେଽହଂ ସ୍ନାତଃ ପରମପାଵନେ
'ତାପରେ ମୁଁ ପ୍ରଭାସ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ, ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ସେଠାରୁ ସେତୁବନ୍ଧରେ, ସର୍ବପରିଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କଲି।'
ତସ୍ମାଦହଂ ମହାପୁଣ୍ଯାଂ କିଷ୍କିଂଧାଂ ସମୁପାଗତଃ । ହତୋ ଯତ୍ର ତୁ ରାମେଣ ଵାଲୀ କପିଗଣେଶ୍ଵରଃ
'ସେଠାରୁ ମୁଁ ମହାପୁଣ୍ୟ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଲି, ବନରାଜଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ବଧ ହୋଇଥିଲେ।'
ତସ୍ମାନ୍ମଠଂ ସରସ୍ଵତ୍ଯାନର୍ମଦାତୀରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ସମାଗତୋଽହଂ ଯତ୍ରାସ୍ତି ଭାରତୀ ସର୍ଵସେଵିତା
ତେଣୁ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ନର୍ମଦା ତଟରେ ଥିବା ମଠକୁ ଆସିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଭାରତୀଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜନ୍ତି।
ତତୋଽହଂମାଵେଶଂଵେଣୀଂତାଂନତ୍ଵାଦକ୍ଷିଣାପଥେ । ଶିଵକାଂଚୀ ଵିଷ୍ଣୁକାଂଚ୍ଯୌ ଦୃଷ୍ଟେ ତତ୍ର ମଯା ପୁରୌ
ତାପରେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ବେଣୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଶିବ କାଞ୍ଚୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁ କାଞ୍ଚୀ ନଗର ଦେଖିଥିଲି।
ଯଯୋର୍ମରଣତୋ ଜଂତୁଃ ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଜାଯତେ । ତତୋଽହଂମୁତ୍କଲଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ରାସ୍ତି ହରିରୀଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରାଣୀ ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ଉତ୍କଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଓ ଈଶ୍ୱର ବିରାଜିତ।
ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭକ୍ତାନାମପି କାଂକ୍ଷିତମ୍ । ତମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଧିଵଦ୍ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ନିଵେଦିତମ୍
ସେ ଭଗବାନ୍ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଯାହା ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ବିଧିମତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ନିବେଦିତ ଭୋଗ ଖାଇଥିଲି।
ପ୍ରସାଦଭୂତଂ ତସ୍ଯୈଵ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵାନୃଷୀନ୍ପିତୄଂସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇ ମୁଁ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମକୁ ଗଲି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେଂକୁ ଉଚିତ ରୀତିରେ ତୃପ୍ତ କଲି।
ଯତ୍ର ଗଂଗାଶତମୁଖୀ ଜାତା ତତ୍ରାହମାଗମମ୍ । ତତୋ ଗଯାମୁପାଗତ୍ଯ ପିଂଡାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଶତମୁଖୀ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ମୁଁ ଗଲି; ତାପରେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲି।
ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁଲସୀପୁଷ୍ପଚଂଦନୋଦକପୂଜିତାନ୍ । କୋଶଲାଂ ଶରଯୂଂ ଵାରିକର୍ଣଧାରନଭସ୍ଵତା
ପିତୃମାନେଂକୁ ମୁଁ ତୁଳସୀ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲି; ତାପରେ କୋଶଳ ଓ ଶରୟୂ ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବହିଯାଏ, ସେଠାକୁ ଗଲି।
ପଵିତ୍ରିତାଖିଲଜନାଂସ୍ପର୍ଶନେନାହମାଗମମ୍ । ତତ୍ରାସ୍ତି ଗୋପ୍ରତାରାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଦଶଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ସେଠାରେ ଗୋପ୍ରତାର ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିକଂ କର୍ମ ନିଶାଚର୍ଯଃ କୃତଂ ମଯା । ତତଃ କାଶୀମହଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜଧାନୀମୁମାପତେଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲି; ତାପରେ ମୁଁ ଉମାପତିଙ୍କ ରାଜଧାନୀ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ନତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ବିଂଦୁମାଧଵମେଵ ଚ । ସ୍ନାତଂ ମଣିକର୍ଣିକାଯାଂ ଜ୍ଞାନଵାପ୍ଯାଂ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
ମୁଁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ ଓ ବିନ୍ଦୁମାଧବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲି; ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଓ ଜ୍ଞାନବାପୀରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କଲି।
ତ୍ରିରାତ୍ରିମୁଷିତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଯାଗଂ ପୁନରାଗମମ୍ । ପୌଷଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ତିନି ରାତି ରହିଲି, ତାପରେ ପୁଣି ପ୍ରୟାଗକୁ ଫେରିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ।
ଏକସ୍ମିନ୍ମାଘମାସେ ତୁ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵାଽରୁଣୋଦଯେ । ପୁନସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମାଯାତୋ ନୈମିଷଂ ଗୋମତୀତଟେ
ମାଘ ମାସରେ ମୁଁ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କଲି; ତାପରେ ସେଠାରୁ ଗୋମତୀ ତଟରେ ଥିବା ନୈମିଷକୁ ଗଲି।
ଯତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ଵସଂତି ଚ ସ୍ଵମାଯଯା । ତତୋଽହଂ ମଥୁରାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରାଂତିସଂଜ୍ଞକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବିରାଜିତ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତି ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ସନ୍ନିଧୌ ପୁଣ୍ଯମସିକୁଂଡାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । କୃଷ୍ଣଗଂଗା ଧ୍ରୁଵାକ୍ରୂର କେଶିକାଲୀଯତୀର୍ଥଭୃତ୍
ସେଠାରେ ଅସିକୁଣ୍ଡ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି; କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗା, ଧ୍ରୁବା, ଅକୃର, କେଶିକାଳିୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯମୁନାସ୍ତି ମହାପୁଣ୍ଯା ଯତ୍ର ସର୍ଵାର୍ଥଦାଯିନୀ । ଉଭଯୋଃ କୂଲଯୋସ୍ତସ୍ଯା ଵନାନି ଦ୍ଵାଦଶ ଶ୍ରିଯା
ସେଠାରେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଯମୁନା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାରଟି ଅଳଙ୍କୃତ ବନ ଅଛି।
ରାଜମାନାନି ଖେଚର୍ଯଃ ସମସ୍ତାର୍ଥକରାଣି ଚ । ସଂତି ତେଷୁ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ
ସେ ବନଗୁଡିକ ରୂପରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଜଳ ପିଇବା ଲୋକ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।