ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯତ୍ରାସୌ ଲଭତେ ଜନ୍ମ ସା ଗୌସ୍ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଗାଁଠିର ଚୁଆ ଗଣନା ଯେତେ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଗାଁଠି ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଗାଁଠି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
ନ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା । ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍
ସେ କର୍ମର ଫଳରେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଖିନାହିଁ; ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅବିନାଶୀ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେକାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ଦାରାନ୍ତଥା ଭୃତ୍ଯାନ୍ଗୌରେକା ପ୍ରତିତାରଯେତ୍
ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଁଠି ଦାନ କରି, ପୁତ୍ର, ଜନନୀ ଓ ଦାସମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ, ଯେପରି ଶତ ହଜାର ଗାଁଠି ଦେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଦାନେଷୁ ଗୋଦାନଂ ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଦୁର୍ଗମେ ଵିଷମେ ଘୋରେ ମହାପାତକସଂଭଵେ । ଗୌରେଵ ରକ୍ଷାଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଦୁର୍ଗମ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମହାପାପ ଆସିଥିବା ସମୟରେ, କେବଳ ଗାଁଠି ରକ୍ଷା କରେ—ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଯଥା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମୁନେ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା । ତଥାତଥା ପ୍ରମୁଚ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵପାପୈର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ମୁନି, ଆପଣ ଯେପରି ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭଗଵନ୍କେନ ଵିଧିନା ଗଂତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯୈଃ । ପ୍ରଯାଗେ ଯୋ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଭଗବନ୍, କେଉଁ ବିଧିରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ସହ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ପ୍ରୟାଗରେ ଯେ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି, ମହାମୁନି, ସେଥିରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ଯୋ ଗଚ୍ଛେତକୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵସଂଯୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିୟମ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଯେଉଁଠି କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଏ—
ବଲୀଵର୍ଦସମାରୂଢଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵସତେ ନରକେ ଘୋରେ ଗଵାଂ କ୍ରୋଧେ ସୁଦାରୁଣେ
ଏକ ଦଣ୍ଡା ଉପରେ ଚଡ଼ିବା ଲୋକର ଫଳ କଣ ହେବ, ଶୁଣ। ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ରହେ, ଗାଁମାନେ ଯେଉଁ ରୋଷରେ ଅତି ଭୟାନକ।
ସଲିଲଂ ଚ ନ ଗୃହ୍ଣଂତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ । ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥା ବାଲାନ୍ସ୍ନାପଯେତ୍ପାଯଯେତ୍ତଥା
ଏହି ଲୋକର ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପିଲାମାନେକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ନ୍ହାଇଁ ଦେଇ, ଜଳ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ—
ଯଥାତ୍ମନସ୍ତଥା ସର୍ଵାନ୍ଦାନଂ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦାପଯେତ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଲୋଭାନ୍ମୋହାଦ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯାନେନ ଯୋ ନରଃ
ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଯେପରି ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଧନ ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଯାନ ଚାଲାଇ ଯାଏ—
ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ତସ୍ମାଦ୍ଯାନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଫଳ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯାନ ଚାଲାଇ ଯିବା ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଇଦେଇଥାଏ—
ଆର୍ଷେଣ ତୁ ଵିଧାନେନ ଯଥାଵିଭଵସଂଭଵମ୍ । ନ ପଶ୍ଯତି ଯମଂ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା
ଋଷିମାନଙ୍କର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରିଥିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଦେଖିନାହିଁ।
ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ଗତ୍ଵା ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍ । ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ଦାରାଁଲ୍ଲଭତେ ଧାର୍ମିକାନ୍ନଯସଂଯୁତାନ୍
ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଯାଇ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ଧର୍ମିକ ଚରିତ୍ର ଥିବା ପୁଅ ଓ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ମିଳେ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଯଥାଵିଭଵସଂଭଵମ୍ । ତେନ ତୀର୍ଥଫଲୈନୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥ ଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ଵଟମୂଲଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ରାଜା, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାର ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବଟ ଗଛର ମୂଳରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ—
ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମ୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ର ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯାସ୍ତପଂତେ ରୁଦ୍ରମାଶ୍ରିତାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନିର୍ଦହଂତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵଟମୂଲଂ ନ ଦହ୍ଯତେ । ନଷ୍ଟଚଂଦ୍ରାର୍କପଵନଂ ଯଦା ଚୈକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜଳାଇଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବଟ ମୂଳ ଜଳିନାହିଁ। ଯେବେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇଯାଏ—
ସ୍ଵପିତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜାଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵ ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ସେଠି ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଇଥାଏ, ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ନେଇ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ—
ସଦା ସେଵଂତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗେ ସଂଯୁତଂ ଚ ଯତ୍
ସେମାନେ ସଦା ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସଂଗମରେ ଥିବା ତୀର୍ଥକୁ ସେବା କରନ୍ତି। ରାଜା, ସେଠି ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯାହା ଏହା ସହିତ ଏକତ୍ର।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ । ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତରୋ ଲୋକସଂମତାଃ
ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଦିଗ ଓ ଦିଗପାଳମାନେ, ଲୋକପାଳ, ସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ପିତୃମାନେ—
ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ । ଅଂଗିରପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପରେ
ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ମହାଋଷିମାନେ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ—
ତଥା ନାଗାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସୁପର୍ଣାଃ ଖେଚରାଶ୍ଚ ଯେ । ସରିତଃ ସାଗରାଃ ଶୈଲା ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା
ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବାମାନେ, ନଦୀ, ସାଗର, ପାହାଡ଼, ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ—
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ହରି ଭଗବାନ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ବସିଥାନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଭାରତ
ରାଜା, ପ୍ରୟାଗ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ତିନି ଲୋକରେ, ଭାରତ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୃତ୍ତିକା ଲଂଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ନାମ ଶୁଣିବା, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯେଉଁଠି ସଂଗମରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ରହି ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ନ ଵେଦଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ପ୍ରତି
ହେ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରୟାଗ ଯିବା ସଂପର୍କରେ ତୁମର ମନ କେବେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ଦେଖାଇଥିବା କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ କହିଥିବା କଥାରେ ଭ୍ରମିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତନାତ୍କୁରୁନଂଦନ
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ଦଶ ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ସାନିଧ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।
ଯା ଗତିର୍ଯୋଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସଦୁତ୍ଥସ୍ଯ ମନୀଷିଣଃ । ସା ଗତିସ୍ତ୍ଯଜତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗରେ ଲିନ ହୋଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉତ୍ଥାନ ପାଇଥାଏ, ସେହି ଗତି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପାଇଥାଏ।