ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗର ମହିମାକୁ ପୁନି ଶୁଣ; ଏଠାକୁ ଯାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଆର୍ତାନାଂ ଚ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ନିଶ୍ଚିତଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍ । ସ୍ଥାନଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ନାକ୍ଷଯଂ ତୁ କଦାଚନ
ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରୟାଗ ଛଡ଼ା କୌଣସି ଅକ୍ଷୟ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ଗଂଗାଯମୁନମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଦୀପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାଭେ ଵିମାନେ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସି
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଛି, ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦର ହେବା ହିରା ଓ ସୁନାର ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇ ଉଠନ୍ତି।
ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତି ମାନଵଃ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେକାମାନ୍ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରେ; ତାହାର ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକୁ ପାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ନାନାଧ୍ଵଜସମାକୁଲୈଃ । ଵରାଂଗନା ସମାକୀର୍ଣୈର୍ମୋଦତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୈଃ
ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଦିବ୍ୟ ରଥ, ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ସଜିତ, ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଦେଇ ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି, ସେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୈଃ ପ୍ରସୁପ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଯାଵନ୍ନ ସ୍ମରତେ ଜନ୍ମ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଉଠି ଆସି, ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ମନେ ନକରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ । ହିରଣ୍ଯରତ୍ନସଂପୂର୍ଣେ ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳି ପଡ଼ିଲେ, କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ହିରା ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତଦେଵ ସ୍ମରତେ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରଣାତ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତି । ଦେଶସ୍ଥୋ ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ଵିଦେଶେ ଯଦି ଵା ଗୃହେ
ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ମନେ କରେ, ଏହାକୁ ମନେ କରିଲେ, ସେ ନିଜ ଦେଶ, ଜଙ୍ଗଲ, ଅନ୍ୟ ଦେଶ କିମ୍ବା ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାକୁ ଯାଇପାରେ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସ୍ମରମାତ୍ରୋପି ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ମନେ କରି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵକାମଫଲାଵୃତ୍ତା ମହୀ ଯତ୍ର ହିରଣ୍ମଯୀ । ଋଷଯୋ ମୁନଯଃ ସିଦ୍ଧା ଯତ୍ର ଲୋକେ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଭୂମି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଫଳରେ ଢ଼କି ରହିଛି, ହିରା ଭୂମି; ଏଠାକୁ ଋଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରା କୁଲେ ରମ୍ଯେ ମଂଦାକିନ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ । ମୋଦତେ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵକୃତେନେହ କର୍ମଣା
ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ତୀରରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବାରରେ, ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ହଜାର ଜଣ ଜନନୀଙ୍କ ସହ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ସିଦ୍ଧଚାରଣଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଦିଵି ଦୈଵତୈଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜଂବୁଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଦେବମାନେ ସେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି; ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡି, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।
ତତଃ ଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ଚିଂତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗୁଣଵାନ୍ଵିତ୍ତସଂପନ୍ନୋ ଭଵତୀହ ନ ସଂଶଯଃ
ପରେ, ସେ ପୁନିପୁନି ଭଲ କର୍ମ ବିଚାର କରି, ଗୁଣ ଓ ଧନରେ ପ୍ରଚୁର ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସତ୍ଯଧର୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ ଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
କର୍ମ, ମନ ଓ ଭାଷାରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦାନ କରେ—
ସୁଵର୍ଣଂମଣିମୁକ୍ତାଂ ଵା ଯଦି ଧାନ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯେ ପିତୃକାର୍ଯେ ଵା ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନେଽପି ଵା
ସେ ଦାନ ହେଉ ଏବଂ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଧାନ, ନିଜ କାମରେ, ପିତୃ କାମରେ କିମ୍ବା ଦେବତା ପୂଜାରେ—
ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯାଵତ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଏଵଂ ତୀର୍ଥେନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଫଳ ପାଉନାହିଁ; ଏଭଳି, ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ନିମିତ୍ତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍ । କପିଲାଂ ପାଟଲାଵର୍ଣାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ ନିମିତ୍ତରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ପ୍ରୟାଗରେ କେହି ପାଟଳ ରଙ୍ଗର କପିଳା ଗାଁଠି ଦାନ କରେ—
ସ୍ଵର୍ଣଶୃଂଗୀଂ ରୌପ୍ଯଖୁରାଂ ଚୈଲକଂଠୀଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପ୍ରଯାଗେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ସାଧୁଂ ଗ୍ରାହଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ସୁନା ଶଙ୍ଖ, ଚାନ୍ଦି ଖୁର, ଗଳାରେ ବସ୍ତ୍ର, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଁଠି, ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦାନ କରି—
ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଂ ଶାଂତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଵେଦପାରଗମ୍ । ସା ଗୌସ୍ତସ୍ମୈ ଚ ଦାତଵ୍ଯା ଗଂଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଯିଏ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ସଂଗମରେ ଗାଁଠି ଦେବା ଉଚିତ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଯାଵଦ୍ରୋମାଣି ତସ୍ଯା ଗୋଃ ସଂତି ଗାତ୍ରେଷୁ ସତ୍ତମ
ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରତ୍ନ, ଗାଁଠିର ଦେହରେ ଯେତେ ଚୁଆ ଅଛି, ସେତେ ଦେବା ଉଚିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯତ୍ରାସୌ ଲଭତେ ଜନ୍ମ ସା ଗୌସ୍ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଗାଁଠିର ଚୁଆ ଗଣନା ଯେତେ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଗାଁଠି ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଗାଁଠି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
ନ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା । ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍
ସେ କର୍ମର ଫଳରେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଖିନାହିଁ; ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅବିନାଶୀ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେକାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ଦାରାନ୍ତଥା ଭୃତ୍ଯାନ୍ଗୌରେକା ପ୍ରତିତାରଯେତ୍
ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଁଠି ଦାନ କରି, ପୁତ୍ର, ଜନନୀ ଓ ଦାସମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ, ଯେପରି ଶତ ହଜାର ଗାଁଠି ଦେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଦାନେଷୁ ଗୋଦାନଂ ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଦୁର୍ଗମେ ଵିଷମେ ଘୋରେ ମହାପାତକସଂଭଵେ । ଗୌରେଵ ରକ୍ଷାଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଦୁର୍ଗମ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମହାପାପ ଆସିଥିବା ସମୟରେ, କେବଳ ଗାଁଠି ରକ୍ଷା କରେ—ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଯଥା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମୁନେ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା । ତଥାତଥା ପ୍ରମୁଚ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵପାପୈର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ମୁନି, ଆପଣ ଯେପରି ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭଗଵନ୍କେନ ଵିଧିନା ଗଂତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯୈଃ । ପ୍ରଯାଗେ ଯୋ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ଭଗବନ୍, କେଉଁ ବିଧିରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ସହ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ପ୍ରୟାଗରେ ଯେ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି, ମହାମୁନି, ସେଥିରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ଯୋ ଗଚ୍ଛେତକୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଯାଗଂ ଦେଵସଂଯୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିୟମ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଯେଉଁଠି କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଏ—
ବଲୀଵର୍ଦସମାରୂଢଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଵସତେ ନରକେ ଘୋରେ ଗଵାଂ କ୍ରୋଧେ ସୁଦାରୁଣେ
ଏକ ଦଣ୍ଡା ଉପରେ ଚଡ଼ିବା ଲୋକର ଫଳ କଣ ହେବ, ଶୁଣ। ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ରହେ, ଗାଁମାନେ ଯେଉଁ ରୋଷରେ ଅତି ଭୟାନକ।
ସଲିଲଂ ଚ ନ ଗୃହ୍ଣଂତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ । ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥା ବାଲାନ୍ସ୍ନାପଯେତ୍ପାଯଯେତ୍ତଥା
ଏହି ଲୋକର ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପିଲାମାନେକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ନ୍ହାଇଁ ଦେଇ, ଜଳ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ—