ଆପ୍ରଯାଗାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଧର୍ମକୀ ଵାସୁକୀ ହ୍ରଦାତ୍ । କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁମୂଲିକାଃ
ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଧର୍ମକି ଓ ବାସୁକୀ ହ୍ରଦରୁ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପ୍ରଜାପତିକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ର କ୍ଷେତ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନ ଶକ୍ଯାଃ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ବହୁଵର୍ଷଶତୈରପି । ସଂକ୍ଷେପେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ରାଜା, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିଦେବି।
ଷଷ୍ଟିର୍ଧନୁଃ ସହସ୍ରାଣି ପରିରକ୍ଷଂତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ରକ୍ଷତି ସଦା ସଵିତା ସପ୍ତଵାହନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଧନୁଷ ଗଙ୍ଗାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାତ ଘୋଡାରେ ଯମୁନାକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ । ମଂଡଲଂ ରକ୍ଷତି ହରିର୍ଦେଵୈଃ ସହ ସୁସଂମତମ୍
ପ୍ରୟାଗକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ହରି ଦେବମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ତଂ ଵଟଂ ରକ୍ଷତେ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଥାନଂ ରକ୍ଷତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଶିବ ନିତ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଵୃତୋ ଲୋକେ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ପଦମ୍ । ସ୍ଵଲ୍ପମଲ୍ପତରଂ ପାପଂ ଯଦା ତସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଏହି ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ବିପ୍ଳବିତ ଲୋକ ଏହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି; ରାଜା, ଯଦି ଅତି ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ,
ପ୍ରଯାଗସ୍ମରମାଣସ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି
ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିବା ଲୋକର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୃତ୍ତିକା ଲଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପଂଚକୁଂଡାନି ରାଜେଂଦ୍ର ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ
ଏଠାର ମୃତ୍ତିକା ନେଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ପାଞ୍ଚଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଗଙ୍ଗା ବହିଛି।
ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷରତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ସ୍ମରତି ଯୋ ନରଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକର ପାପ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ,
ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । କୀର୍ତନାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ; ଗଙ୍ଗାର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିବ।
ଅଵଗାହ୍ଯ ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଅହିଂସାଂ ପରମାସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ପାଣି ପିଇଲେ, ଜଣେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିବା ଓ ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼ ରହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ଧର୍ମାନୁସାରୀ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତେ ରତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ନାତୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିବା, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ଓ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମନସା ଚିଂତିତାନ୍କାମାନ୍ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲାନ୍ । ତତୋ ଗତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵାଭିରକ୍ଷିତମ୍
ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକୁ ସେ ପ୍ରଚୁର ଭାବରେ ପାଇଥାଏ; ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ରହିଥିବା ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵସେନ୍ମାସଂ ପିତୃଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେ କାମାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଯଦି ସେ ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ପ୍ରମାଣ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଜୀବନ ଜୀବନ କରି ଓ ପିତୃ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଚାହିଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାଏ ଓ ଏଠା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ସମାଗତା ମହାଭାଗା ଯମୁନା ଯତ୍ର ନିମ୍ନଗାଃ
ତପନଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ ଯମୁନା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ନଦୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ମାନୁଷୈଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରୟାଗ ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଏକଚଉଁଆଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ । ଯଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗର ମହିମାକୁ ପୁନି ଶୁଣ; ଏଠାକୁ ଯାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଆର୍ତାନାଂ ଚ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ନିଶ୍ଚିତଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍ । ସ୍ଥାନଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ନାକ୍ଷଯଂ ତୁ କଦାଚନ
ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରୟାଗ ଛଡ଼ା କୌଣସି ଅକ୍ଷୟ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ଗଂଗାଯମୁନମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଦୀପ୍ତକାଂଚନଵର୍ଣାଭେ ଵିମାନେ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସି
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଛି, ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେ ସୁନ୍ଦର ହେବା ହିରା ଓ ସୁନାର ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇ ଉଠନ୍ତି।
ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତି ମାନଵଃ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେକାମାନ୍ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରେ; ତାହାର ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକୁ ପାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵରତ୍ନମଯୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ନାନାଧ୍ଵଜସମାକୁଲୈଃ । ଵରାଂଗନା ସମାକୀର୍ଣୈର୍ମୋଦତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୈଃ
ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଦିବ୍ୟ ରଥ, ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ସଜିତ, ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଦେଇ ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି, ସେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷୈଃ ପ୍ରସୁପ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ । ଯାଵନ୍ନ ସ୍ମରତେ ଜନ୍ମ ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଉଠି ଆସି, ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ମନେ ନକରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀଣକର୍ମ୍ମା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ । ହିରଣ୍ଯରତ୍ନସଂପୂର୍ଣେ ସମୃଦ୍ଧେ ଜାଯତେ କୁଲେ
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳି ପଡ଼ିଲେ, କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ହିରା ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତଦେଵ ସ୍ମରତେ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରଣାତ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତି । ଦେଶସ୍ଥୋ ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ଵିଦେଶେ ଯଦି ଵା ଗୃହେ
ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ମନେ କରେ, ଏହାକୁ ମନେ କରିଲେ, ସେ ନିଜ ଦେଶ, ଜଙ୍ଗଲ, ଅନ୍ୟ ଦେଶ କିମ୍ବା ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାକୁ ଯାଇପାରେ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସ୍ମରମାତ୍ରୋପି ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵଦଂତି ଋଷିପୁଂଗଵାଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ମନେ କରି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵକାମଫଲାଵୃତ୍ତା ମହୀ ଯତ୍ର ହିରଣ୍ମଯୀ । ଋଷଯୋ ମୁନଯଃ ସିଦ୍ଧା ଯତ୍ର ଲୋକେ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଭୂମି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଫଳରେ ଢ଼କି ରହିଛି, ହିରା ଭୂମି; ଏଠାକୁ ଋଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାନ୍ତି।