ଆଖ୍ଯାହି ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତଂ ତ୍ଵଯା । କେନ ଵା ଵିକ୍ଲଵୀଭୂତଃ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
“ରାଜା, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରିତ କାହିଁକି ମୋତେ ଡାକିଛ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏମିତି ଅଶାନ୍ତ ହେଇଛ? ସମ୍ମୁଖରେ ସଠିକ୍ କଥା କହ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅସ୍ମାକଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥେ ମହାମୁନେ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନିହ ଚାଗତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: “ହେ ମହାମୁନି, ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଅନୁଭବ କରିଛୁ, ଆପଣ ସେସବୁ ଜାଣିଛନ୍ତି। ଏହା ସବୁ ଜାଣି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।”
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଂ ରଣେ ପାପଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଦୃଢ଼ ଅଛି, ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
କିଂ ପୁନା ରାଜଧର୍ମେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ତଦେଵଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ ଚିଂତଯେତ୍
ତାହା ଛାଡ଼ି ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି କଥା ହୃଦୟରେ ରଖ, ଏବଂ ପାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନି।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ମୁନିମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମାସେନ ମୁଚ୍ଯେଽହଂ ଯେନ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିନି କାଳର ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି—ମୋତେ କିପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦିଅ।'
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଭାଗ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ । ଏଵଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—'ରାଜା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାରତବଂଶୀ, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।'
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କୀର୍ତିତଂ ଵୈ ପୁରା ଵିଭୋ । ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ପୁରାଣ ଦିନର ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଣ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି? ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାକଲ୍ପେ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । କଥଂ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ନରାଣାଂ ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ପୁରାଣ କାଳରେ ଯେପରି ଥିଲା, ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା କିପରି ହୁଏ ଏବଂ ସେଠି କଣ ଅନୁଭବ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣିବାକୁ।'
ମୃତାନାଂ କା ଗତିସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତାନାଂ ଚୈଵ କିଂ ଫଲମ୍ । ଯେ ଵସଂତି ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ବ୍ରୂହି ତେଷାଂ ଚ କିଂ ଫଲମ୍ । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ସେଠି ମରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କଣ ଗତି? ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କଣ ଫଳ ପାନ୍ତି? ପ୍ରୟାଗରେ ରହିଥିବା ଲୋକମାନେ କଣ ଫଳ ପାନ୍ତି? ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମୋତେ କହିଦିଅ, କାରଣ ମୋର ଏଥିରେ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ନାଥେଷ୍ଟଂ ଯଚ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ପୁରା ଋଷୀଣାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—'ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠୁ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଜିନିଷ ଓ ତାହାର ଫଳ କହିଦେବି; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣିଥିଲି।'
ଆପ୍ରଯାଗାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଧର୍ମକୀ ଵାସୁକୀ ହ୍ରଦାତ୍ । କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁମୂଲିକାଃ
ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଧର୍ମକି ଓ ବାସୁକୀ ହ୍ରଦରୁ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପ୍ରଜାପତିକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ର କ୍ଷେତ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନ ଶକ୍ଯାଃ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ବହୁଵର୍ଷଶତୈରପି । ସଂକ୍ଷେପେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ରାଜା, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିଦେବି।
ଷଷ୍ଟିର୍ଧନୁଃ ସହସ୍ରାଣି ପରିରକ୍ଷଂତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ରକ୍ଷତି ସଦା ସଵିତା ସପ୍ତଵାହନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଧନୁଷ ଗଙ୍ଗାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାତ ଘୋଡାରେ ଯମୁନାକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ । ମଂଡଲଂ ରକ୍ଷତି ହରିର୍ଦେଵୈଃ ସହ ସୁସଂମତମ୍
ପ୍ରୟାଗକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ହରି ଦେବମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ତଂ ଵଟଂ ରକ୍ଷତେ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଥାନଂ ରକ୍ଷତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଶିବ ନିତ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଵୃତୋ ଲୋକେ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ପଦମ୍ । ସ୍ଵଲ୍ପମଲ୍ପତରଂ ପାପଂ ଯଦା ତସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଏହି ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ବିପ୍ଳବିତ ଲୋକ ଏହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି; ରାଜା, ଯଦି ଅତି ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ,
ପ୍ରଯାଗସ୍ମରମାଣସ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି
ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିବା ଲୋକର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୃତ୍ତିକା ଲଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପଂଚକୁଂଡାନି ରାଜେଂଦ୍ର ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ
ଏଠାର ମୃତ୍ତିକା ନେଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ପାଞ୍ଚଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଗଙ୍ଗା ବହିଛି।
ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ପାପଂ କ୍ଷରତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ସ୍ମରତି ଯୋ ନରଃ
ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକର ପାପ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ; ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ,
ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । କୀର୍ତନାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ; ଗଙ୍ଗାର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରିବ।
ଅଵଗାହ୍ଯ ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଅହିଂସାଂ ପରମାସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ପାଣି ପିଇଲେ, ଜଣେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିବା ଓ ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼ ରହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ଧର୍ମାନୁସାରୀ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତେ ରତଃ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ନାତୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିବା, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ଓ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମନସା ଚିଂତିତାନ୍କାମାନ୍ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲାନ୍ । ତତୋ ଗତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ସର୍ଵଦେଵାଭିରକ୍ଷିତମ୍
ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକୁ ସେ ପ୍ରଚୁର ଭାବରେ ପାଇଥାଏ; ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ରହିଥିବା ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵସେନ୍ମାସଂ ପିତୃଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ୍ । ଈପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭତେ କାମାନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ରାଭିଜାଯତେ
ଯଦି ସେ ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ପ୍ରମାଣ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଜୀବନ ଜୀବନ କରି ଓ ପିତୃ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଚାହିଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାଏ ଓ ଏଠା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ସମାଗତା ମହାଭାଗା ଯମୁନା ଯତ୍ର ନିମ୍ନଗାଃ
ତପନଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ ଯମୁନା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ନଦୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ମାନୁଷୈଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରୟାଗ ମାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାଜା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଏକଚଉଁଆଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।