ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କଥଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ହତମ୍ । ଵ୍ଯାସଂ କଥମହଂ ପୃଚ୍ଛେ ଯସ୍ଯ ଗୋତ୍ରକ୍ଷଯଃ କୃତଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କେମିତି ପଚାରିବି, ଯାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛି? ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କେମିତି ପଚାରିବି, ଯାଙ୍କର ବଂଶ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି?
ଏଵଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯମାପନ୍ନୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ରୁଦଂତଃ ପାଂଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତୃଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାଇଙ୍କର ଶୋକରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନଃ ସମେତାଃ ପାଂଡଵାଶ୍ରିତାଃ । କୁଂତୀ ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ,
ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସର୍ଵେ ରୋଦମାନାଃ ସମଂତତଃ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତୁ ମାର୍କଂଡସ୍ତେନ ଜ୍ଞାତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠରଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଚାରିପାଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବାରାଣସୀରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବୁଝିବାକୁ ମିଳିଲା।
ଯଥାଵିକ୍ଲଵମାପନ୍ନୋ ରୋଦମାନଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ମାର୍କଂଡସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ଯେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ି, କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ମହାତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏହା ଦେଖି ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଠାନିଲେ।
ହସ୍ତିନାପୁର ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜଦ୍ଵାରେ ସ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵାରପାଲୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥିତଵାନ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ମାର୍କଂଡୋ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସୌ ମୁନିଃ । ତ୍ଵରିତୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମେତ୍ଯାହ ତତ୍ପରଃ
"ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ଅଛନ୍ତି।" ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ । ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଅଦ୍ଯ ମେ ପାଵିତଂ କୁଲମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: “ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର କୁଳ ପବିତ୍ର ହେଲା।”
ଅଦ୍ଯ ମେ ପିତରସ୍ତୃପ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ମହାମୁନେ । ସିଂହାସନ ଉପସ୍ଥାପ୍ଯ ପାଦଶୌଚାର୍ଚନାଦିଭିଃ
“ଆଜି ମୋର ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ, ହେ ମହାମୁନି।” ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ପାଦଧୋଇ ଓ ପୂଜା ଆଦି କରିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମହାତ୍ମା ଵୈ ପୂଜଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍ । ତତସ୍ତମୂଚେ ମାର୍କଣ୍ଡଃ ପୂଜିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାପରେ, ପୂଜିତ ହୋଇ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ:
ଆଖ୍ଯାହି ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତଂ ତ୍ଵଯା । କେନ ଵା ଵିକ୍ଲଵୀଭୂତଃ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
“ରାଜା, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରିତ କାହିଁକି ମୋତେ ଡାକିଛ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏମିତି ଅଶାନ୍ତ ହେଇଛ? ସମ୍ମୁଖରେ ସଠିକ୍ କଥା କହ।”
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଅସ୍ମାକଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥେ ମହାମୁନେ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନିହ ଚାଗତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: “ହେ ମହାମୁନି, ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଅନୁଭବ କରିଛୁ, ଆପଣ ସେସବୁ ଜାଣିଛନ୍ତି। ଏହା ସବୁ ଜାଣି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।”
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଂ ରଣେ ପାପଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଦୃଢ଼ ଅଛି, ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
କିଂ ପୁନା ରାଜଧର୍ମେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ତଦେଵଂ ହୃଦଯେ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ନ ଚିଂତଯେତ୍
ତାହା ଛାଡ଼ି ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି କଥା ହୃଦୟରେ ରଖ, ଏବଂ ପାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନି।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ମୁନିମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦା ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମାସେନ ମୁଚ୍ଯେଽହଂ ଯେନ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିନି କାଳର ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି—ମୋତେ କିପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦିଅ।'
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାଭାଗ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ଭାରତ । ଏଵଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—'ରାଜା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାରତବଂଶୀ, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।'
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କୀର୍ତିତଂ ଵୈ ପୁରା ଵିଭୋ । ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ପୁରାଣ ଦିନର ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଣ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି? ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରାକଲ୍ପେ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । କଥଂ ପ୍ରଯାଗଗମନଂ ନରାଣାଂ ତତ୍ର କୀଦୃଶମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ପୁରାଣ କାଳରେ ଯେପରି ଥିଲା, ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା କିପରି ହୁଏ ଏବଂ ସେଠି କଣ ଅନୁଭବ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣିବାକୁ।'
ମୃତାନାଂ କା ଗତିସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତାନାଂ ଚୈଵ କିଂ ଫଲମ୍ । ଯେ ଵସଂତି ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ବ୍ରୂହି ତେଷାଂ ଚ କିଂ ଫଲମ୍ । ଏତନ୍ମେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ସେଠି ମରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କଣ ଗତି? ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କଣ ଫଳ ପାନ୍ତି? ପ୍ରୟାଗରେ ରହିଥିବା ଲୋକମାନେ କଣ ଫଳ ପାନ୍ତି? ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମୋତେ କହିଦିଅ, କାରଣ ମୋର ଏଥିରେ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵତ୍ସ ନାଥେଷ୍ଟଂ ଯଚ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ପୁରା ଋଷୀଣାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—'ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠୁ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଜିନିଷ ଓ ତାହାର ଫଳ କହିଦେବି; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣିଥିଲି।'
ଆପ୍ରଯାଗାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଦ୍ଧର୍ମକୀ ଵାସୁକୀ ହ୍ରଦାତ୍ । କଂବଲାଶ୍ଵତରୌ ନାଗୌ ନାଗାଶ୍ଚ ବହୁମୂଲିକାଃ
ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଧର୍ମକି ଓ ବାସୁକୀ ହ୍ରଦରୁ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଏତତ୍ପ୍ରଜାପତିକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ର କ୍ଷେତ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଠାରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵଂତି ସଂଗତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନ ଶକ୍ଯାଃ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ବହୁଵର୍ଷଶତୈରପି । ସଂକ୍ଷେପେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତ୍ତନମ୍
ରାଜା, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିଦେବି।
ଷଷ୍ଟିର୍ଧନୁଃ ସହସ୍ରାଣି ପରିରକ୍ଷଂତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । ଯମୁନାଂ ରକ୍ଷତି ସଦା ସଵିତା ସପ୍ତଵାହନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଧନୁଷ ଗଙ୍ଗାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାତ ଘୋଡାରେ ଯମୁନାକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି ଵାସଵଃ । ମଂଡଲଂ ରକ୍ଷତି ହରିର୍ଦେଵୈଃ ସହ ସୁସଂମତମ୍
ପ୍ରୟାଗକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ହରି ଦେବମାନେ ସହିତ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ତଂ ଵଟଂ ରକ୍ଷତେ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଲପାଣିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଥାନଂ ରକ୍ଷତି ଵୈ ଦେଵଃ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଶିବ ନିତ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେବତା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଵୃତୋ ଲୋକେ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ପଦମ୍ । ସ୍ଵଲ୍ପମଲ୍ପତରଂ ପାପଂ ଯଦା ତସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଏହି ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ବିପ୍ଳବିତ ଲୋକ ଏହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି; ରାଜା, ଯଦି ଅତି ସାନା ପାପ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ,
ପ୍ରଯାଗସ୍ମରମାଣସ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି
ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିବା ଲୋକର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୃତ୍ତିକା ଲଭନାଦ୍ଵାପି ନରଃ ପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ପଂଚକୁଂଡାନି ରାଜେଂଦ୍ର ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ
ଏଠାର ମୃତ୍ତିକା ନେଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ପାଞ୍ଚଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଗଙ୍ଗା ବହିଛି।