ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ପର୍ଯଟିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯୈଷ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାର ଭୂମିରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ଶତ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗିବ।
ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ଦିଲୀପଃ ପାର୍ଥ ନୃପତିର୍ଯଥାପୂର୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ଏ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବା; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦିଲୀପ ରାଜା ଯେପରି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ନେତା ଚ ତ୍ଵମୃଷୀନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେଷ୍ଟଗୁଣଂ ଫଲମ୍ । ରକ୍ଷୋଗଣଵିକୀର୍ଣାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଭାରତ
ଯେହେତୁ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛ, ତୁମେ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଫଳ ପାଇବା; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ, ଭାରତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦଳରେ ଭରିଛି।
ନ ଗତିର୍ଵିଦ୍ଯତେଽନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵାମୃତେ କୁରୁନଂଦନ । ଇଦଂ ଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନୁସଂଶ୍ରିତମ୍
ତୁମକୁ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି, କୁରୁନନ୍ଦନ; ଏହା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ସହିତ ଜଡିତ।
ଯଃ ପଠେତ୍କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଋଷିମୁଖ୍ଯାଃ ସଦା ଯତ୍ର ଵାଲ୍ମୀକିସ୍ତ୍ଵଥ କଶ୍ଯପଃ
ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ର ଋଷିମାନେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି—ବାଲ୍ମୀକି ଓ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ—ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ପଢ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଆତ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵଥ କୌଂଡିନ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଗୌତମଃ । ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ମାର୍କଂଡେଯୋଽଥ ଗାଲଵଃ
ଏଠାରେ ଅତ୍ରି, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଗାଳବ ଅଛନ୍ତି।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିରୁଦ୍ଦାଲକସ୍ତଥା । ଶୌନକଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ଵ୍ଯାସଶ୍ଚ ତପତାଂ ଵରଃ
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଉଦ୍ଦାଳକ ମୁନି, ଶୌନକ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ୟାସ ଅଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଵାସାଶ୍ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜାବାଲିଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ଏତେ ଋଷିଵରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାବାଲି ମହାତପସ୍ୱୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ, ତପରେ ଧନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଏଭିଃ ସହ ମହାଭାଗ ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନ୍ଯନୁଵ୍ରଜ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମହତୀଂ କୀର୍ତିଂ ଯଥା ରାଜା ମହାଭିଷଃ
ଏହି ମହାଭାଗ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଯାତ୍ରା କର; ତୁମେ ରାଜା ମହାଭିଷ ଭଳି ବଡ଼ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବା।
ଯଥା ଯଯାତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଥା ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ । ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵେନ ଧର୍ମେଣ ଶୋଭସେ
ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୟାତି ଓ ପୁରୁରବା ଥିଲେ, ତେଉଁପରି ତୁମେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବା।
ଯଥା ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ଯଥା ରାମଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଯଥା ଵୈ ଵୃତ୍ରହା ସର୍ଵାନ୍ସପତ୍ନାନଦହତ୍ ପୁରା
ଯେପରି ଭଗୀରଥ ରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଓ ବୃତ୍ରହା ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦହିଥିଲେ,
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାଲଯାମାସ ଦେଵରାଟ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଥା ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖ ନଥିଲା; ତେଉଁପରି, ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣାର୍ଜିତାମୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜୀଵଲୋଚନ । ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯାର୍ଜୁନୋ ଯଥା
ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଏ ଭୂମିକୁ ଲାଭ କରି, ରାଜୀବ ନୟନ, ତୁମେ ଶୂରତାରେ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବା, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ ଭଳି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ନାରଦୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମହାରାଜଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହି, ଭଗବତ ଋଷି ନାରଦ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେଠିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷିଭିଃ ସହ ସୁଵ୍ରତଃ । ଜଗାମାଖିଲତୀର୍ଥାନି ସାଦରଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସୁବ୍ରତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ଆଦର ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଭୂମିର ରାଜା।
ମଯୋକ୍ତାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ରଯାଂ କଥାମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ମୁଁ ଓ ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କଥା ଯେଉଁଠି ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା।
ମଯୋକ୍ତମଖିଲଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ । ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାଂ ନାଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମମାସ୍ତି ଵୈ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ କହିଛି—ଅଧିକ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଋଷିମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କୀର୍ତି ବିଷୟରେ ମୋର କହିବାକୁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଵିଷ୍ଣୁଦେହାନି ସୁଵ୍ରତାଃ । ଏଷାମନ୍ଯତମା ସଂଗାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ ଭାବରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି, ଏହା ଶୁଭ୍ର ମନେ; ଏହାର ଯେକୌଣସି ଏକ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ତୀର୍ଥାନୁଶ୍ରଵଣଂ ଧନ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ପାପରାଶିନିପାତାଯ ନାନ୍ଯୋପାଯଃ କଲୌଯୁଗେ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ଭଲ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଭଲ; କଳିଯୁଗରେ ପାପ ଭାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଵାସଂ କୁର୍ଯାମହଂ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶମହଂ ତଥା । ଏଵଂ ଯୋଽନୁଦିନଂ ବ୍ରୂତେ ସ ଯାତି ପରମଂ ମହତ୍
ମୁଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସିବି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି; ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପ୍ରତିଦିନ କହେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ମହାନତାକୁ ପାଉଥିବେ।
ପାପାନି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ତୀର୍ଥାଲାପନମାତ୍ରତଃ । ତୀର୍ଥାନି ଖଲୁ ଧନ୍ଯାନି ଧନ୍ଯସେଵ୍ଯାନି ସୁଵ୍ରତାଃ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ନାମ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ତାଙ୍କର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଏବଂ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନାଦେଵ ସେଵିତୋ ଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ । ନାରାଯଣୋ ଜଗତ୍କର୍ତା ନାସ୍ତି ତୀର୍ଥାତ୍ପରଂ ପଦମ୍
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସେବା କରିଲେ, ସେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଥାଏ; ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପଦ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁଲସୀ ଚୈଵ ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ତୀର୍ଥସଂଚଯଃ । ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପରମେଶାନଃ ସେଵ୍ଯ ଏଵ ସଦା ନୃଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଗଛ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଈଶ୍ୱର — ଏମାନେ ସଦା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ସେଵନଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହାଦେରଧିକଂ ଵିଦୁରଗ୍ରଜାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସେବା କରିବା, ମୁନିମାନଙ୍କ, ବଡ଼ମାନେ ଜଣାନ୍ତି — ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିବାଠାରୁ ଏହା ଅଧିକ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜପଦଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ଶୁଭମ୍ । ଭଜେତାନୁଦିନଂ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ତୀର୍ଥାଧିକଂ ଭଵେତ୍
ସେହିପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦକୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଫଳ ଅଧିକ ମିଳେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥସ୍ଯ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ଗଵାଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ତୁଳସୀ ଗଛ ଏବଂ ଗାଁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଫଳ ପାଇ ମିଳେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣି ନାଶଯେତ୍ତୀର୍ଥସେଵନାତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ନରକଂ ଯାତି କର୍ମ୍ମଭୋଗାଦ୍ଧି ଶାମ୍ଯତି
ଏହିପାଇଁ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସେବା କରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ; ନାହିଁ ହେଲେ, ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ, କାରଣ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିଲେ ହିଁ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ହୁଏ।
ପାପିନାଂ ନରକେ ଵାସଃ ସୁକୃତୀ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ । ତସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନିଷେଵେତ ତୀର୍ଥଂ ଖଲୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ପାପୀମାନେ ନରକରେ ବସନ୍ତି, ଭଲ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗନ୍ତି; ଏହିପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ- ଶ୍ରୁତାନି କିଲ ତୀର୍ଥାନି ସମାହାତ୍ମ୍ଯାନି ସୁଵ୍ରତ । ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ଵିଶେଷକମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ମୁଁମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ତାହାର ମହିମା ଶୁଣିଛୁ, ଓ ସୁବ୍ରତ; ଏବେ ମୁଁମାନେ ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ପ୍ରଯାଗଂ ତୁ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ସୂତ ଯତ୍ତ୍ଵଯା । ଵିଶେଷାଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସୂତ ନଃ କଥ୍ଯତାମିତି
ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିଥିଲା, ଓ ସୂତ; ଏବେ ମୁଁମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ଦୟାକରି କହ।