ଗମ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଗମାନ୍ଯପି । ମନସାପ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ ସର୍ଵତୀର୍ଥମନୀଷଯା
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଯିବାଯାଇନି, ମନରେ ଭାବିଲେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଯାଏ । ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଲାଭ ହୁଏ ।
ଏତାନି ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈରାଦିତ୍ଯୈର୍ମରୁଦଶ୍ଵିଭିଃ । ଋଷିଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ କୃତାନି ସୁକୃତୈଷିଭିଃ
ଏହି ସବୁକୁ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଋଷିମାନେ ନିଜର ନିଷ୍ଠା ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି ।
ଏଵଂ ତ୍ଵମପି କୌରଵ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵ୍ରଜ ତୀର୍ଥାନି ନିଯତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ
ତେଣୁ କୌରବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ନିୟମିତ ଭାବେ ତୀର୍ଥ ଯାଉ । ପୁଣ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ଭାଵିତୈଃ କରଣୈଃ ପୂର୍ଵମାସ୍ତିକ୍ଯାଛ୍ରୁତିଦର୍ଶନାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଦର୍ଶିଭିଃ
ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆସ୍ଥା ଓ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୀର୍ଥ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଲାଭ କରନ୍ତି ।
ନାକୃତୋ ନାକୃତାତ୍ମା ଚ ନାଶୁଚିର୍ନ ଚ ତସ୍କରଃ । ସ୍ନାତି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ନରଃ
ଯିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି, ଆତ୍ମା ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଚୋର, କୌରବ, ସେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିପାରେନି । ଏହିପରି ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ।
ତ୍ଵଯା ତୁ ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତେନ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନା । ପିତରସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତାତ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରପିତାମହାଃ । ପିତାମହପୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ନ୍ୟାୟ ଓ ଧନ ଦେଖି ସଠିକ୍ କାମ କରୁଛ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପିତୃ, ପ୍ରପିତାମହ, ପିତାମହ ଓ ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିତ୍ଯମେଵାଭିତୋଷିତାଃ । ଦିଲୀପକୀର୍ତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଭୁଵି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଧର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ । ତୁମେ ଦିଲୀପଙ୍କ ମହାନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ କୀର୍ତ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ପାଇବ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନମନସା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ନାରଦ କହିଲେ — ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏଭଳି କହି ଅନୁମତି ଦେଇ, ଖୁସି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ସେଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଦିଲୀପଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀମନୁଚକ୍ରମେ
ଦିଲୀପ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥ ବୁଝି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀ ଚାଲିଗଲେ ।
ଏଵମେଷା ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମହାପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନୀ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ପର୍ଯଟିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଫଲଂ ପ୍ରେତ୍ଯୈଷ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାର ଭୂମିରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ଶତ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗିବ।
ତତଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ପାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ଦିଲୀପଃ ପାର୍ଥ ନୃପତିର୍ଯଥାପୂର୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ଏ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବା; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦିଲୀପ ରାଜା ଯେପରି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ନେତା ଚ ତ୍ଵମୃଷୀନ୍ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେଷ୍ଟଗୁଣଂ ଫଲମ୍ । ରକ୍ଷୋଗଣଵିକୀର୍ଣାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ଭାରତ
ଯେହେତୁ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛ, ତୁମେ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଫଳ ପାଇବା; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ, ଭାରତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦଳରେ ଭରିଛି।
ନ ଗତିର୍ଵିଦ୍ଯତେଽନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵାମୃତେ କୁରୁନଂଦନ । ଇଦଂ ଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନୁସଂଶ୍ରିତମ୍
ତୁମକୁ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି, କୁରୁନନ୍ଦନ; ଏହା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ସହିତ ଜଡିତ।
ଯଃ ପଠେତ୍କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଋଷିମୁଖ୍ଯାଃ ସଦା ଯତ୍ର ଵାଲ୍ମୀକିସ୍ତ୍ଵଥ କଶ୍ଯପଃ
ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ର ଋଷିମାନେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି—ବାଲ୍ମୀକି ଓ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ—ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ପଢ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଆତ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵଥ କୌଂଡିନ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଗୌତମଃ । ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ମାର୍କଂଡେଯୋଽଥ ଗାଲଵଃ
ଏଠାରେ ଅତ୍ରି, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଗାଳବ ଅଛନ୍ତି।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିରୁଦ୍ଦାଲକସ୍ତଥା । ଶୌନକଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ଵ୍ଯାସଶ୍ଚ ତପତାଂ ଵରଃ
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଉଦ୍ଦାଳକ ମୁନି, ଶୌନକ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ୟାସ ଅଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଵାସାଶ୍ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜାବାଲିଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ଏତେ ଋଷିଵରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ
ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାବାଲି ମହାତପସ୍ୱୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ, ତପରେ ଧନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଏଭିଃ ସହ ମହାଭାଗ ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନ୍ଯନୁଵ୍ରଜ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମହତୀଂ କୀର୍ତିଂ ଯଥା ରାଜା ମହାଭିଷଃ
ଏହି ମହାଭାଗ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଯାତ୍ରା କର; ତୁମେ ରାଜା ମହାଭିଷ ଭଳି ବଡ଼ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବା।
ଯଥା ଯଯାତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଥା ରାଜା ପୁରୂରଵାଃ । ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵେନ ଧର୍ମେଣ ଶୋଭସେ
ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୟାତି ଓ ପୁରୁରବା ଥିଲେ, ତେଉଁପରି ତୁମେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବା।
ଯଥା ଭଗୀରଥୋ ରାଜା ଯଥା ରାମଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଯଥା ଵୈ ଵୃତ୍ରହା ସର୍ଵାନ୍ସପତ୍ନାନଦହତ୍ ପୁରା
ଯେପରି ଭଗୀରଥ ରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଓ ବୃତ୍ରହା ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦହିଥିଲେ,
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାଲଯାମାସ ଦେଵରାଟ୍ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ତଥା ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖ ନଥିଲା; ତେଉଁପରି, ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣାର୍ଜିତାମୁର୍ଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜୀଵଲୋଚନ । ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯସି ଵୀର୍ଯେଣ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯାର୍ଜୁନୋ ଯଥା
ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଏ ଭୂମିକୁ ଲାଭ କରି, ରାଜୀବ ନୟନ, ତୁମେ ଶୂରତାରେ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବା, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ ଭଳି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ରାଜାନଂ ନାରଦୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମହାରାଜଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହି, ଭଗବତ ଋଷି ନାରଦ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେଠିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷିଭିଃ ସହ ସୁଵ୍ରତଃ । ଜଗାମାଖିଲତୀର୍ଥାନି ସାଦରଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସୁବ୍ରତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ଆଦର ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଭୂମିର ରାଜା।
ମଯୋକ୍ତାମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ରଯାଂ କଥାମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ମୁଁ ଓ ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କଥା ଯେଉଁଠି ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା।
ମଯୋକ୍ତମଖିଲଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ । ଋଷୀଣାଂ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାଂ ନାଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମମାସ୍ତି ଵୈ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ କହିଛି—ଅଧିକ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଋଷିମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କୀର୍ତି ବିଷୟରେ ମୋର କହିବାକୁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଵିଷ୍ଣୁଦେହାନି ସୁଵ୍ରତାଃ । ଏଷାମନ୍ଯତମା ସଂଗାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ ଭାବରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି, ଏହା ଶୁଭ୍ର ମନେ; ଏହାର ଯେକୌଣସି ଏକ ସହିତ ମିଶିଲେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ତୀର୍ଥାନୁଶ୍ରଵଣଂ ଧନ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ପାପରାଶିନିପାତାଯ ନାନ୍ଯୋପାଯଃ କଲୌଯୁଗେ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ଭଲ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଭଲ; କଳିଯୁଗରେ ପାପ ଭାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଵାସଂ କୁର୍ଯାମହଂ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶମହଂ ତଥା । ଏଵଂ ଯୋଽନୁଦିନଂ ବ୍ରୂତେ ସ ଯାତି ପରମଂ ମହତ୍
ମୁଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସିବି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି; ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପ୍ରତିଦିନ କହେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ମହାନତାକୁ ପାଉଥିବେ।