ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍ । ସ୍ନାତଏଵତଦାପ୍ନୋତିଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି କିମ୍ବା ସତ୍ୟ କଥା କହି ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତତୋ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଂଗାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହଁସପ୍ରପତନ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ର ତତ୍ରାଵଗାହିତା । ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ବଡ଼।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂ ଗଂଗାଵସେଵନମ୍ । ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ଯଦି କେହି ଶତ ଅପକାର କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଜଳର ସେବା କଲେ ସେସବୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦହିଯାଏ।
ସର୍ଵଂ ଦହତି ଗଂଗାପସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ । ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ତୁଳା ଗଛର ଗାଁଠିକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଇଥିବା ପରି ଦହିଦେଉଛି। କୃତୟୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ, ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର।
ଦ୍ଵାପରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଂଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା । ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ
ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସ୍ମରଣୀୟ, କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା; ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ, ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁଂଗେ ତ୍ଵନାଶନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାପୋ ମଧ୍ଯଗେଷୁ ଚ
ମଲୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ଉପବାସରେ ଅନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଓ ମଧ୍ୟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ।
ସଦ୍ଯସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା । ପୁନାତି କୀର୍ତ୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହା ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଜନ୍ମାନ୍ତର ସାତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଗୁଣଗାନ କଲେ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦେଖିଲେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍
ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ ସେ ସାତମ ପିଢିକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଛୁଏ।
ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହେ ରାଜା, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।
ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତି ପରଲୋକଭାକ୍ । ନ ଗଂଗା ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ପୂଜା କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଲେ ପରଲୋକର ଫଳ ମିଳେ; ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ପିତାମହ କହିଥିଲେ । ମହାରାଜ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ବହୁଛି, ସେଠାରେ ମାଟିର ମାପ ହୁଏ ।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗଂଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍ । ଇଦଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାଂ ମାନସେଷୁ ଚ
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିବା ଦେଶକୁ ସିଦ୍ଧିର ଥଳ ବୋଲି ଜାଣ । ଏହି କଥା ଦ୍ୱିଜ, ସାଧୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧମନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ।
ମୁକ୍ତିଂ ଚୈଵ ଜପେତ୍କର୍ଣେ ଶିଷ୍ଟସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ଧର୍ମ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ କାନରେ ମୁକ୍ତିର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ । ଏହା ଧର୍ମ, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି ।
ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ମହୀଶୀର୍ଷମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହା ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପାବନ ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ । ଏହା ପୃଥିବୀର ଶିରୋପରି, ଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧତା ମିଳେ । ଏହା ମହାମାନ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥିବା, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଓ ଶୁଭ ।
ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛି ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ । ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ ସେ ପୁଅ ପାଉଥିବେ, ଗରିବ ଧନ ଲାଭ କରିଥିବେ ।
ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶୂଦ୍ରୋ ଯାତୀପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍
ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜିତିଥିବେ, ବ୍ୟାପାରୀ ଧନ ଲାଭ କରିଥିବେ । ଶୂଦ୍ର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଉଥିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ିଲେ ପାରହେବେ ।
ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯଂ ସଦା ଶୁଚି । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ କଥା ସଦା ଶୁଣେ ଓ ଶୁଚି ରହେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ ।
ଗମ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଗମାନ୍ଯପି । ମନସାପ୍ଯଭିଗଚ୍ଛେତ ସର୍ଵତୀର୍ଥମନୀଷଯା
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଯିବାଯାଇନି, ମନରେ ଭାବିଲେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଯାଏ । ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଲାଭ ହୁଏ ।
ଏତାନି ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈରାଦିତ୍ଯୈର୍ମରୁଦଶ୍ଵିଭିଃ । ଋଷିଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ କୃତାନି ସୁକୃତୈଷିଭିଃ
ଏହି ସବୁକୁ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଋଷିମାନେ ନିଜର ନିଷ୍ଠା ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି ।
ଏଵଂ ତ୍ଵମପି କୌରଵ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵ୍ରଜ ତୀର୍ଥାନି ନିଯତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ
ତେଣୁ କୌରବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ନିୟମିତ ଭାବେ ତୀର୍ଥ ଯାଉ । ପୁଣ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ଭାଵିତୈଃ କରଣୈଃ ପୂର୍ଵମାସ୍ତିକ୍ଯାଛ୍ରୁତିଦର୍ଶନାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଦର୍ଶିଭିଃ
ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆସ୍ଥା ଓ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୀର୍ଥ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଲାଭ କରନ୍ତି ।
ନାକୃତୋ ନାକୃତାତ୍ମା ଚ ନାଶୁଚିର୍ନ ଚ ତସ୍କରଃ । ସ୍ନାତି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ନରଃ
ଯିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି, ଆତ୍ମା ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଚୋର, କୌରବ, ସେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିପାରେନି । ଏହିପରି ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ।
ତ୍ଵଯା ତୁ ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତେନ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନା । ପିତରସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତାତ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରପିତାମହାଃ । ପିତାମହପୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ନ୍ୟାୟ ଓ ଧନ ଦେଖି ସଠିକ୍ କାମ କରୁଛ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପିତୃ, ପ୍ରପିତାମହ, ପିତାମହ ଓ ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିତ୍ଯମେଵାଭିତୋଷିତାଃ । ଦିଲୀପକୀର୍ତିଂ ମହତୀଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଭୁଵି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଧର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ । ତୁମେ ଦିଲୀପଙ୍କ ମହାନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ କୀର୍ତ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ପାଇବ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ । ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନମନସା ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ନାରଦ କହିଲେ — ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏଭଳି କହି ଅନୁମତି ଦେଇ, ଖୁସି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ସେଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ଦିଲୀପଃ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ । ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀମନୁଚକ୍ରମେ
ଦିଲୀପ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥ ବୁଝି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀ ଚାଲିଗଲେ ।
ଏଵମେଷା ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମହାପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନୀ
ଏଭଳି ମହାଭାଗ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ।