ଯମୁନାଗଂଗଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକଭାଵିନୀ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର କଟି ଭାବିତ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଜଘନସ୍ଯାଂତମୁପସ୍ଥମୃଷଯୋ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରଯାଗଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ କଂବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ
ଋଷିମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ପୃଥିବୀର କଟିର ସେଷ ଏବଂ ଉପସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ପ୍ରୟାଗ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ସହିତ।
ତୀର୍ଥଂ ଭୋଗଵତୀ ଚୈଵ ଵେଦୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଜାପତେଃ । ତତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିମଂତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠି ଭୋଗବତୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦି ରହିଛି। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠି ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାସଂତ ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାନଘାଃ । ଯଜଂତେ କ୍ରତୁଭିର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପ
ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରାଜା।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭାଵେଣାଧିକଂ ପ୍ରଭୋ
ଭାରତ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରୟାଗ ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୂର୍ଧକା ନମନାଦ୍ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେଇ ତୀର୍ଥର ନାମ ଶୁଣିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡ ନମନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ସୁମହଦାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ରଖି ଯେ କେହି ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମପି ତତ୍କଥା । ଦତ୍ତଂ ତତ୍ର ସ୍ଵଲ୍ପମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳୀ ଅଟୁଟ ଅଟେ। ଏଠାରେ ଅତି ସାନ ଦାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ଭାରତ।
ନ ଦେଵଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ମନ କେବେ ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ହେଉ ନାହିଁ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତ୍ତିତଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଛଅ କୋଟି ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍ । ସ୍ନାତଏଵତଦାପ୍ନୋତିଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି କିମ୍ବା ସତ୍ୟ କଥା କହି ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତତୋ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଂଗାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହଁସପ୍ରପତନ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ର ତତ୍ରାଵଗାହିତା । ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ବଡ଼।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂ ଗଂଗାଵସେଵନମ୍ । ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ଯଦି କେହି ଶତ ଅପକାର କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଜଳର ସେବା କଲେ ସେସବୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦହିଯାଏ।
ସର୍ଵଂ ଦହତି ଗଂଗାପସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ । ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ତୁଳା ଗଛର ଗାଁଠିକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଇଥିବା ପରି ଦହିଦେଉଛି। କୃତୟୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ, ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର।
ଦ୍ଵାପରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଂଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା । ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ
ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସ୍ମରଣୀୟ, କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା; ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ, ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁଂଗେ ତ୍ଵନାଶନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାପୋ ମଧ୍ଯଗେଷୁ ଚ
ମଲୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ଉପବାସରେ ଅନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଓ ମଧ୍ୟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ।
ସଦ୍ଯସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା । ପୁନାତି କୀର୍ତ୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହା ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଜନ୍ମାନ୍ତର ସାତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଗୁଣଗାନ କଲେ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦେଖିଲେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍
ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ ସେ ସାତମ ପିଢିକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଛୁଏ।
ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହେ ରାଜା, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।
ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତି ପରଲୋକଭାକ୍ । ନ ଗଂଗା ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ପୂଜା କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଲେ ପରଲୋକର ଫଳ ମିଳେ; ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ପିତାମହ କହିଥିଲେ । ମହାରାଜ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ବହୁଛି, ସେଠାରେ ମାଟିର ମାପ ହୁଏ ।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗଂଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍ । ଇଦଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାଂ ମାନସେଷୁ ଚ
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିବା ଦେଶକୁ ସିଦ୍ଧିର ଥଳ ବୋଲି ଜାଣ । ଏହି କଥା ଦ୍ୱିଜ, ସାଧୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧମନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ।
ମୁକ୍ତିଂ ଚୈଵ ଜପେତ୍କର୍ଣେ ଶିଷ୍ଟସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ଧର୍ମ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ କାନରେ ମୁକ୍ତିର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ । ଏହା ଧର୍ମ, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି ।
ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ । ମହୀଶୀର୍ଷମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହା ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପାବନ ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ । ଏହା ପୃଥିବୀର ଶିରୋପରି, ଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲତ୍ଵମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧତା ମିଳେ । ଏହା ମହାମାନ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥିବା, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଓ ଶୁଭ ।
ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନମ୍ । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛି ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ । ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ ସେ ପୁଅ ପାଉଥିବେ, ଗରିବ ଧନ ଲାଭ କରିଥିବେ ।
ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶୂଦ୍ରୋ ଯାତୀପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍
ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜିତିଥିବେ, ବ୍ୟାପାରୀ ଧନ ଲାଭ କରିଥିବେ । ଶୂଦ୍ର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଉଥିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ିଲେ ପାରହେବେ ।
ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯଂ ସଦା ଶୁଚି । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ କଥା ସଦା ଶୁଣେ ଓ ଶୁଚି ରହେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ ।