ସମୁଦ୍ରା ଯତ୍ର ଚତ୍ଵାରୋ ନିଵସଂତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ତତୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ବସିଛନ୍ତି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠାରେ ଛୁଇଁଲେ ଏବଂ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ରାଜନ୍, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ମିଳେ।
ନିଯତାତ୍ମା ନରଃ ପୂତୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଂଗଵେରପୁରଂ ମହତ୍
ଯିଏ ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖିଥାଏ, ସେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ। ତାପରେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମହାନ ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ତୀର୍ଣୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ପୁରା । ଗଂଗାଯାଂ ତୁ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଗଙ୍ଗା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ସେଠି ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରେ,
ଵିଧୂତପାପ୍ମା ଭଵତି ଵାଜପେଯଂ ଚ ଵିଂଦତି । ତତୋ ମୁଂଜଵଟଂ ଗଛେତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ତାପରେ ସେ ଧୀର ଦେବତାଙ୍କର ମୁଞ୍ଜବଟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାଦେଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ନରାଧିପ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ଗାଣପତ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ପୂଜା କରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ପରିକ୍ରମା କଲେ, ସେ ଗଣେଶଙ୍କର କୃପା ଲାଭ କରେ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରଯାଗମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚ ସଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ନିରତାଃ ପିତରସ୍ତଥା । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ଚ ମହର୍ଷଯଃ
ସେଠି ଲୋକପାଳ, ସିଦ୍ଧ, ପିତୃମାନେ ନିରନ୍ତର ଲିନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତଥା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ ଶୁକ୍ରଧରାସ୍ତଥା । ସରିତଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା
ସେଠି ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ୍ରଧାରୀ ସିଦ୍ଧ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ । ତତ୍ର ତ୍ରୀଣ୍ଯପି କୁଂଡାନି ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେନ ଜାହ୍ନଵୀ
ସେଠି ଭଗବାନ ହରି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି ତିନିଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ବହେ।
ପ୍ରଯାଗାତ୍ସମତିକ୍ରାଂତା ସର୍ଵତୀର୍ଥପୁରସ୍କୃତା । ତପନସ୍ଯ ସୁତା ତତ୍ର ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ପ୍ରୟାଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ସେଠି ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା ଖ୍ୟାତ।
ଯମୁନାଗଂଗଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକଭାଵିନୀ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯମୁନା ଓ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର କଟି ଭାବିତ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଜଘନସ୍ଯାଂତମୁପସ୍ଥମୃଷଯୋ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରଯାଗଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ କଂବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ
ଋଷିମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ପୃଥିବୀର କଟିର ସେଷ ଏବଂ ଉପସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ପ୍ରୟାଗ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ସହିତ।
ତୀର୍ଥଂ ଭୋଗଵତୀ ଚୈଵ ଵେଦୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଜାପତେଃ । ତତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିମଂତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠି ଭୋଗବତୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦି ରହିଛି। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠି ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାସଂତ ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାନଘାଃ । ଯଜଂତେ କ୍ରତୁଭିର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପ
ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରାଜା।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ । ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭାଵେଣାଧିକଂ ପ୍ରଭୋ
ଭାରତ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରୟାଗ ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି । ମୂର୍ଧକା ନମନାଦ୍ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେଇ ତୀର୍ଥର ନାମ ଶୁଣିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡ ନମନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ସୁମହଦାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ରଖି ଯେ କେହି ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମପି ତତ୍କଥା । ଦତ୍ତଂ ତତ୍ର ସ୍ଵଲ୍ପମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳୀ ଅଟୁଟ ଅଟେ। ଏଠାରେ ଅତି ସାନ ଦାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ଭାରତ।
ନ ଦେଵଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି । ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ମନ କେବେ ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ହେଉ ନାହିଁ।
ଦଶତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥାପରାଃ । ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତ୍ତିତଂ କୁରୁନଂଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଛଅ କୋଟି ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍ । ସ୍ନାତଏଵତଦାପ୍ନୋତିଗଂଗାଯାମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି କିମ୍ବା ସତ୍ୟ କଥା କହି ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତତୋ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତାପରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଂଗାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହଁସପ୍ରପତନ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଂଗା ଯତ୍ର ତତ୍ରାଵଗାହିତା । ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ବଡ଼।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂ ଗଂଗାଵସେଵନମ୍ । ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଂଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେଂଧନମ୍
ଯଦି କେହି ଶତ ଅପକାର କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଜଳର ସେବା କଲେ ସେସବୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦହିଯାଏ।
ସର୍ଵଂ ଦହତି ଗଂଗାପସ୍ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ । ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ତୁଳା ଗଛର ଗାଁଠିକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଇଥିବା ପରି ଦହିଦେଉଛି। କୃତୟୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ, ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର।
ଦ୍ଵାପରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଂଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା । ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ
ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସ୍ମରଣୀୟ, କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା; ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ, ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁଂଗେ ତ୍ଵନାଶନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଗଂଗାପୋ ମଧ୍ଯଗେଷୁ ଚ
ମଲୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗରେ ଉପବାସରେ ଅନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଓ ମଧ୍ୟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ।
ସଦ୍ଯସ୍ତାରଯତେ ଜଂତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା । ପୁନାତି କୀର୍ତ୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏହା ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଜନ୍ମାନ୍ତର ସାତ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଗୁଣଗାନ କଲେ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦେଖିଲେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଗଂଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍
ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ପାନ କଲେ ସେ ସାତମ ପିଢିକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଛୁଏ।