ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଜଂବୁକେଶ୍ଵରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ—
ଗଯାତୀର୍ଥଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ନାରାଯଣପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଵାଯୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଗୟା ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ ତୀର୍ଥ, ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ ଓ ଅପୂର୍ବ ବାୟୁ ତୀର୍ଥ ।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଵାରାହଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଯମତୀର୍ଥଂ ଯଥାପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସଂମୂର୍ତିକଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ତୀର୍ଥ, ଅତି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାରାହ ତୀର୍ଥ, ଯମ ତୀର୍ଥ ଯେପରି ନିଷ୍ପାପ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସମ୍ମୂର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ କଲଶେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ନାଗତୀର୍ଥଂ ସୋମତୀର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳଶେଶ୍ୱର, ନାଗ ତୀର୍ଥ, ସୋମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ପର୍ଵତାଖ୍ଯଂ ମହାଗୁହ୍ଯଂ ମଣିକର୍ଣ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଘଟୋତ୍କଚଂ ତୀର୍ଥଵରଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ଚ ପିତାମହମ୍
ପର୍ବତ ନାମକ ଗୁପ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଟୋତ୍କଚ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପିତାମହ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ତୁ ଦେଵେଶଂ ଯଯାତେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । କାପିଲଂ ଚୈଵ ସୋମେଶଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଦେବେଶ୍ୱର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୟାତି ତୀର୍ଥ, କାପିଳ, ସୋମେଶ୍ୱର ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ତତ୍ର ଲିଂଗଂ ପୁରାଣୀଯଂ ସ୍ଥାତୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯଥାଗତଃ । ତଦାନୀଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଲ୍ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଥିଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସମାଗମ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ହରିମ୍ । ମଯାନୀତମିଦଂ ଲିଂଗଂ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାପିତଵାନସି
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏକାଠି ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ?'
ତମାହ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽପି ରୁଦ୍ରେ ଭକ୍ତିର୍ଦୃଢା ମମ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଲିଗଂ ନାମ୍ନା ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାକୁ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ତୁମ ପେକ୍ଷା ମୋର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଧିକ ଦୃଢ଼; ତେଣୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ତୁମ ନାମରେ ହେବ।'
ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଧର୍ମସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଗଂଧର୍ଵତୀର୍ଥଂ ସୁଶୁଭଂ ଵାହ୍ନେଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ, ଅତି ପବିତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାହ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଦୌର୍ଵାସିକଂ ଵ୍ଯୋମତୀର୍ଥଂ ଚଂଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଚିଂତାଂଗଦେଶ୍ଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାଧରେଶ୍ଵରମ୍
ଦୌର୍ବାସିକ, ବ୍ୟୋମ ତୀର୍ଥ, ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପବିତ୍ର ଚିନ୍ତାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଵିଦ୍ୟାଧରେଶ୍ୱର ଅଛି।
କେଦାରତୀର୍ଥମୁଗ୍ରାଖ୍ଯଂ କାଲଂଜରମନୁତ୍ତମମ୍ । ସାରସ୍ଵତଂ ପ୍ରଭାସଂ ଚ ରୁଦ୍ରକର୍ଣହ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ଉଗ୍ର ନାମକ କେଦାର ତୀର୍ଥ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳଞ୍ଜର, ସାରସ୍ୱତ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରୁଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଅଛି।
କୋକିଲାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାଲଯମ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଗୋପ୍ରେକ୍ଷଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵମନୁତ୍ତମମ୍
କୋକିଳ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ମହାଳୟ ତୀର୍ଥ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷା ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଉପଶାଂତଂ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯାଘ୍ରେଶ୍ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରିଲୋଚନଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଲୋକାର୍କଂ ଚୋତ୍ତରାହ୍ଵଯମ୍
ଉପଶାନ୍ତ, ଶିବ ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ମହାତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋଚନ, ଉତ୍ତର ନାମକ ଲୋକାର୍କ ଅଛି।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ । ଶୁକ୍ରେଶ୍ଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯମାନଂଦପୁରମୁତ୍ତମମ୍
କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ କରେ; ଅତି ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦପୁର ଅଛି।
ଏଵମାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନି ଵୈ । ନ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି; ଏହାମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ସତତିତିଃ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଵାରାଣସ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥାନି ଚ ପ୍ରଭୋ । କଥିତାନି ସମାସେନ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଶୃଣୁ
ନାରଦ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ବାରାଣସୀର ମହିମା ଏବଂ ସେଠାର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।'
ତତୋ ଗଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗମନାଦେଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ଏକାଗ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିଲେ, କେବଳ ଯିବାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଭାରତ।
ଯତ୍ରାକ୍ଷଯ୍ଯଵଟୋ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ପିତୄଣାଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ମହାନଦ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃଦେଵତାଃ । ଅକ୍ଷଯାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଲ୍ଲୋକାନ୍କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ବଡ଼ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମସରୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମାରଣ୍ଯୋପସେଵିତମ୍ । ପୁଂଡରୀକମଵାପ୍ନୋତି ପ୍ରଭାତମିଵ ଶର୍ଵରୀ
ତାପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମସର ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେ ପଦ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ରାତି ପରେ ପ୍ରଭାତ ଆସେ।
ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ଯୂପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ଯୂପଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଲିକରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଧେନୁକଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଏକାରାତ୍ରୋଷିତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ୍ତିଲଧେନୁକାମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧେନୁକକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏକ ରାତି ରୁହି, ତିଳର ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋମଲୋକଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତତ୍ର ଚିହ୍ନଂ ମହାରାଜ ଅଦ୍ଯାପି ହି ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୋମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କପିଲା ସହଵତ୍ସା ଵୈ ପର୍ଵତେ ଵିଚରତ୍ଯୁତଃ । ସଵତ୍ସାଯାଃ ପଦାନ୍ଯସ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯଂତେଽଦ୍ଯାପି ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏକ କପିଳା ଗାଈ ତାର ଛୁଆ ସହିତ ପାହାଡ଼ରେ ଘୁରୁଛି। ଏହି ଗାଈ ଓ ଛୁଆର ପଦଚିହ୍ନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ତେଷୂପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ପଦେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ । ଯତ୍କିଂଚିଦଶୁଭଂ ପାପଂ ତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ଭାରତ
ରାଜା, ସେଇ ପଦଚିହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯେଉଁ କୌଣସି ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ପାପ ଥାଏ, ସେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତୋ ଗୃଧ୍ରଵଟଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ । ସ୍ନାଯାତ୍ତୁ ଭସ୍ମନା ତତ୍ର ସଂଗମ୍ଯ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ସେ ଗୃଧ୍ରବଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସେଠାରେ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଭଵେଚ୍ଚୀର୍ଣଂ ଵ୍ରତଂ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକମ୍ । ଇତରେଷାଂ ତୁ ଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯଦି ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ତେବେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଗଚ୍ଛେତ ତତ ଉଦ୍ଯଂତଂ ପର୍ଵତଂ ଗୀତନାଦିତମ୍ । ସାଵିତ୍ରଂ ତୁ ପଦଂ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ସେ ଗୀତ ଓ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଉଦୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାବିତ୍ରୀ ପଦ ଦେଖାଯାଏ।