ଭଵିଷ୍ଯଂତି ନ ସଂଦେହୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଯେଽତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵଂ ପିନାକିନମ୍
'ମୋର କୃପାରୁ ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଦେବେଶ ପିନାକୀନ୍କୁ ସ୍ନାନ କରି ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱିଜ ହେବେ ।'
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ତେଷାମାଶୁ ଵିନଶ୍ଯତି । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯଂତି ଯେ ର୍ମତ୍ଯାଃ ପାପକର୍ମରତା ଅପି
'ସେମାନଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବ । ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—'
ତେ ଯାଂତି ତତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଧନ୍ଯାସ୍ତୁ ଖଲୁ ତେ ଵିଜ୍ଞା ମଂଦାକିନ୍ଯାଂ କୃତୋଦକାଃ
'ସେମାନେ ସେ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ମଣ୍ଡାକିନୀରେ ଜଳ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଧନ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ।'
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଦାନଂ ତପଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡନିର୍ଵପଣଂ ତ୍ଵିହ
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ, ଦାନ, ତପ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା କାର୍ଯ୍ୟ—
ଏକୈକଶଃ କୃତଂ କର୍ମ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍ । ସନ୍ନିହତ୍ଯାମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ସାତ ପୁସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ—
ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ତ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ତ୍ଵିହ । ଏଵମୁକ୍ତଂ ମହାରାଜ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରେ । ଯଃ ଶୃଣୋତି ପରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଏଠାରେ ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ସେଉଁଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ ମିଳେ । ଏଭଳି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା କୁହାଗଲା, ରାଜା । ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପାଏ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀର ମହିମା ବିଷୟରେ ଛଉତ୍ତିରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯାନି ଚ ମହାରାଜ ତୀର୍ଥାନି ପାଵନାନି ତୁ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନୀହ ସଂଶୃଣୁଷ୍ଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ବାରାଣସୀରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧିକର ତୀର୍ଥମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶୁଣ ।
ପ୍ରଯାଗାଦଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପରମଂ ଶୁଭମ୍ । ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତାଲତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ପ୍ରୟାଗ ନାମର ସେହି ପରମ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥ, ତାଳ ତୀର୍ଥ ଯାହା ସମାନ ନାହିଁ—
ଆକାଶାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵାର୍ଷଭଂ ପରମ୍ । ସୁନୀଲଂ ଚ ମହାତୀର୍ଥଂ ଗୌରୀତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଆକାଶ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷଭ ତୀର୍ଥ, ସୁନୀଳ ମହାତୀର୍ଥ ଓ ଅପୂର୍ବ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥ—
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଜଂବୁକେଶ୍ଵରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ—
ଗଯାତୀର୍ଥଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ନାରାଯଣପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଵାଯୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଗୟା ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ ତୀର୍ଥ, ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ ଓ ଅପୂର୍ବ ବାୟୁ ତୀର୍ଥ ।
ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଵାରାହଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଯମତୀର୍ଥଂ ଯଥାପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ସଂମୂର୍ତିକଂ ଶୁଭମ୍
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ତୀର୍ଥ, ଅତି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାରାହ ତୀର୍ଥ, ଯମ ତୀର୍ଥ ଯେପରି ନିଷ୍ପାପ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସମ୍ମୂର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ କଲଶେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ନାଗତୀର୍ଥଂ ସୋମତୀର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳଶେଶ୍ୱର, ନାଗ ତୀର୍ଥ, ସୋମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ପର୍ଵତାଖ୍ଯଂ ମହାଗୁହ୍ଯଂ ମଣିକର୍ଣ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଘଟୋତ୍କଚଂ ତୀର୍ଥଵରଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ଚ ପିତାମହମ୍
ପର୍ବତ ନାମକ ଗୁପ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘଟୋତ୍କଚ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପିତାମହ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ତୁ ଦେଵେଶଂ ଯଯାତେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । କାପିଲଂ ଚୈଵ ସୋମେଶଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଦେବେଶ୍ୱର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୟାତି ତୀର୍ଥ, କାପିଳ, ସୋମେଶ୍ୱର ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ତତ୍ର ଲିଂଗଂ ପୁରାଣୀଯଂ ସ୍ଥାତୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯଥାଗତଃ । ତଦାନୀଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଲ୍ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଥିଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସମାଗମ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ହରିମ୍ । ମଯାନୀତମିଦଂ ଲିଂଗଂ କସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାପିତଵାନସି
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏକାଠି ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ?'
ତମାହ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽପି ରୁଦ୍ରେ ଭକ୍ତିର୍ଦୃଢା ମମ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଲିଗଂ ନାମ୍ନା ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାକୁ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ତୁମ ପେକ୍ଷା ମୋର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଧିକ ଦୃଢ଼; ତେଣୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ତୁମ ନାମରେ ହେବ।'
ଭୂତେଶ୍ଵରଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଧର୍ମସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଗଂଧର୍ଵତୀର୍ଥଂ ସୁଶୁଭଂ ଵାହ୍ନେଯଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ, ଅତି ପବିତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାହ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଦୌର୍ଵାସିକଂ ଵ୍ଯୋମତୀର୍ଥଂ ଚଂଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଚିଂତାଂଗଦେଶ୍ଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାଧରେଶ୍ଵରମ୍
ଦୌର୍ବାସିକ, ବ୍ୟୋମ ତୀର୍ଥ, ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପବିତ୍ର ଚିନ୍ତାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଵିଦ୍ୟାଧରେଶ୍ୱର ଅଛି।
କେଦାରତୀର୍ଥମୁଗ୍ରାଖ୍ଯଂ କାଲଂଜରମନୁତ୍ତମମ୍ । ସାରସ୍ଵତଂ ପ୍ରଭାସଂ ଚ ରୁଦ୍ରକର୍ଣହ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ଉଗ୍ର ନାମକ କେଦାର ତୀର୍ଥ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳଞ୍ଜର, ସାରସ୍ୱତ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରୁଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଅଛି।
କୋକିଲାଖ୍ଯଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ମହାଲଯମ୍ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଗୋପ୍ରେକ୍ଷଂ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵମନୁତ୍ତମମ୍
କୋକିଳ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ, ମହାଳୟ ତୀର୍ଥ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷା ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଉପଶାଂତଂ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯାଘ୍ରେଶ୍ଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରିଲୋଚନଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ଲୋକାର୍କଂ ଚୋତ୍ତରାହ୍ଵଯମ୍
ଉପଶାନ୍ତ, ଶିବ ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ମହାତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋଚନ, ଉତ୍ତର ନାମକ ଲୋକାର୍କ ଅଛି।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍ । ଶୁକ୍ରେଶ୍ଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯମାନଂଦପୁରମୁତ୍ତମମ୍
କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ କରେ; ଅତି ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦପୁର ଅଛି।
ଏଵମାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାନି ଵୈ । ନ ଶକ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି; ଏହାମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଵାରାଣସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ ବାରାଣସୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ସତତିତିଃ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଵାରାଣସ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥାନି ଚ ପ୍ରଭୋ । କଥିତାନି ସମାସେନ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଶୃଣୁ
ନାରଦ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ବାରାଣସୀର ମହିମା ଏବଂ ସେଠାର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।'
ତତୋ ଗଯାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗମନାଦେଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ଏକାଗ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିଲେ, କେବଳ ଯିବାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଭାରତ।
ଯତ୍ରାକ୍ଷଯ୍ଯଵଟୋ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ପିତୄଣାଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।