ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହାଦେଵୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ହତ୍ଵା ଗଜାକୃତିଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଶୂଲେନାଵଜ୍ଞଯା ହରଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହାଦେବ, ଅବମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ହାତୀ ଆକାର ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵାସସ୍ତସ୍ଯାକରୋତ୍କୃତ୍ତିଂ କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ତତଃ । ତତ୍ର ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମୁନଯୋ ହି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମହାଦେବ ସେ ଦାନବର ଚର୍ମକୁ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ 'କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ତେନୈଵ ଚ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରା ରୁଦ୍ରାଃ ଶିଵା ଯେ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେହି ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାୟକ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶିବ ବୋଲି ପରିଚିତ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଲିଯୁଗଂ ଘୋରମଧର୍ମବହୁଲଂ ଜନାଃ
ସେମାନେ ସଦା କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଛନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟ କଳିଯୁଗ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଜାଣି, ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସଂ ନ ମୁଂଚଂତି କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ମୋକ୍ଷୋ ଯତ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ଵା
ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ସଫଳ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ କି ନାହିଁ, ଏହା ଅପେକ୍ଷା ନାହିଁ।
ଏକେନ ଜନ୍ମନା ମୋକ୍ଷଃ କୃତ୍ତିଵାସେଽତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ । ଆଲଯଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନାମେତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଦଂତି ହି
ଏଠାରେ କୃତ୍ତିବାସରେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୋପିତଂ ଦେଵଦେଵେନ ମହାଦେଵେନ ଶଂଭୁନା । ଯୁଗେଯୁଗେ ହ୍ଯତ୍ର ଦାଂତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଦେବମଧ୍ୟର ଦେବ, ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବସିଛନ୍ତି।
ଉପାସଂତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଜପଂତି ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍ । ସ୍ତୁଵଂତି ସତତଂ ଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯଂବକଂ କୃତ୍ତିଵାସସମ୍ । ଧ୍ଯାଯଂତି ହୃଦଯେ ଦେଵଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସର୍ଵାଂତରଂ ଶିଵମ୍
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପନ୍ତି, ସଦା ଦେବତା ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେବ ଷ୍ଠାଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ସିଦ୍ଧାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଵାରାଣସୀଂ ଯେ ନିଵସଂତି ଵିପ୍ରାଃ । ତେଷାମଥୈକେନ ଭଵେଦ୍ଵିମୁକ୍ତିର୍ଯେ କୃତ୍ତିଵାସଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ
ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଭାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକେ ଜଗତାମଭୀଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଵିପ୍ରକୁଲେଷୁ ଜନ୍ମ । ଧ୍ଯାନେ ସମାଧାଯ ଜପଂତି ରୁଦ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯଂତି ଚିତ୍ତେ ଯତଯୋ ମହେଶମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା ଯାହା, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ଯତିମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ରୁଦ୍ର ଜପନ୍ତି, ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଆରାଧଯଂତି ପ୍ରଭୁମୀଶିତାରଂ ଵାରାଣସୀମଧ୍ଯଗତା ମୁନୀଂଦ୍ରାଃ । ଯଜଂତି ଯଜ୍ଞୈରଭିସଂଧିହୀନାଃ ସ୍ତୁଵଂତି ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଣମଂତି ଶଂଭୁମ୍
ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନେ କୌଣସି ଲାଭ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାନ୍ତି।
ନମୋ ଭଵାଯାମଲଯୋଗଧାମ୍ନେ ସ୍ଥାଣୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଗିରିଶଂ ପୁରାଣମ୍ । ସ୍ମରାମି ରୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଜାନେ ମହାଦେଵମନେକରୂପମ୍
ଯୋଗର ଶୁଦ୍ଧ ଆଶ୍ରୟ ଭବଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ପାହାଡ଼ର ପୁରାତନ ନାଥ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ଚରଣ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତତ୍ର ଵୈ ଲିଂଗଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ତତ୍ର ଵିଧାନେନ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ,
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତିଂ ଭୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି । ପିଶାଚମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥମନ୍ଯତ୍ତତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୋଗ ଦୁହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପିଶାଚମୋଚନ ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯମଯୋ ଦେଵୋ ମୁକ୍ତିଦଃ ସର୍ଵଦୋଷହଃ । କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଜଗାମେଦଂ ଶାର୍ଦୂଲୋ ଘୋରରୂପଧୃକ୍
ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବତା, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରିଥାଏ, ବିରାଜମାନ। ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାଘର ରୂପ ଧରି ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲା।
ମୃଗୀମେକାଂ ଭକ୍ଷଯିତୁଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସା ଭୀତହୃଦଯା କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ବାଘ ଏକ ମୃଗୀକୁ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲା। ଭୟଭୀତ ହୃଦୟର ସେ ମୃଗୀ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ପରିକ୍ରମା କଲା।
ଧାଵମାନା ସୁସଂଭ୍ରାଂତା ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ଯ ଵଶମାଗତା । ତାଂ ଵିଦାର୍ଯ ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶାର୍ଦୂଲଃ ସ ମହାବଲଃ
ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେ ମୃଗୀ, ବାଘର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ତାକୁ ଫାଟିଦେଲା।
ଜଗାମ ଚାନ୍ଯଂ ଵିଜନଂ ଦେଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ମୃତମାତ୍ରା ଚ ସା ବାଲା କପର୍ଦୀଶାଗ୍ରତୋ ମୃଗୀ
ତାପରେ, ସେ ବାଘ ମହାମୁନିମାନେକୁ ଦେଖି ଜଣେ ଜଣେ ଜାଗାକୁ ଚଲିଗଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମୃଗୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଗରେ ପଡ଼ିରହିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାଜ୍ଵାଲା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭା । ତ୍ରିନେତ୍ରା ନୀଲକଂଠା ଚ ଶଶାଂକାଂକିତ ମୂର୍ଦ୍ଧଜା
ତାକୁ ଦେଖି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖାଗଲା; ତିନି ଆଖି, ନୀଳ କଣ୍ଠ ଓ ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କୃତ।
ଵୃଷାଧିରୂଢା ପୁରୁଷୈସ୍ତାଦୃଶୈରେଵ ସଂଵୃତା । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିମୁଂଚଂତି ଖେଚରାସ୍ତତ୍ସମଂତତଃ
ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଏପରି ଅନେକ ରୂପର ପୁରୁଷମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ। ଆକାଶର ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଗଣେଶ୍ଵରୀ ସ୍ଵଯଂ ଭୂତ୍ଵା ନ ଦୃଷ୍ଟା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ତତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଵରଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସୁରାଦଯଃ
ସେ ମୃଗୀ ସ୍ୱୟଂ ଗଣପତି ହୋଇଯାଇ, ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତନ୍ମହେଶସ୍ଯ ଵୈ ଲିଂଗଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଵୈଵାଶେଷପାପୌଘାତ୍କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ଯ ଵିମୁଂଚତି
ମହେଶଙ୍କର ଏହି କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
କାମକ୍ରୋଧାଦଯୋ ଦୋଷା ଵାରାଣସୀ ନିଵାସିନାମ୍ । ଵିଘ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଵିନଶ୍ଯଂତି କପର୍ଦୀଶ୍ଵରପୂଜନାତ୍
ବାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ, ସମସ୍ତ ବାଧା କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜାରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସଦୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ପୂଜିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ତୋତଵ୍ଯଂ ଵୈଦିକୈସ୍ତଵୈଃ
ସେଠାରୁ, ସଦା କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିବା ଓ ବେଦମୟ ସ୍ତୁତିରେ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାଯତାଂ ଚାତ୍ର ନିଯତଂ ଯୋଗିନାଂ ଶାଂତଚେତସାମ୍ । ଜାଯତେ ଯୋଗସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ଷଣ୍ମାସେନ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଶାନ୍ତ ମନେ ନିୟମିତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ପାଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦଯଃ ପାପା ଵିନଶ୍ଯଂତ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜନାତ୍ । ପିଶାଚମୋଚନେ କୁଂଡେ ସ୍ନାତଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଶମୋ ଯତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ମଧ୍ୟ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପିଶାଚମୋଚନ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ପୁରା ଵିପ୍ରସ୍ତପସ୍ଵୀ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ଶଂକୁକର୍ଣ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ସେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଜଜାପ ରୁଦ୍ରମନିଶଂ ପ୍ରଣଵଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣମ୍ । ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ନମସ୍କାରୈଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେ ନିରନ୍ତର ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର, ସ୍ତୁତି, ପ୍ରଣାମ ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।
ଉପାସୀତାତ୍ର ଯୋଗାତ୍ମା କୃତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷାଂ ତୁ ନୈଷ୍ଠିକୀମ୍ । କଦାଚିଦାଗତଂ ପ୍ରେତଂ ପଶ୍ଯତି ସ୍ମ କ୍ଷୁଧାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ଯୋଗୀ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ । ଏକ ଦିନ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ପିଶାଚ ଭୂତ ଭୁଖରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ ଆସୁଛି ।