ଏତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦେତଦ୍ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ; ଏହିପରି ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓଁକାର ଲିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଶାଂତ୍ଯତୀତା ତଥା ଶାଂତିର୍ଵିଦ୍ଯା ଚୈଵାପରା ଵରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ପଂଚାତ୍ମଂ ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ଶାନ୍ତିରୁ ଉପରେ, ଶାନ୍ତି ନିଜେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ନିଶ୍ଚଳତା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଦେବ ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ପଂଚାନାମପି ଲିଂଗାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମାଶ୍ରଯମ୍ । ଓଁକାରବୋଧକଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଏକସାଥିରେ ରହିଛି; ଓଁକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ 'ପଞ୍ଚାୟତନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂସ୍ମରେଦୀଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମଵ୍ଯଯମ୍ । ଦେହାଂତେ ପରମଂ ଜ୍ଯୋତିରାନଂଦଂ ଵିଶତେ ବୁଧଃ
ଅବିନାଶୀ ପଞ୍ଚାୟତନ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଛାଡ଼ିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧାବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା । ଉପାସ୍ଯ ଦେଵମୀଶାନମାପୁରଂତଃ ପରଂ ପଦମ୍
ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ, ଭଗବାନ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯୋଦର୍ଯାସ୍ତଟେ ପୁଣ୍ଯେ ସ୍ଥାନଂ ଗୁହ୍ଯତମଂ ଶୁଭମ୍ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରଂ ରାଜେଂଦ୍ର ଓଁକାରେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ମତ୍ସ୍ୟସରୋବରର ପବିତ୍ର ତଟରେ, ରାଜନ୍, ଗୋଚର୍ମ ପରି ଛୋଟ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓଁକାରେଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ତଥୋଂକାରଂକଂଦର୍ପେଶ୍ଵରମେଵ ଚ
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ, ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଁକାର ଓ କନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାନି ଗୁହ୍ଯଲିଂଗାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ନ କଶ୍ଚିଦିହ ଜାନାତି ଵିନା ଶଂଭୋରନୁଗ୍ରହାତ୍
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭାରାଣସୀରେ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କର କୃପା ବିନା କେହି ଏମାନେ କିଏ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ପାର୍ଥିଵ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ପୁରା ଦୈତ୍ଯୋ ହସ୍ତୀ ଭୂତ୍ଵା ଶିଵାଂତିକମ୍
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣ, ରାଜନ୍; ସେଠାରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏକ ଦାନବ ହାତୀ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ହଂତୁମାଯାତୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯମୁପାସତେ । ତେଷାଂ ଲିଂଗାନ୍ମହାଦେଵଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହାଦେଵୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ହତ୍ଵା ଗଜାକୃତିଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଶୂଲେନାଵଜ୍ଞଯା ହରଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହାଦେବ, ଅବମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ହାତୀ ଆକାର ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵାସସ୍ତସ୍ଯାକରୋତ୍କୃତ୍ତିଂ କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ତତଃ । ତତ୍ର ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମୁନଯୋ ହି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମହାଦେବ ସେ ଦାନବର ଚର୍ମକୁ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ 'କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ତେନୈଵ ଚ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରା ରୁଦ୍ରାଃ ଶିଵା ଯେ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେହି ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାୟକ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶିବ ବୋଲି ପରିଚିତ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଲିଯୁଗଂ ଘୋରମଧର୍ମବହୁଲଂ ଜନାଃ
ସେମାନେ ସଦା କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଛନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟ କଳିଯୁଗ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଜାଣି, ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସଂ ନ ମୁଂଚଂତି କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ମୋକ୍ଷୋ ଯତ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ଵା
ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ସଫଳ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ କି ନାହିଁ, ଏହା ଅପେକ୍ଷା ନାହିଁ।
ଏକେନ ଜନ୍ମନା ମୋକ୍ଷଃ କୃତ୍ତିଵାସେଽତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ । ଆଲଯଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନାମେତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଦଂତି ହି
ଏଠାରେ କୃତ୍ତିବାସରେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୋପିତଂ ଦେଵଦେଵେନ ମହାଦେଵେନ ଶଂଭୁନା । ଯୁଗେଯୁଗେ ହ୍ଯତ୍ର ଦାଂତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଦେବମଧ୍ୟର ଦେବ, ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବସିଛନ୍ତି।
ଉପାସଂତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଜପଂତି ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍ । ସ୍ତୁଵଂତି ସତତଂ ଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯଂବକଂ କୃତ୍ତିଵାସସମ୍ । ଧ୍ଯାଯଂତି ହୃଦଯେ ଦେଵଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସର୍ଵାଂତରଂ ଶିଵମ୍
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପନ୍ତି, ସଦା ଦେବତା ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେବ ଷ୍ଠାଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ସିଦ୍ଧାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଵାରାଣସୀଂ ଯେ ନିଵସଂତି ଵିପ୍ରାଃ । ତେଷାମଥୈକେନ ଭଵେଦ୍ଵିମୁକ୍ତିର୍ଯେ କୃତ୍ତିଵାସଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ
ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଭାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକେ ଜଗତାମଭୀଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଵିପ୍ରକୁଲେଷୁ ଜନ୍ମ । ଧ୍ଯାନେ ସମାଧାଯ ଜପଂତି ରୁଦ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯଂତି ଚିତ୍ତେ ଯତଯୋ ମହେଶମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା ଯାହା, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ଯତିମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ରୁଦ୍ର ଜପନ୍ତି, ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଆରାଧଯଂତି ପ୍ରଭୁମୀଶିତାରଂ ଵାରାଣସୀମଧ୍ଯଗତା ମୁନୀଂଦ୍ରାଃ । ଯଜଂତି ଯଜ୍ଞୈରଭିସଂଧିହୀନାଃ ସ୍ତୁଵଂତି ରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଣମଂତି ଶଂଭୁମ୍
ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନେ କୌଣସି ଲାଭ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାନ୍ତି।
ନମୋ ଭଵାଯାମଲଯୋଗଧାମ୍ନେ ସ୍ଥାଣୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଗିରିଶଂ ପୁରାଣମ୍ । ସ୍ମରାମି ରୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଜାନେ ମହାଦେଵମନେକରୂପମ୍
ଯୋଗର ଶୁଦ୍ଧ ଆଶ୍ରୟ ଭବଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ପାହାଡ଼ର ପୁରାତନ ନାଥ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ଚରଣ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଚଉତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତତ୍ର ଵୈ ଲିଂଗଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ତତ୍ର ଵିଧାନେନ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ,
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତିଂ ଭୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି । ପିଶାଚମୋଚନଂ ନାମ ତୀର୍ଥମନ୍ଯତ୍ତତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୋଗ ଦୁହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପିଶାଚମୋଚନ ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯମଯୋ ଦେଵୋ ମୁକ୍ତିଦଃ ସର୍ଵଦୋଷହଃ । କଶ୍ଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଜଗାମେଦଂ ଶାର୍ଦୂଲୋ ଘୋରରୂପଧୃକ୍
ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବତା, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରିଥାଏ, ବିରାଜମାନ। ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାଘର ରୂପ ଧରି ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲା।
ମୃଗୀମେକାଂ ଭକ୍ଷଯିତୁଂ କପର୍ଦୀଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସା ଭୀତହୃଦଯା କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ବାଘ ଏକ ମୃଗୀକୁ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲା। ଭୟଭୀତ ହୃଦୟର ସେ ମୃଗୀ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ପରିକ୍ରମା କଲା।
ଧାଵମାନା ସୁସଂଭ୍ରାଂତା ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ଯ ଵଶମାଗତା । ତାଂ ଵିଦାର୍ଯ ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶାର୍ଦୂଲଃ ସ ମହାବଲଃ
ଭୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେ ମୃଗୀ, ବାଘର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ତାକୁ ଫାଟିଦେଲା।
ଜଗାମ ଚାନ୍ଯଂ ଵିଜନଂ ଦେଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ମୃତମାତ୍ରା ଚ ସା ବାଲା କପର୍ଦୀଶାଗ୍ରତୋ ମୃଗୀ
ତାପରେ, ସେ ବାଘ ମହାମୁନିମାନେକୁ ଦେଖି ଜଣେ ଜଣେ ଜାଗାକୁ ଚଲିଗଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମୃଗୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଗରେ ପଡ଼ିରହିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାଜ୍ଵାଲା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସୂର୍ଯସମପ୍ରଭା । ତ୍ରିନେତ୍ରା ନୀଲକଂଠା ଚ ଶଶାଂକାଂକିତ ମୂର୍ଦ୍ଧଜା
ତାକୁ ଦେଖି ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖାଗଲା; ତିନି ଆଖି, ନୀଳ କଣ୍ଠ ଓ ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କୃତ।