ଯୈଃ ସମାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନେକଜନ୍ମନି । ତେ ଵିଦଂତି ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଵିମୁକ୍ତଂ ଶିଵାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଶିବାଳୟ ଅବିମୁକ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
କଲିକଲ୍ମଷସଂଭୂତା ଯେଷାମୁପହୃତା ମତିଃ । ନ ତେଷାଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ସ୍ମରଂତି ସଦା କାଲଂ ଵଦଂତି ଚ ପୁରୀମିମାମ୍ । ତେଷାଂ ଵିନଶ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମିହାମୁତ୍ର ଚ ପାତକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଦା କାଳକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ପୁରୀକୁ କଥା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯାନି ଚେହ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ପାତକାନି କୃତାଲଯାଃ । ନାଶଯେତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦେଵଃ କାଲତନୁଃ ଶିଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଯେପରି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ କାଳରୂପୀ ଶିବ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତଦିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ସେଵିତଂ ମୋକ୍ଷକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ମୃତାନାଂ ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଭୂଯୋ ଭଵସାଗରେ
ଯିଏ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସେ, ଯାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଆଶାକାରୀମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ଭବସାଗରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସେନ୍ନରଃ । ଯୋଗୀ ଵାପ୍ଯଥଵାଯୋଗୀ ପାପୀ ଵା ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ତମଃ
ଏହିଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠି ବ୍ରତୀ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ପାପୀ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଲୋକଵଚନାତ୍ପିତ୍ରୋର୍ନ ଚୈଵ ଗୁରୁଵାଦତଃ । ମତିର୍ନ କ୍ରମଣୀଯା ସ୍ଯାଦଵିମୁକ୍ତଗତିଂ ପ୍ରତି
ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା, ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ମନକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ପଥରୁ ହଟାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ରେଦଂ ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂନାମ ଶୋଭନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଓଁକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅତି ଶୋଭାମୟ। ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏତତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ । ସେଵିତଂ ମୁନିର୍ଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ପଞ୍ଚାୟତନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥକୁ ବାରାଣସୀରେ ମୁନିମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପଂଚାଯତନଵିଗ୍ରହଃ । ରମତେ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଜଂତୂନାମପଵର୍ଗଦଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚାୟତନ ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି; ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଜନ୍ମମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଏତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦେତଦ୍ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ; ଏହିପରି ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓଁକାର ଲିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଶାଂତ୍ଯତୀତା ତଥା ଶାଂତିର୍ଵିଦ୍ଯା ଚୈଵାପରା ଵରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ପଂଚାତ୍ମଂ ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ଶାନ୍ତିରୁ ଉପରେ, ଶାନ୍ତି ନିଜେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ନିଶ୍ଚଳତା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଦେବ ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ପଂଚାନାମପି ଲିଂଗାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମାଶ୍ରଯମ୍ । ଓଁକାରବୋଧକଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଏକସାଥିରେ ରହିଛି; ଓଁକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ 'ପଞ୍ଚାୟତନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂସ୍ମରେଦୀଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମଵ୍ଯଯମ୍ । ଦେହାଂତେ ପରମଂ ଜ୍ଯୋତିରାନଂଦଂ ଵିଶତେ ବୁଧଃ
ଅବିନାଶୀ ପଞ୍ଚାୟତନ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଛାଡ଼ିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧାବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା । ଉପାସ୍ଯ ଦେଵମୀଶାନମାପୁରଂତଃ ପରଂ ପଦମ୍
ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ, ଭଗବାନ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯୋଦର୍ଯାସ୍ତଟେ ପୁଣ୍ଯେ ସ୍ଥାନଂ ଗୁହ୍ଯତମଂ ଶୁଭମ୍ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରଂ ରାଜେଂଦ୍ର ଓଁକାରେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ମତ୍ସ୍ୟସରୋବରର ପବିତ୍ର ତଟରେ, ରାଜନ୍, ଗୋଚର୍ମ ପରି ଛୋଟ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓଁକାରେଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ତଥୋଂକାରଂକଂଦର୍ପେଶ୍ଵରମେଵ ଚ
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ, ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଁକାର ଓ କନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାନି ଗୁହ୍ଯଲିଂଗାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ନ କଶ୍ଚିଦିହ ଜାନାତି ଵିନା ଶଂଭୋରନୁଗ୍ରହାତ୍
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭାରାଣସୀରେ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କର କୃପା ବିନା କେହି ଏମାନେ କିଏ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ପାର୍ଥିଵ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ପୁରା ଦୈତ୍ଯୋ ହସ୍ତୀ ଭୂତ୍ଵା ଶିଵାଂତିକମ୍
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣ, ରାଜନ୍; ସେଠାରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏକ ଦାନବ ହାତୀ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ହଂତୁମାଯାତୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯମୁପାସତେ । ତେଷାଂ ଲିଂଗାନ୍ମହାଦେଵଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହାଦେଵୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ହତ୍ଵା ଗଜାକୃତିଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଶୂଲେନାଵଜ୍ଞଯା ହରଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହାଦେବ, ଅବମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ହାତୀ ଆକାର ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵାସସ୍ତସ୍ଯାକରୋତ୍କୃତ୍ତିଂ କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ତତଃ । ତତ୍ର ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମୁନଯୋ ହି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ମହାଦେବ ସେ ଦାନବର ଚର୍ମକୁ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏହିଠାରୁ ତାଙ୍କୁ 'କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ତେନୈଵ ଚ ଶରୀରେଣ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରା ରୁଦ୍ରାଃ ଶିଵା ଯେ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ
ସେହି ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାୟକ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶିବ ବୋଲି ପରିଚିତ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଲିଯୁଗଂ ଘୋରମଧର୍ମବହୁଲଂ ଜନାଃ
ସେମାନେ ସଦା କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଛନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟ କଳିଯୁଗ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଜାଣି, ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସଂ ନ ମୁଂଚଂତି କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଣ ମୋକ୍ଷୋ ଯତ୍ରାପ୍ଯତେ ନ ଵା
ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ସଫଳ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ କି ନାହିଁ, ଏହା ଅପେକ୍ଷା ନାହିଁ।
ଏକେନ ଜନ୍ମନା ମୋକ୍ଷଃ କୃତ୍ତିଵାସେଽତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ । ଆଲଯଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନାମେତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵଦଂତି ହି
ଏଠାରେ କୃତ୍ତିବାସରେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୋପିତଂ ଦେଵଦେଵେନ ମହାଦେଵେନ ଶଂଭୁନା । ଯୁଗେଯୁଗେ ହ୍ଯତ୍ର ଦାଂତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଦେବମଧ୍ୟର ଦେବ, ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠାରେ ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବସିଛନ୍ତି।
ଉପାସଂତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଜପଂତି ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍ । ସ୍ତୁଵଂତି ସତତଂ ଦେଵଂ ତ୍ର୍ଯଂବକଂ କୃତ୍ତିଵାସସମ୍ । ଧ୍ଯାଯଂତି ହୃଦଯେ ଦେଵଂ ସ୍ଥାଣୁଂ ସର୍ଵାଂତରଂ ଶିଵମ୍
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପନ୍ତି, ସଦା ଦେବତା ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେବ ଷ୍ଠାଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗାଯଂତି ସିଦ୍ଧାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଵାରାଣସୀଂ ଯେ ନିଵସଂତି ଵିପ୍ରାଃ । ତେଷାମଥୈକେନ ଭଵେଦ୍ଵିମୁକ୍ତିର୍ଯେ କୃତ୍ତିଵାସଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ
ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଭାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋକେ ଜଗତାମଭୀଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଵିପ୍ରକୁଲେଷୁ ଜନ୍ମ । ଧ୍ଯାନେ ସମାଧାଯ ଜପଂତି ରୁଦ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯଂତି ଚିତ୍ତେ ଯତଯୋ ମହେଶମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା ଯାହା, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ଯତିମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ରୁଦ୍ର ଜପନ୍ତି, ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।