ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ନାଭିମଧ୍ଯେ ଚ ହୃଦଯେ ଚୈଵ ମୂର୍ଧନି । ଯଥାଵିମୁକ୍ତମାଦିତ୍ଯେ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ, ନାଭି ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଯେପରି ଅବିମୁକ୍ତ ବିଦ୍ୟମାନ, ବାରାଣସୀର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ଵରଣାଯାସ୍ତଥା ଚାସ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଵାରାଣସୀପୁରୀ । ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମେଵଂଵିମୁକ୍ତକମ୍
ବରଣା ଓ ଆସି ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ ବାରାଣସୀ ସହର ଅବସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବେ ବସିଛି।
ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଦିଵୀଶ୍ଵରଃ
ବାରାଣସୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣ, ମହାଦେବ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଉପାସତେ ଯଂ ସତତଂ ଦେଵଦେଵଃ ପିତାମହଃ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମେତ ସଦା ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ପିତାମହଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ମହାପାତକିନୋ ଦେଵି ଯେ ତେଭ୍ଯଃ ପାପକୃତ୍ତମାଃ । ଵାରାଣସୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ହେ ଦେବୀ, ବଡ଼ ଅପରାଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅପରାଧୀଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନିଯତୋ ଵସେଦ୍ଵୈ ମରଣାଂତକମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଦେଵାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଯୋଗୁଁ ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ସେ ନିୟମରେ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଲଭି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କିଂତୁ ଵିଘ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ପାପୋପହତଚେତସଃ । ତତୋ ନୈଵାଚରେତ୍ପାପଂ କାଯେନ ମନସା ଗିରା
ତଥାପି ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପାପରେ ଦୁଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ଆସିପାରେ। ଏହିଯୋଗୁଁ ଶରୀର, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା କେବେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ । ଅଵିମୁକ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ। ଅବିମୁକ୍ତରେ ଥିବା ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପରମେଷ୍ଠିନାମ୍ । ଦେଵଦେଵେନ କଥିତଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି କଥା ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ କହିଥିଲେ।
ଯଥାନାରାଯଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵାନାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଯଥେଶ୍ଵରାଣାଂ ଗିରିଶଃ ସ୍ଥାନାନାମେତଦୁତ୍ତମମ୍
ଯେପରି ନାରାୟଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଉତ୍ତମ, ଯେପରି ଗିରିଶ ଭଗବାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଯୈଃ ସମାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନେକଜନ୍ମନି । ତେ ଵିଦଂତି ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଵିମୁକ୍ତଂ ଶିଵାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଶିବାଳୟ ଅବିମୁକ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
କଲିକଲ୍ମଷସଂଭୂତା ଯେଷାମୁପହୃତା ମତିଃ । ନ ତେଷାଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ସ୍ମରଂତି ସଦା କାଲଂ ଵଦଂତି ଚ ପୁରୀମିମାମ୍ । ତେଷାଂ ଵିନଶ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମିହାମୁତ୍ର ଚ ପାତକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଦା କାଳକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ପୁରୀକୁ କଥା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯାନି ଚେହ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ପାତକାନି କୃତାଲଯାଃ । ନାଶଯେତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦେଵଃ କାଲତନୁଃ ଶିଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଯେପରି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ କାଳରୂପୀ ଶିବ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତଦିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ସେଵିତଂ ମୋକ୍ଷକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ମୃତାନାଂ ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଭୂଯୋ ଭଵସାଗରେ
ଯିଏ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସେ, ଯାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଆଶାକାରୀମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ଭବସାଗରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସେନ୍ନରଃ । ଯୋଗୀ ଵାପ୍ଯଥଵାଯୋଗୀ ପାପୀ ଵା ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ତମଃ
ଏହିଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠି ବ୍ରତୀ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ପାପୀ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଲୋକଵଚନାତ୍ପିତ୍ରୋର୍ନ ଚୈଵ ଗୁରୁଵାଦତଃ । ମତିର୍ନ କ୍ରମଣୀଯା ସ୍ଯାଦଵିମୁକ୍ତଗତିଂ ପ୍ରତି
ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା, ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ମନକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ପଥରୁ ହଟାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ରେଦଂ ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂନାମ ଶୋଭନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଓଁକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅତି ଶୋଭାମୟ। ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏତତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ । ସେଵିତଂ ମୁନିର୍ଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ପଞ୍ଚାୟତନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥକୁ ବାରାଣସୀରେ ମୁନିମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପଂଚାଯତନଵିଗ୍ରହଃ । ରମତେ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଜଂତୂନାମପଵର୍ଗଦଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚାୟତନ ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି; ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଜନ୍ମମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଏତତ୍ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ । ତଦେତଦ୍ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚାୟତନ ବୋଲାଯାଏ; ଏହିପରି ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓଁକାର ଲିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଶାଂତ୍ଯତୀତା ତଥା ଶାଂତିର୍ଵିଦ୍ଯା ଚୈଵାପରା ଵରା । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ପଂଚାତ୍ମଂ ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ଶାନ୍ତିରୁ ଉପରେ, ଶାନ୍ତି ନିଜେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ନିଶ୍ଚଳତା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଦେବ ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ପଂଚାନାମପି ଲିଂଗାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମାଶ୍ରଯମ୍ । ଓଁକାରବୋଧକଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମାଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଏକସାଥିରେ ରହିଛି; ଓଁକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ 'ପଞ୍ଚାୟତନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂସ୍ମରେଦୀଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ପଂଚାଯତନମଵ୍ଯଯମ୍ । ଦେହାଂତେ ପରମଂ ଜ୍ଯୋତିରାନଂଦଂ ଵିଶତେ ବୁଧଃ
ଅବିନାଶୀ ପଞ୍ଚାୟତନ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଛାଡ଼ିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସିଦ୍ଧାବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା । ଉପାସ୍ଯ ଦେଵମୀଶାନମାପୁରଂତଃ ପରଂ ପଦମ୍
ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ, ଭଗବାନ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜି, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯୋଦର୍ଯାସ୍ତଟେ ପୁଣ୍ଯେ ସ୍ଥାନଂ ଗୁହ୍ଯତମଂ ଶୁଭମ୍ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରଂ ରାଜେଂଦ୍ର ଓଁକାରେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ମତ୍ସ୍ୟସରୋବରର ପବିତ୍ର ତଟରେ, ରାଜନ୍, ଗୋଚର୍ମ ପରି ଛୋଟ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓଁକାରେଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ମଧ୍ଯମେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ତଥୋଂକାରଂକଂଦର୍ପେଶ୍ଵରମେଵ ଚ
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ, ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଁକାର ଓ କନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତାନି ଗୁହ୍ଯଲିଂଗାନି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ନ କଶ୍ଚିଦିହ ଜାନାତି ଵିନା ଶଂଭୋରନୁଗ୍ରହାତ୍
ଏହି ଗୁପ୍ତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭାରାଣସୀରେ ଅଛି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କର କୃପା ବିନା କେହି ଏମାନେ କିଏ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
କୃତ୍ତିଵାସେଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ପାର୍ଥିଵ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ପୁରା ଦୈତ୍ଯୋ ହସ୍ତୀ ଭୂତ୍ଵା ଶିଵାଂତିକମ୍
କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣ, ରାଜନ୍; ସେଠାରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏକ ଦାନବ ହାତୀ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ହଂତୁମାଯାତୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯମୁପାସତେ । ତେଷାଂ ଲିଂଗାନ୍ମହାଦେଵଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।