ଯଦି ପାପୋ ଯଦି ଶଠୋ ଯଦି ଵା ଧାର୍ମିକୋ ନରଃ । ଵାରାଣସୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନାତି ସକଲଂ କୁଲମ୍
ସେ ଲୋକ ପାପୀ ହେଉ, ଚତୁର ହେଉ କିମ୍ବା ଧର୍ମିକ ହେଉ, ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସେ ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯେଽର୍ଚଯଂତି ମହାଦେଵଂ ସ୍ତୁଵଂତି ଵୈ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗଣେଶ୍ଵରାଃ
ବାରାଣସୀରେ ଯେଉଁମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ଗଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଣାଯାଆନ୍ତି।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଯୋଗଜ୍ଞାନାଭ୍ଯାଂ ସଂନ୍ଯାସାଦଥଵାନ୍ଯତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ସହସ୍ରେଣୈଵ ଜନ୍ମନାମ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ନ୍ୟାସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଏହି ପରମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।
ଯେ ଭକ୍ତା ଦେଵଦେଵେଶି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ଵୈ । ତେ ଵିଂଦଂତି ପରଂ ମୋକ୍ଷମେକେନୈଵ ତୁ ଜନ୍ମନା
ହେ ଦେବୀ, ବାରାଣସୀରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ଜନ୍ମରେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଯୋଗସ୍ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତିରେକେନ ଜନ୍ମନା । ଅଵିମୁକ୍ତଂ ତଦାସାଦ୍ଯ ନାନ୍ଯଦିଚ୍ଛେତ୍ତପୋଵନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ—ସେଠାରେ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପୋବନକୁ ଆଶା କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯତୋ ମଯାଽଵିମୁକ୍ତଂ ତଦଵିମୁକ୍ତଂ ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଦେଵ ଗୁହ୍ଯଂ ଗୁହ୍ଯାନାମେତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି କହିଥିଲି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଗୁପ୍ତ।
ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନାଭିନିଷ୍ଠାନାଂ ପରମାନଂଦମିଚ୍ଛତାମ୍ । ଯାଗତିର୍ଵିଦିତା ସୁଭ୍ରୂଃ ସାଵିମୁକ୍ତେ ମୃତସ୍ଯ ତୁ
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବିମୁକ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏହି ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଟୁଟ।
ଯାନି ଚୈଵାଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ ଦେହେ ଦୃଷ୍ଟାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ପୁରୀ ଵାରାଣସୀ ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକା ଶୁଭା
ଅବିମୁକ୍ତରେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ବାରାଣସୀ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଭ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵୋ ଦେହାଂତେ ସ୍ଵଯମୀଶ୍ଵରଃ । ଵ୍ଯାଚଷ୍ଟେ ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ରୈଵ ହ୍ଯଵିମୁକ୍ତଯେ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ବେଳେ ମହାଦେବ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅବିମୁକ୍ତ ପାଇଁ ଏହା ହୁଏ।
ଯତ୍ତତ୍ପରତରଂ ତତ୍ତ୍ଵମଵିମୁକ୍ତମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ । ଏକେନ ଜନ୍ମନା ଦେଵି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତଦାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯାହା ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ତାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହେ ଦେବୀ, ବାରାଣସୀରେ ଏହା ଏକ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ନାଭିମଧ୍ଯେ ଚ ହୃଦଯେ ଚୈଵ ମୂର୍ଧନି । ଯଥାଵିମୁକ୍ତମାଦିତ୍ଯେ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ, ନାଭି ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଯେପରି ଅବିମୁକ୍ତ ବିଦ୍ୟମାନ, ବାରାଣସୀର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ଵରଣାଯାସ୍ତଥା ଚାସ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଵାରାଣସୀପୁରୀ । ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମେଵଂଵିମୁକ୍ତକମ୍
ବରଣା ଓ ଆସି ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ ବାରାଣସୀ ସହର ଅବସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବେ ବସିଛି।
ଵାରାଣସ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଦିଵୀଶ୍ଵରଃ
ବାରାଣସୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣ, ମହାଦେବ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵାଃ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ଉପାସତେ ଯଂ ସତତଂ ଦେଵଦେଵଃ ପିତାମହଃ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମେତ ସଦା ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ପିତାମହଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ମହାପାତକିନୋ ଦେଵି ଯେ ତେଭ୍ଯଃ ପାପକୃତ୍ତମାଃ । ଵାରାଣସୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ହେ ଦେବୀ, ବଡ଼ ଅପରାଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅପରାଧୀଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ନିଯତୋ ଵସେଦ୍ଵୈ ମରଣାଂତକମ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଦେଵାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଯୋଗୁଁ ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ସେ ନିୟମରେ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଲଭି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
କିଂତୁ ଵିଘ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ପାପୋପହତଚେତସଃ । ତତୋ ନୈଵାଚରେତ୍ପାପଂ କାଯେନ ମନସା ଗିରା
ତଥାପି ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପାପରେ ଦୁଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ଆସିପାରେ। ଏହିଯୋଗୁଁ ଶରୀର, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା କେବେ ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ । ଅଵିମୁକ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ। ଅବିମୁକ୍ତରେ ଥିବା ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପରମେଷ୍ଠିନାମ୍ । ଦେଵଦେଵେନ କଥିତଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି କଥା ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ କହିଥିଲେ।
ଯଥାନାରାଯଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵାନାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଯଥେଶ୍ଵରାଣାଂ ଗିରିଶଃ ସ୍ଥାନାନାମେତଦୁତ୍ତମମ୍
ଯେପରି ନାରାୟଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଉତ୍ତମ, ଯେପରି ଗିରିଶ ଭଗବାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଯୈଃ ସମାରାଧିତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନେକଜନ୍ମନି । ତେ ଵିଦଂତି ପରଂ କ୍ଷେତ୍ରମଵିମୁକ୍ତଂ ଶିଵାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଶିବାଳୟ ଅବିମୁକ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
କଲିକଲ୍ମଷସଂଭୂତା ଯେଷାମୁପହୃତା ମତିଃ । ନ ତେଷାଂ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ସ୍ମରଂତି ସଦା କାଲଂ ଵଦଂତି ଚ ପୁରୀମିମାମ୍ । ତେଷାଂ ଵିନଶ୍ଯତି କ୍ଷିପ୍ରମିହାମୁତ୍ର ଚ ପାତକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଦା କାଳକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ପୁରୀକୁ କଥା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଯାନି ଚେହ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ପାତକାନି କୃତାଲଯାଃ । ନାଶଯେତ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦେଵଃ କାଲତନୁଃ ଶିଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଯେପରି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ କାଳରୂପୀ ଶିବ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଆଗଚ୍ଛେତ୍ତଦିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ସେଵିତଂ ମୋକ୍ଷକାଂକ୍ଷିଭିଃ । ମୃତାନାଂ ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଭୂଯୋ ଭଵସାଗରେ
ଯିଏ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସେ, ଯାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଆଶାକାରୀମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ଭବସାଗରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵସେନ୍ନରଃ । ଯୋଗୀ ଵାପ୍ଯଥଵାଯୋଗୀ ପାପୀ ଵା ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ତମଃ
ଏହିଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ଲୋକ ବାରାଣସୀରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠି ବ୍ରତୀ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ପାପୀ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଲୋକଵଚନାତ୍ପିତ୍ରୋର୍ନ ଚୈଵ ଗୁରୁଵାଦତଃ । ମତିର୍ନ କ୍ରମଣୀଯା ସ୍ଯାଦଵିମୁକ୍ତଗତିଂ ପ୍ରତି
ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା, ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ମନକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ପଥରୁ ହଟାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତ୍ରେଦଂ ଵିମଲଂ ଲିଗମୋଂକାରଂନାମ ଶୋଭନମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଓଁକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅତି ଶୋଭାମୟ। ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏତତ୍ପରତରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପଂଚାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ । ସେଵିତଂ ମୁନିର୍ଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିମୋକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ପଞ୍ଚାୟତନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥକୁ ବାରାଣସୀରେ ମୁନିମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପଂଚାଯତନଵିଗ୍ରହଃ । ରମତେ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଜଂତୂନାମପଵର୍ଗଦଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚାୟତନ ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି; ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଜନ୍ମମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।