ନିର୍ମୋହୋ ଜିତକାମଶ୍ଚ ଧ୍ଯାନକୋଶୋ ଗୁଣାଧିକଃ । ଏତେ ଗୃହଵିରକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵିଜସୂନଵଃ
ନିର୍ମୋହ, ଜିତକାମ, ଧ୍ୟାନକୋଶ ଓ ଗୁଣାଧିକ— ଏହି ଚାରିଜଣ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମମାପନ୍ନାଃ ସର୍ଵକାମଵିନିସ୍ପୃହାଃ । ଗ୍ରାମୈକଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ନିଃସଂଗା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ଚାରିଥର ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଗାଁରେ ରହୁଥିଲେ, କୌଣସି ଲାଗି ନଥିଲେ, କୌଣସି ସଂପତ୍ତି ରଖୁନଥିଲେ।
ନିରାଶା ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନାଶ୍ଚ ସମ ଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ । ଯେନକେନଚିଦାଚ୍ଛନ୍ନା ଯେନକେନଚିଦାଶିତାଃ
ଆଶା ନଥିଲା, କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନଥିଲା, ମାଟି, ପାଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହା ମିଳିଲା ତାହିଁ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ, ଯାହା ମିଳିଲା ତାହିଁ ଖାଉଥିଲେ।
ସାଯଂଗ୍ରହାସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ । ଜିତନିଦ୍ରା ଜିତାହାରା ଵାତଶୀତସହିଷ୍ଣଵଃ
ନିତ୍ୟ ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ କରୁଥିଲେ, ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ନିଦ୍ରା ଓ ଭୋଜନ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିଲେ, ବାତାସ ଓ ଶୀତକୁ ସହିପାରୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯଂତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପେଣ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ । ଚରଂତି ଲୀଲଯା ପୃଥ୍ଵଦ୍ଯଂତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୌନମାସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ମଜାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ମୌନ ରହୁଥିଲେ।
ନ କୁର୍ଵଂତି କ୍ରିଯାଂ କାଂଚିଦର୍ଥମାତ୍ରଂ ହି ଯୋଗିନଃ । ଦୃଷ୍ଟଜ୍ଞାନା ଅସଂଦେହାଶ୍ଚିଦ୍ଵିକାର ଵିଶାରଦାଃ
ଏହି ଯୋଗୀମାନେ କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ କାମ କରୁନଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ, ସନ୍ଦେହ ରହିତ ଏବଂ ଚେତନାର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ତଵ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵମଷ୍ଟମଜନ୍ମନି । ତିଷ୍ଠତୋ ମଧ୍ଯଦେଶେଷୁ ପୁତ୍ରଦାରକୁଟୁଂବିନଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ତୁମର ଅଷ୍ଟମ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ, ମଧ୍ୟଦେଶରେ ପୁଅ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିବାର ସହିତ ବସୁଥିଲା।
ଗେହଂ ତାଵକମାଜଗ୍ମୁର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସିତାଃ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତରେ କାଲେ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ଗୃହାଂଗଣେ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଖାଇବା ଓ ପିଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଘର ଦଳାନରେ ଦେଖିଲା।
ସଗଦ୍ଗଦଂ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଂ ସହର୍ଷଂ ଚ ସସଂଭ୍ରମମ୍ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତେନ ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍
ଗଳା ଭିଜିଥିବା ଶବ୍ଦ, ଲୁହା ଭରା ଆଖି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ସହିତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚରଣୌ ମୂର୍ଧ୍ନା କୃତ୍ଵା ପାଣିଯୁଗାଞ୍ଜଲିମ୍ । ତଦାଭିନନ୍ଦିତାଃ ସର୍ଵେ ତଯା ସୂନୃତଯା ଗିରା
ପାଦ ମୁଣ୍ଡରେ ଲାଗି ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡି, ତୁମେ ମିଠା କଥାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲା।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵିତଂ ସଫଲଂ ତଥା । ଅଦ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ମେ ସନାଥୋଽଦ୍ଯାସ୍ମି ପାଵନଃ
‘ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ; ଆଜି ବିଷ୍ଣୁ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଆଜି ମୁଁ ନାଥପ୍ରାପ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲି।’
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଗୃହଂ ଧନ୍ଯଂ ଧନ୍ଯା ଅଦ୍ଯ କୁଟୁଂବିନଃ । ମମାଦ୍ଯ ପିତରୋ ଧନ୍ଯା ଧନ୍ଯା ଗାଵଃ ଶ୍ରୁତଂ ଧନମ୍
‘ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଘର ଧନ୍ୟ, ମୋ ପରିବାର ଧନ୍ୟ; ଆଜି ମୋ ପିତୃପୁରୁଷ ଧନ୍ୟ, ଧନ୍ୟ ମୋ ଗାଈ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଧନ।’
ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୌ ଭଵତାଂ ପାଦୌ ତାପତ୍ରଯହରୌ ମଯା । ଭଵତାଂ ଦର୍ଶନଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଧନ୍ଯସ୍ଯୈଵ ହରେରିଵ
‘ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦୂରିଯାଏ; ତୁମେ ଦେଖିବା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ଧନ୍ୟ ଅନୁଭବ।’
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ କୃତ୍ଵା ତୁ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ତଥା । ଧୃତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିଶାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ତଦା
ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇ, ତାହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥିଲା, ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ଯତ୍ର ପାଦୋଦକଂ ଵୈଶ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶିରସା ଧୃତମ୍ । ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈର୍ଧୂପୈର୍ଦୀପୈର୍ଭାଵପୁରଃସରମ୍
ଯେଉଁଠି ବଣିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ହୃଦୟରେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେଠି ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ—
ସଂପୂଜ୍ଯ ସୁଂଦରାନ୍ନେନ ଭୋଜିତା ଯତଯସ୍ତଥା । ତୃପ୍ତାଃ ପରମହଂସାସ୍ତେ ଵିଶ୍ରାଂତା ମଂଦିରେ ନିଶି
ସେଠି ଯତୀମାନେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ରାତିରେ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।
ଧ୍ଯାଯଂତଶ୍ଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମତମ୍ । ତେଷାମାତିଥ୍ଯଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଜାତଂ ଯତ୍ତେ ଵିଶାଂଵର
ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସବୁ ଆଲୋକର ଆଲୋକ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରସହସ୍ରେଣ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋମ୍ଯହଂ ଖଲୁ । ଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣିନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ମତିଜୀଵିନଃ
ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନା ହଜାରଟି ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ମତିମତ୍ସୁ ସୁରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନରେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଜାତଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଵିଦ୍ଵତ୍ସୁ କୃତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଜନ୍ମା; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟବାନ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ।
କୃତବୁଦ୍ଧିଷୁ କର୍ତାରଃ କର୍ତୃଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵେଦିନଃ । ଅତଏଵ ସୁପୂଜ୍ଯାସ୍ତେ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ। ଏହିପରି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତ୍ସଂଗତିର୍ଵିଶାଂଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପାତକନାଶିନୀ । ଵିଶ୍ରାଂତା ଗୃହିଣୋ ଗେହେ ସଂତୁଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମଵେଦିନଃ
ଏହିପରି ସାଙ୍ଗତ୍ୟ, ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଘରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହିତ ରହି, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଜନ୍ମସଂଚିତଂ ପାପଂ ନାଶଯଂତୀକ୍ଷଣେନ ଵୈ । ସଂଚିତଂ ଯଦ୍ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ପାପମାମରଣାଂତିକମ୍
ଜନ୍ମଠାରୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପ, ସେଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଗୃହସ୍ଥ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ ପାପ କରିଥାଏ—
ଵିନିର୍ଦହତି ତତ୍ସର୍ଵମେକରାତ୍ରୋଷିତୋ ଯତିଃ । ସ୍ଵଭ୍ରାତ୍ରେ ଦେହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନରକାଦ୍ଯେନ ମୁଚ୍ଯତେ
ଏକ ରାତି ରହିଥିବା ଯତୀ ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ। ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଦୌ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ସତ୍ଵରମ୍ । ହୃଷ୍ଟେନ ଚେତସା ଭ୍ରାତା ନିରଯାତ୍ସୋଽପି ନିର୍ଗତଃ
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତୁରନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଲେ। ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ନରକରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଦେଵୈସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷେଣ ପୂଜିତୌ ଚ ଦିଵଂଗତୌ । ତାଭ୍ଯାଂ ସଂପୂଜିତଃ ସମ୍ଯଗ୍ଗତୋ ଦୂତୋ ଯଥାଗତଃ
ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦୂତ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଅଖିଲଭୁଵନବୋଧଂ ଦେଵଦୂତସ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ନିଗମଵଚନତୁଲ୍ଯଂ ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ରୋ ନିଶମ୍ଯ । ସ୍ଵକୃତସୁକୃତଦାନାଦ୍ଭ୍ରାତରଂ ତାରଯିତ୍ଵା ସୁରପତିଵରଲୋକଂ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଜଗାମ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଦେବଦୂତଙ୍କ କଥା, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରବାଣୀ ସମାନ, ବଣିକପୁତ୍ର ଶୁଣି, ନିଜର କରାଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରି ଭାଇକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଏବଂ ସେ ଭାଇ ସହ ଦେବତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଇତିହାସମିମଂ ରାଜନ୍ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦପି । ସ ଗୋସହସ୍ରଦାନସ୍ଯ ଵିଶୋକୋ ଲଭତେ ଫଲମ୍
ଏହି ଇତିହାସ ଯେ କୌଣସି ରାଜବଂଶୀ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ସେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଦୁଃଖରହିତ ହୁଏ।
ନାରଦଉଵାଚ- ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସୁଗଂଧଂଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ନାରଦ କହିଲେ— ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ରୁଦ୍ରାଵର୍ତଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥସେଵୀ ନରାଧିପ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ତାପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ତୀର୍ଥସେବୀ ଲୋକେ ରୁଦ୍ରାବର୍ତ୍ତକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଗଂଗାଯାଶ୍ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଗମେ । ସ୍ନାତୋଽଶ୍ଵମେଧମାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ହୁଏ।