ବାଲତ୍ଵେ ଯୌଵନେ ଵାପି ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଵା ଵିଶାଂଵର । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀଂ ନୂନଂ ନୈତି ପାପୋଽତିଦୁର୍ଗତିମ୍
ବାଳ୍ୟବସ୍ଥା, ଯୌବନ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯେହ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି କୃତ୍ଵା ଵା ତୀର୍ଥମଜ୍ଜନମ୍ । ଦତ୍ଵା ହେମତିଲାନ୍ଗାଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାଂତୀହ ମାନଵାଃ
ଏଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସୁନା ଓ ତିଳ ଦାନ କଲେ, ଏଠିରେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଥାଏ।
ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାଂତି ନ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ଦତ୍ତଂ କାଂଚନଂ ଚ ଯୈଃ । ନୈଵ ତପ୍ତଂ ତପଃ କିଂଚିତ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଃଖିତାଃ
ଯେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥିତଂ ଧର୍ମ୍ମଂ ନରକସ୍ଯ ନିରୂପଣମ୍ । ଅଦ୍ରୋହଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯ କର୍ମଭିଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ ଧର୍ମ ଓ ନରକର ବିବରଣୀ କୁହାଯାଇଛି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଥା, ମନ ଓ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ନଦେବା।
ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିରୋଧଶ୍ଚ ଦାନଂ ଚ ହରିସେଵନମ୍ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମକ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପାଲନଂ ଵିଧିତଃ ସଦା
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଦାନ, ହରିଙ୍କ ସେବା, ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସଦା ପାଳନ କରିବା।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ସର୍ଵଦା ଵୈଶ୍ଯ ତପୋଦାନଂ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଯଥାଶକ୍ତି ତଥା ଦଦ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଯେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନର ଗୁଣ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଉପାନଦ୍ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ନାନି ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଜଲମ୍ । ଅଵଂଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ରେଣାପି ଵୈଶ୍ଯକ
ଜୁତା, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି—ପ୍ରତିଦିନ ଦରିଦ୍ର ଵୈଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅର୍ଥବତ୍ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇହଲୋକେ ପରେ ଚୈଵ ନ ଦତ୍ତଂ ନୋପତିଷ୍ଠତେ । ଦାତାରୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯଂତି ତାଂ ତାଂ ଵୈ ଯମଯାତନାମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେ କିଛି ସହ ଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଯମର ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ଧନାଢ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଵଂତୀହ ପୁନଃପୁନଃ । କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯାଂତ୍ଯଧର୍ମେଣ ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନୀ, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଖରାପ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି, ଏଥିରେ ଅଧିକ କଥା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଆରୋହଂତି ଦିଵଂ ଧର୍ମ୍ମେ ନରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଓ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି।
ତେନ ବାଲତ୍ଵମାରଭ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ତେଣୁ ବାଳ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଵଚନଂ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚିତ୍ତମେଵ ମେ । ଗଂଗୋଦଂ ପାପହଂ ସଦ୍ଯଃ ପାପହାରି ସତାଂ ଵଚଃ
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ—ତୁମ ମିଠା କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଖୁସି ହେଲା; ଜଣେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ କଥା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି, ସତ୍ୱରେ ପାପ ହରିନେଇଯାଏ।
ଉପକର୍ତୁଂ ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣୋ ନୈସର୍ଗିକଃ ସତାମ୍ । ଶୀତାଂଶୁଃ କ୍ରିଯତେ କେନ ଶୀତଲୋଽମୃତମଂଡଲଃ
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଗୁଣ ହେଉଛି ଉପକାର କରିବା ଓ ମିଠା କଥା କହିବା; ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ନିଜେ ଶୀତଳ ଓ ଅମୃତମୟ, ତାହାକୁ କିଏ ଏଭଳି କରେ?
ଦେଵଦୂତ ତତୋ ବ୍ରୂହି କାରୁଣ୍ଯାନ୍ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ । ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିଃ ସଦ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୁର୍ମେ ଜାଯତେ କଥମ୍
ହେ ଦେବଦୂତ, ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ—ମୋ ଭାଇ କେମିତି ତୁରନ୍ତ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଦୂତୋ ଜଗାଦ ହ । ଧ୍ଯାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତନ୍ମୈତ୍ରୀ ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଦୂତ କହିଲେ; କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ମୈତ୍ରୀର ବନ୍ଧନ ଗଢ଼ିଲେ।
ଯତ୍ତେ ଵୈଶ୍ଯାଷ୍ଟମେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଜନ୍ମନି ସଂଚିତମ୍ । ତଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତସ୍ଯ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମରେ ଵୈଶ୍ୟ ଭାବେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଯଦି ଚାହଁ, ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ଦିଅ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇପାରିବ।
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- କିଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କଥଂ ଜାତଂ କିଂ ଜନ୍ମ ଚ ପୁରାତନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥ୍ଯତାଂ ଦୂତ ତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ସତ୍ଵରମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ— ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କଣ, କିପରି ହେଲା, ଆଉ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ କଣ ଥିଲା? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କୁହ, ଦୂତ, ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ଦେଇଦେବି।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସହେତୁକମ୍ । ପୁରା ମଧୁଵନେ ପୁଣ୍ଯେ ଋଷିରାସୀଚ୍ଚ ଶାକୁନିଃ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— ବଣିକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ କହିବି। ପୁରୁଣା କାଳରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନରେ ଶାକୁନି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ।
ତପୋଽଧ୍ଯଯନ ସଂପନ୍ନସ୍ତେଜସାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ରେଵତ୍ଯାଂ ନଵ ପୁତ୍ରା ଗ୍ରହା ଇଵ
ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ରେବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନଉଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପରି।
ଧ୍ରୁଵଃ ଶୀଲୋ ବୁଧସ୍ତାରୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନୁତ ପଂଚମଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ହ୍ଯେତେ ଗୃହଧର୍ମେଷୁ ରେମିରେ
ଧ୍ରୁବ, ଶୀଳ, ବୁଧ, ତାରା ଓ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ— ଏହି ପଞ୍ଚଜଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ନିର୍ମୋହୋ ଜିତକାମଶ୍ଚ ଧ୍ଯାନକୋଶୋ ଗୁଣାଧିକଃ । ଏତେ ଗୃହଵିରକ୍ତାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵିଜସୂନଵଃ
ନିର୍ମୋହ, ଜିତକାମ, ଧ୍ୟାନକୋଶ ଓ ଗୁଣାଧିକ— ଏହି ଚାରିଜଣ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମମାପନ୍ନାଃ ସର୍ଵକାମଵିନିସ୍ପୃହାଃ । ଗ୍ରାମୈକଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ନିଃସଂଗା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ଚାରିଥର ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଗାଁରେ ରହୁଥିଲେ, କୌଣସି ଲାଗି ନଥିଲେ, କୌଣସି ସଂପତ୍ତି ରଖୁନଥିଲେ।
ନିରାଶା ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନାଶ୍ଚ ସମ ଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ । ଯେନକେନଚିଦାଚ୍ଛନ୍ନା ଯେନକେନଚିଦାଶିତାଃ
ଆଶା ନଥିଲା, କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନଥିଲା, ମାଟି, ପାଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହା ମିଳିଲା ତାହିଁ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ, ଯାହା ମିଳିଲା ତାହିଁ ଖାଉଥିଲେ।
ସାଯଂଗ୍ରହାସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ । ଜିତନିଦ୍ରା ଜିତାହାରା ଵାତଶୀତସହିଷ୍ଣଵଃ
ନିତ୍ୟ ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ କରୁଥିଲେ, ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ନିଦ୍ରା ଓ ଭୋଜନ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିଲେ, ବାତାସ ଓ ଶୀତକୁ ସହିପାରୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯଂତୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପେଣ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ । ଚରଂତି ଲୀଲଯା ପୃଥ୍ଵଦ୍ଯଂତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୌନମାସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ମଜାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ମୌନ ରହୁଥିଲେ।
ନ କୁର୍ଵଂତି କ୍ରିଯାଂ କାଂଚିଦର୍ଥମାତ୍ରଂ ହି ଯୋଗିନଃ । ଦୃଷ୍ଟଜ୍ଞାନା ଅସଂଦେହାଶ୍ଚିଦ୍ଵିକାର ଵିଶାରଦାଃ
ଏହି ଯୋଗୀମାନେ କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ କାମ କରୁନଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ, ସନ୍ଦେହ ରହିତ ଏବଂ ଚେତନାର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ତଵ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵମଷ୍ଟମଜନ୍ମନି । ତିଷ୍ଠତୋ ମଧ୍ଯଦେଶେଷୁ ପୁତ୍ରଦାରକୁଟୁଂବିନଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ତୁମର ଅଷ୍ଟମ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ, ମଧ୍ୟଦେଶରେ ପୁଅ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିବାର ସହିତ ବସୁଥିଲା।
ଗେହଂ ତାଵକମାଜଗ୍ମୁର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସିତାଃ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତରେ କାଲେ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ଗୃହାଂଗଣେ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଖାଇବା ଓ ପିଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ, ବୈଶ୍ୱଦେବ କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଘର ଦଳାନରେ ଦେଖିଲା।
ସଗଦ୍ଗଦଂ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଂ ସହର୍ଷଂ ଚ ସସଂଭ୍ରମମ୍ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତେନ ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍
ଗଳା ଭିଜିଥିବା ଶବ୍ଦ, ଲୁହା ଭରା ଆଖି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ସହିତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚରଣୌ ମୂର୍ଧ୍ନା କୃତ୍ଵା ପାଣିଯୁଗାଞ୍ଜଲିମ୍ । ତଦାଭିନନ୍ଦିତାଃ ସର୍ଵେ ତଯା ସୂନୃତଯା ଗିରା
ପାଦ ମୁଣ୍ଡରେ ଲାଗି ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡି, ତୁମେ ମିଠା କଥାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲା।