ଉଭଯଂ ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ଦିନଂ ପାତକନାଶନମ୍ । ତାଵତ୍ପାପାନି ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ଵସଂତୀହ ଵିଶାଂଵର
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦିନ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ରାଜା, ଏହି ଶୁଭ ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ଏହି ଦେହରେ ରହିଥାଏ।
ଯାଵନ୍ନୋପଵସେଜ୍ଜଂତୁଃ ପଦ୍ମନାଭଦିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶୁଭ ଦିନ ଉପବାସ କରେ ନାହିଁ, ତେବେ ହଜାର ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶତାଧିକ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏକାଦଶେଂଦ୍ରିଯୈଃ ପାପଂ ଯତ୍କୃତଂ ଵୈଶ୍ଯ ମାନଵୈଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଡ଼ଶ ଅଂଶ ସମାନ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକାଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପାରୀ ଓ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି,
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ କିଂଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲୋକେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଜେନାପି କୃତା ଯୈସ୍ତୁ ଵଶଂ ଯାଂତି ନ ଭାସ୍କରେଃ । ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଶରୀରାରୋଗ୍ଯଦାଯିନୀ
ଯେଉଁମାନେ ଚଳ କରି ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସୁକଲତ୍ରପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଜୀଵତ୍ପୁତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀ । ନ ଗଂଗା ନ ଗଯା ଵୈଶ୍ଯ ନ କାଶୀ ନ ଚ ପୁଷ୍କରମ୍
ଏହି ଦିନ ଭଲ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଜୀବନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାଏ। ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କର କୁହାଯାଏ,
ନ ଚାପି ଵୈଷ୍ଣଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁଲ୍ଯଂ ହରିଦିନେନ ତୁ । ଯମୁନା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନ ତୁଲ୍ଯା ହରିଦିନେନ ତୁ
କିମ୍ବା କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ। ଯମୁନା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମଧ୍ୟ ହରିଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଅନାଯାସେନ ଯେନାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ସମୁପୋଷ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ସହଜରେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସେହି ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ରାତିରେ ଜାଗି ଉପବାସ କରି।
ଦଶ ଵୈ ପୈତୃକେ ପକ୍ଷେ ମାତୃକେ ଦଶ ପୂର୍ଵଜାଃ । ପ୍ରିଯାଯା ଦଶ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ତାନୁଦ୍ଧରତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପିତୃପକ୍ଷରୁ ଦଶଜଣ ପୂର୍ବଜ, ମାତୃପକ୍ଷରୁ ଦଶଜଣ ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଦଶଜଣ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଵୈଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵସଂଗ ପରିତ୍ଯକ୍ତା ନାଗାରି କୃତକେତନାଃ । ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପୀତଵସନାଃ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଯେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଘରେ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଛନ୍ତି, ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଓ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ବାଲତ୍ଵେ ଯୌଵନେ ଵାପି ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଵା ଵିଶାଂଵର । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀଂ ନୂନଂ ନୈତି ପାପୋଽତିଦୁର୍ଗତିମ୍
ବାଳ୍ୟବସ୍ଥା, ଯୌବନ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯେହ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି କୃତ୍ଵା ଵା ତୀର୍ଥମଜ୍ଜନମ୍ । ଦତ୍ଵା ହେମତିଲାନ୍ଗାଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାଂତୀହ ମାନଵାଃ
ଏଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସୁନା ଓ ତିଳ ଦାନ କଲେ, ଏଠିରେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଥାଏ।
ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାଂତି ନ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ଦତ୍ତଂ କାଂଚନଂ ଚ ଯୈଃ । ନୈଵ ତପ୍ତଂ ତପଃ କିଂଚିତ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଃଖିତାଃ
ଯେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥିତଂ ଧର୍ମ୍ମଂ ନରକସ୍ଯ ନିରୂପଣମ୍ । ଅଦ୍ରୋହଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯ କର୍ମଭିଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ ଧର୍ମ ଓ ନରକର ବିବରଣୀ କୁହାଯାଇଛି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଥା, ମନ ଓ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ନଦେବା।
ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିରୋଧଶ୍ଚ ଦାନଂ ଚ ହରିସେଵନମ୍ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମକ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପାଲନଂ ଵିଧିତଃ ସଦା
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଦାନ, ହରିଙ୍କ ସେବା, ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସଦା ପାଳନ କରିବା।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ସର୍ଵଦା ଵୈଶ୍ଯ ତପୋଦାନଂ ନ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଯଥାଶକ୍ତି ତଥା ଦଦ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଯେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନର ଗୁଣ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଉପାନଦ୍ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ନାନି ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଜଲମ୍ । ଅଵଂଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ରେଣାପି ଵୈଶ୍ଯକ
ଜୁତା, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି—ପ୍ରତିଦିନ ଦରିଦ୍ର ଵୈଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅର୍ଥବତ୍ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇହଲୋକେ ପରେ ଚୈଵ ନ ଦତ୍ତଂ ନୋପତିଷ୍ଠତେ । ଦାତାରୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯଂତି ତାଂ ତାଂ ଵୈ ଯମଯାତନାମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ସେ କିଛି ସହ ଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଯମର ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ଧନାଢ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଵଂତୀହ ପୁନଃପୁନଃ । କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯାଂତ୍ଯଧର୍ମେଣ ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନୀ, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଖରାପ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି, ଏଥିରେ ଅଧିକ କଥା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଆରୋହଂତି ଦିଵଂ ଧର୍ମ୍ମେ ନରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଓ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି।
ତେନ ବାଲତ୍ଵମାରଭ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ତେଣୁ ବାଳ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵଦ୍ଵଚନଂ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚିତ୍ତମେଵ ମେ । ଗଂଗୋଦଂ ପାପହଂ ସଦ୍ଯଃ ପାପହାରି ସତାଂ ଵଚଃ
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ—ତୁମ ମିଠା କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଖୁସି ହେଲା; ଜଣେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ କଥା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି, ସତ୍ୱରେ ପାପ ହରିନେଇଯାଏ।
ଉପକର୍ତୁଂ ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣୋ ନୈସର୍ଗିକଃ ସତାମ୍ । ଶୀତାଂଶୁଃ କ୍ରିଯତେ କେନ ଶୀତଲୋଽମୃତମଂଡଲଃ
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଗୁଣ ହେଉଛି ଉପକାର କରିବା ଓ ମିଠା କଥା କହିବା; ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ନିଜେ ଶୀତଳ ଓ ଅମୃତମୟ, ତାହାକୁ କିଏ ଏଭଳି କରେ?
ଦେଵଦୂତ ତତୋ ବ୍ରୂହି କାରୁଣ୍ଯାନ୍ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ । ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିଃ ସଦ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୁର୍ମେ ଜାଯତେ କଥମ୍
ହେ ଦେବଦୂତ, ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ—ମୋ ଭାଇ କେମିତି ତୁରନ୍ତ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଦୂତୋ ଜଗାଦ ହ । ଧ୍ଯାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତନ୍ମୈତ୍ରୀ ରଜ୍ଜୁବନ୍ଧନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଦୂତ କହିଲେ; କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ମୈତ୍ରୀର ବନ୍ଧନ ଗଢ଼ିଲେ।
ଯତ୍ତେ ଵୈଶ୍ଯାଷ୍ଟମେ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଜନ୍ମନି ସଂଚିତମ୍ । ତଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତସ୍ଯ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମରେ ଵୈଶ୍ୟ ଭାବେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଛ, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଯଦି ଚାହଁ, ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ଦିଅ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇପାରିବ।
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- କିଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କଥଂ ଜାତଂ କିଂ ଜନ୍ମ ଚ ପୁରାତନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥ୍ଯତାଂ ଦୂତ ତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ସତ୍ଵରମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ— ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କଣ, କିପରି ହେଲା, ଆଉ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ କଣ ଥିଲା? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କୁହ, ଦୂତ, ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ଦେଇଦେବି।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସହେତୁକମ୍ । ପୁରା ମଧୁଵନେ ପୁଣ୍ଯେ ଋଷିରାସୀଚ୍ଚ ଶାକୁନିଃ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— ବଣିକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ କହିବି। ପୁରୁଣା କାଳରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନରେ ଶାକୁନି ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ।
ତପୋଽଧ୍ଯଯନ ସଂପନ୍ନସ୍ତେଜସାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ରେଵତ୍ଯାଂ ନଵ ପୁତ୍ରା ଗ୍ରହା ଇଵ
ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ରେବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନଉଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପରି।
ଧ୍ରୁଵଃ ଶୀଲୋ ବୁଧସ୍ତାରୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନୁତ ପଂଚମଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ହ୍ଯେତେ ଗୃହଧର୍ମେଷୁ ରେମିରେ
ଧ୍ରୁବ, ଶୀଳ, ବୁଧ, ତାରା ଓ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ— ଏହି ପଞ୍ଚଜଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।