କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ରମତେ ସନ୍ନିଧୌ ହରେଃ । ଲିଂଗୈସ୍ତୁ କୋଟିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ପୂଜିତୈସ୍ତୁ ତୈଃ
ସେ ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ଫଳ କୋଟି କୋଟି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ଓ ପୂଜା କଲେ ମିଳେ—
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାସ୍ତୁ ହ୍ଯେକେନାହ୍ନା ହି ତତ୍ଫଲମ୍ । ସକୃଦଭ୍ଯର୍ଚିତେ ଲିଂଗେ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲୋଦ୍ଭଵେ
ସେଇ ଫଳ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ପୂଜା କଲେ ମିଳିଯାଏ; କିମ୍ବା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ମନୁଜା ନୂନଂ ସାଂଖ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତାଃ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାରୂପୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି କେଶଵଃ
ଯେଉଁଠି କେଶବ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସୁରା ଯକ୍ଷା ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁରୁତେ ନରଃ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦିବ୍ୟପୁରୁଷ, ଯକ୍ଷ ଓ ଚଉଦ ଭୁବନ—ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି—
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପଶତଂ ଦିଵି । ଯେ ପିବଂତି ନରା ନିତ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଜଲମ୍
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି; ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି—
ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । କୋଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ହଜାର ଘଡ଼ି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରିଲେ କ’ଣ ଲାଭ? କୋଟି ତୀର୍ଥ ସେବନ କରିଲେ କ’ଣ ଲାଭ?
ତୋଯଂ ଯଦି ପିବେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂଗଜମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମ ଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯୋଜନତ୍ରଯମ୍
ଯଦି କେହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠାରୁ ତିନି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହୁଏ।
ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ହୋମଂ ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ତୋଯଂ ଯଃ ପିବେଦ୍ବିଂଦୁନା ସମମ୍
ସେଠାରେ ଯେକୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ହୋମ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ମାତ୍ର ପିଉଛନ୍ତି—
ମାତୃସ୍ତନ୍ଯଂ ପୁନର୍ନୈଵ ସ ପିବେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଭାଙ୍ନରଃ । ଶାଲଗ୍ରାମ ସମୀପେ ତୁ କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସମଂତତଃ
ସେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ କରି, ପୁଣି କେବେ ମାଆର ଦୁଧ ପିଉନ୍ତି ନାହିଁ; ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଆସପାସରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—
କୀଟକୋପି ମୃତୋ ଯାତି ଵୈକୁଂଠଂ ଭଵନଂ ପରମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଚକ୍ରଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ମରିଥିବା କିଟା ମଧ୍ୟ ପରମ ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମକୁ ଯାଏ; ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଚକ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାନ ଭାବେ ଦେଇଥାଏ—
ଭୂଚକ୍ରଂ ତେନ ଦତ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ସଶୈଲଵନକାନନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯା ଯୋ ମୂଲ୍ଯମୁତ୍ପାଦଯେନ୍ନରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂଲ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପରିସର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଦେଇଥାଆନ୍ତି।
ଵିକ୍ରେତା ଚାନୁମଂତା ଯଃ ପରୀକ୍ଷାସୁ ଚ ମୋଦତେ । ତେ ସର୍ଵେ ନରକଂ ଯାଂତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଶିଳା ବିକ୍ରି କରନ୍ତି, ମଞ୍ଜୁରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତଃ ସଂଵର୍ଜଯେଦ୍ଵୈଶ୍ଯ ଚକ୍ରସ୍ଯ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯମ୍ । ବହୁନୋକ୍ତେନ କିଂ ଵୈଶ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପାପଭୀରୁଣା
ସେହିପାଇଁ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଶିଳାର କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ ରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ପାପକୁ ଭୟ କରି ବ୍ୟାପାରୀ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମରଣଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵପାପହରଂ ହରେଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ନରୋ ଘୋରମରଣ୍ଯେ ନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା, ସମସ୍ତ ପାପ ହରିବା ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଏକ ତପସ୍ୟା। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପ କରେ,
ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତନ୍ନତ୍ଵା ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । କୃତ୍ଵାପି ବହୁଶଃ ପାପଂ ନରୋ ମୋହସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ବହୁ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ,
ନ ଯାତି ନରକଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ସେ ହରିଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ହରିବା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ, କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ଅଛି,
ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମାନୁକୀର୍ତନାତ୍ । ଦେଵଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯେ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ପରାଯଣାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି,
ନ ତେଷାଂ ଯମସାଲୋକ୍ଯଂ ନ ତେ ସ୍ଯୁର୍ନରକୌକସଃ । ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପୁରୁଷୋ ଵୈଶ୍ଯ ଶିଵନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ସେମାନେ କେବେ ୟମର ଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ ନରକରେ ବସନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ,
ନ ଵିଂଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସ ଯାତି ନରକଂ ମହତ୍ । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀମେକାଂ ପ୍ରସଂଗେନାପି ମାନଵଃ
ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ନରକକୁ ଯାଏ। ଏକ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ମଣିଷ ରଖେ,
ନ ଯାତି ଯାତନାଂ ଯାମୀମିତି ଲୋମଶତଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ନେଦୃଶଂ ପାଵନଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ୟମର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଲୋମଶ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣାଯାଇଛି। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି ପବିତ୍ର କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ଉଭଯଂ ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ଦିନଂ ପାତକନାଶନମ୍ । ତାଵତ୍ପାପାନି ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ଵସଂତୀହ ଵିଶାଂଵର
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦିନ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ରାଜା, ଏହି ଶୁଭ ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ଏହି ଦେହରେ ରହିଥାଏ।
ଯାଵନ୍ନୋପଵସେଜ୍ଜଂତୁଃ ପଦ୍ମନାଭଦିନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶୁଭ ଦିନ ଉପବାସ କରେ ନାହିଁ, ତେବେ ହଜାର ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶତାଧିକ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏକାଦଶେଂଦ୍ରିଯୈଃ ପାପଂ ଯତ୍କୃତଂ ଵୈଶ୍ଯ ମାନଵୈଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଡ଼ଶ ଅଂଶ ସମାନ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକାଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପାରୀ ଓ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି,
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ କିଂଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲୋକେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଜେନାପି କୃତା ଯୈସ୍ତୁ ଵଶଂ ଯାଂତି ନ ଭାସ୍କରେଃ । ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଶରୀରାରୋଗ୍ଯଦାଯିନୀ
ଯେଉଁମାନେ ଚଳ କରି ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସୁକଲତ୍ରପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ଜୀଵତ୍ପୁତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀ । ନ ଗଂଗା ନ ଗଯା ଵୈଶ୍ଯ ନ କାଶୀ ନ ଚ ପୁଷ୍କରମ୍
ଏହି ଦିନ ଭଲ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଜୀବନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାଏ। ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କର କୁହାଯାଏ,
ନ ଚାପି ଵୈଷ୍ଣଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁଲ୍ଯଂ ହରିଦିନେନ ତୁ । ଯମୁନା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନ ତୁଲ୍ଯା ହରିଦିନେନ ତୁ
କିମ୍ବା କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ। ଯମୁନା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମଧ୍ୟ ହରିଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଅନାଯାସେନ ଯେନାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ସମୁପୋଷ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ସହଜରେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସେହି ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ରାତିରେ ଜାଗି ଉପବାସ କରି।
ଦଶ ଵୈ ପୈତୃକେ ପକ୍ଷେ ମାତୃକେ ଦଶ ପୂର୍ଵଜାଃ । ପ୍ରିଯାଯା ଦଶ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ତାନୁଦ୍ଧରତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପିତୃପକ୍ଷରୁ ଦଶଜଣ ପୂର୍ବଜ, ମାତୃପକ୍ଷରୁ ଦଶଜଣ ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଦଶଜଣ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଵୈଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵସଂଗ ପରିତ୍ଯକ୍ତା ନାଗାରି କୃତକେତନାଃ । ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପୀତଵସନାଃ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଯେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଘରେ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଛନ୍ତି, ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଓ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି।