ଅନ୍ଯତୀର୍ଥସମାଂ ଗଂଗାଂ ଯୋ ବ୍ରଵୀତି ନରାଧମଃ । ସ ଯାତି ନରକଂ ଵୈଶ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ରୌରଵଂ ମହତ୍
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସମାନ କହେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ, ଓ ବୈଶ୍ୟ।
ଧର୍ମଦ୍ରଵଂ ହ୍ଯପାଂ ବୀଜଂ ଵୈକୁଂଠଚରଣଚ୍ଯୁତମ୍ । ଧୃତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ମହେଶେନ ଯଦ୍ଗାଂଗମମଲଂ ଜଲମ୍
ମହେଶ୍ୱର ଯିଏ ମାଥାରେ ଧରିଥିଲେ, ସେଇ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମସ୍ତ ଜଳରେ ଧର୍ମର ସାର, ଏହା ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠର ଚରଣରୁ ପଡ଼ିଥିବା ବିଜ।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନ ସଂଦେହୋ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ତେନ କିଂ ସମତାଂ ଗଚ୍ଛେଦପି ବ୍ରହ୍ମାଂଡଗୋଚରେ
ଏହି ଜଳ ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେହିପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ କିଛି ଏହା ସମାନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ନରୋ ନ ନରକଂ ଯାତି କିଂ ତଯା ସଦୃଶଂ ଭଵେତ୍ । ନାନ୍ଯେନ ଦହ୍ଯତେ ସଦ୍ଯଃ କ୍ରିଯା ନରକଦାଯିନୀ
ଯେଉଁମାନେ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ନରକଦାୟି ଫଳକୁ ନଶ୍ୱାନ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଗଂଗାଂଭସି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ତେନ ମାନଵୈଃ । ପ୍ରତିଗୃହ ନିଵୃତ୍ତୋ ଯଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହକ୍ଷମୋଽପି ସନ୍ । ସ ଦ୍ଵିଜୋ ଦ୍ଯୋତତେ ଵୈଶ୍ଯ ତାରାରୂପଶ୍ଚିରଂ ଦିଵି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ଦାନ ନ ନେଇ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ତାରା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ବୈଶ୍ୟ।
ଗାମୁଦ୍ଧରଂତି ଯେ ପଂକାଦ୍ଯେ ରକ୍ଷଂତି ଚ ରୋଗିଣଃ । ମ୍ରିଯଂତେ ଗୋଗୃହେ ଯେ ଚ ତେଷାଂ ନଭସି ତାରକାଃ । ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗାଁକୁ କିଚିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ରୋଗୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଗୋଶାଳାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ତାରା ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲିନ ଥିଲେ ସେମାନେ ଯମଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣସ୍ତୈରେଵ ହତକିଲ୍ବିଷାଃ । ଦିଵସେ ଦିଵସେ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରାଣାଯାମାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ । ଅପି ବ୍ରହ୍ମହଣଂ ସାକ୍ଷାତ୍ପୁନଂତ୍ଯହରହଃ କୃତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଦିନକୁ ଷୋଳ ଥର ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ, ଦିନେ ଦିନେ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ, ବୈଶ୍ୟ।
ତପାଂସି ଯାନି ତପ୍ଯଂତେ ଵ୍ରତାନି ନିଯମାଶ୍ଚ ଯେ । ଗୋସହସ୍ରପ୍ରଦାନଂ ଚ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତୁ ତତ୍ସମଃ
ସମସ୍ତ ତପ, ବ୍ରତ, ନିୟମ ଓ ହଜାର ଗାଁ ଦାନ କରିବା, ଏସବୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଅବ୍ବିଂଦୁଂ ଯଃ କୁଶାଗ୍ରେଣ ମାସେମାସେ ନରଃ ପିବେତ୍ । ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତୁ ତତ୍ସମଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିମାସେ କୁଶ ଶିରାରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଜଳ ପିଏ, ସେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାଣାୟାମ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ପାତକଂ ତୁ ମହଦ୍ଯଚ୍ଚ ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରୋପପାତକମ୍ । ପ୍ରାଣାଯାମୈଃ କ୍ଷଣାତ୍ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମସାତ୍କୁରୁତେ ନରଃ
ବଡ଼ ପାପ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପାପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିପାରେ।
ମାତୃଵତ୍ପରଦାରାନ୍ଯେ ମନ୍ଯଂତେ ଵୈ ନରୋତ୍ତମାଃ । ନ ତେ ଯାଂତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କଦାଚିଦ୍ଯମ ଯାତନାମ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପରଦାରକୁ ମାଆ ପରି ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଯମର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ।
ମନସାପି ପରେଷାଂ ଯଃ କଲତ୍ରାଣି ନ ସେଵତେ । ସହ ଲୋକଦ୍ଵଯେ ନାସ୍ତି ତେନ ଵୈଶ୍ଯ ଧରା ଧୃତା
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ମଧ୍ୟ ପରଦାର ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରଖେ ନାହିଁ, ସେ ଦୁଇ ଲୋକରେ ଧରାକୁ ଧାରଣ କରେ, ଓ ବୈଶ୍ୟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମ୍ମାନ୍ଵିତୈସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ପରଦାରୋପସେଵନମ୍ । ନଯଂତି ପରଦାରାସ୍ତୁ ନରକାନେକଵିଂଶତିମ୍
ସେହିପାଇଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପରଦାର ସଂଗ କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ପରଦାର ସଂଗ ଏକୋଇଶି ନରକକୁ ନେଇଯାଏ, ବୈଶ୍ୟ।
ଲୋଭୋ ନ ଜାଯତେ ଯେଷାଂ ପରଦାରେଷୁ ମାନସେ । ତେ ଯାଂତି ଦେଵଲୋକଂ ତୁ ନ ଯମଂ ଵୈଶ୍ଯସତ୍ତମ
ଯେଉଁମାନେ ପରଦାର ପ୍ରତି ମନରେ ଲୋଭ ଜନ୍ମ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ନୁହେଁ, ହେ ଉତ୍ତମ ବୈଶ୍ୟ।
ଶଶ୍ଵତ୍କ୍ରୋଧନିଦାନେଷୁ ଯଃ କ୍ରୋଧେନ ନ ଜୀଯତେ । ଜିତସ୍ଵର୍ଗଃ ସ ମଂତଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋଽକ୍ରୋଧନୋ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ସଦା କ୍ରୋଧ ହେବାର କାରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଜିତିଛନ୍ତି ବୋଲି ମନାଯିବେ; ଏମିତି ଲୋକ ଭୂମିରେ ଅକ୍ରୋଧୀ।
ମାତରଂ ପିତରଂ ପୁତ୍ର ଆରାଧଯତି ଦେଵଵତ୍ । ଅପ୍ରାପ୍ତେ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ କାଲେ ନ ଯାତି ଚ ଯମାଲଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମାଆ, ବାପା ଓ ପୁଅକୁ ଦେବତା ପରି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୂର୍ବରୁ ଏହା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତୁଶ୍ଚାଧିକଭାଵେନ ଯେଽର୍ଚଯଂତି ଗୁରୁଂ ନରାଃ । ଭଵଂତ୍ଯତିଥଯୋ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେ ଵିଶାଂଵର
ପିତାଠାରୁ ଅଧିକ ଆଦର ସହିତ ଯେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ଗରିମା ଉପଭୋଗ କରିଥିବା ଅତିଥି ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଇହ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଧନ୍ଯାଃ ଶୀଲସ୍ଯ ପରିରକ୍ଷଣାତ୍ । ଶୀଲଭଂଗେ ଚ ନାରୀଣାଂ ଯମଲୋକଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ଏଠି ମହିଳାମାନେ ନିଜ ଚରିତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ ଧନ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଚରିତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମର ଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ଶୀଲଂ ରକ୍ଷ୍ଯଂ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଦୁଷ୍ଟସଂଗଵିଵର୍ଜନାତ୍ । ଶୀଲେନ ହି ପରଃ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵୈଶ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ମହିଳାମାନେ ସଦା ନିଜ ଶୀଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଖରାପ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା; କାରଣ ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହାରେ କେହି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ପାକଯଜ୍ଞେନ ନିଷିଦ୍ଧାଚରଣେନ ଚ । ଦୁର୍ଗତିର୍ଵିହିତା ଵୈଶ୍ଯ ତସ୍ଯ ସା ନାରକୀ ଗତିଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ଅନୁମତି ନଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡନ୍ତି; ଏହି ପଥ ନରକ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ ।
ଵିଚାରଯଂତି ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦାଭ୍ଯାସରତାଶ୍ଚ ଯେ । ପୁରାଣଂ ସଂହିତାଂ ଯେ ଚ ଶ୍ରାଵଯଂତି ପଠଂତି ଚ
ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ପୁରାଣ ଓ ସଂହିତା ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ପଢାନ୍ତି—
ଵ୍ଯାକୁର୍ଵଂତି ସ୍ମୃତିର୍ଯେ ଚ ଯେ ଧର୍ମପ୍ରତିବୋଧକାଃ । ଵେଦାଂତେଷୁ ନିଷଣ୍ଣା ଯେ ତୈରିଯଂ ଜଗତୀ ଧୃତା
ଯେମାନେ ସ୍ମୃତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ଧର୍ମକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାଇଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦାନ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଟିକି ଅଛି ।
ତତ୍ତଦଭ୍ଯାସମାହାତ୍ମ୍ଯୈଃ ସର୍ଵେ ତେ ହତକିଲ୍ବିଷାଃ । ଗଚ୍ଛଂତି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଂ ଯତ୍ର ମୋହୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏପରି ଅଧ୍ୟୟନର ମହାତ୍ମ୍ୟରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋହ ନାହିଁ ।
ଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଅପି ଵେଦାସ୍ତମର୍ଚଂତି ଭଵବଂଧଵିଦାରଣମ୍
ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ନିଜେ ବୁଝିନାହାଁ, କିନ୍ତୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ବେଦ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ବେଦ ଭବବନ୍ଧନ କାଟିଦିଏ ।
ଶ୍ରୂଯତାମଦ୍ଭୁତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ଵୈଶ୍ଯସତ୍ତମ । ସମ୍ମତଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକାମୃତପ୍ରଦମ୍
ଶୁଣ, ବୈଶ୍ୟମାନେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁପ୍ତ ଦେବତା ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅମୃତ ଦେଇଥାଏ ।
ନ ଯମଂ ଯମଲୋକଂ ଚ ନ ଭୂତାନ୍ଘୋରଦର୍ଶନାନ୍ । ପଶ୍ଯଂତି ଵୈଷ୍ଣଵା ନୂନଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ମଯୋଦିତମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଯମ, ଯମର ଲୋକ କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ ଦେଖିନାହାଁ; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଛି ।
ପ୍ରାହାସ୍ମାନ୍ଯମୁନା ଭ୍ରାତା ସଦୈଵ ହି ପୁନଃପୁନଃ । ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯା ନ ତେ ସ୍ଯୁର୍ମମଗୋଚରାଃ
ଯମ ନିଜେ ସଦା ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଛନ୍ତି: 'ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କର; ସେମାନେ ମୋର ଅଧିନ ନୁହଁନ୍ତି ।'
ସ୍ମରଂତି ଯେ ସକୃଦ୍ଭୂତାଃ ପ୍ରସଂଗେନାପି କେଶଵମ୍ । ତେ ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଖିଲାଘୌଘା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍
ଯେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି, ଏକାକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଉହା ହେଉ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
ଦୁରାଚାରୋ ଦୁଷ୍କୃତୋଽପି ସଦାଚାରରତୋଽପି ଯଃ । ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ ସଦା ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ଭଜତେ ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସଦ୍ଚରିତ୍ର, ଯଦି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ତୁମେ ସଦା ସେମାନେ ଠାରୁ ଦୂରେ ରହ ।
ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯଦ୍ଗୃହେ ଭୁଂକ୍ତେ ଯେଷାଂ ଵୈଷ୍ଣଵସଂଗତିଃ । ତେଽପି ଵଃ ପରିଵାର୍ଯାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତତ୍ସଂଗହତକିଲ୍ବିଷାଃ
ଯେଉଁ ଘରେ ବୈଷ୍ଣବ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବ ସଙ୍ଗ ଅଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି ।