ଯଦ୍ଯପ୍ଯଵସରୋନାସ୍ତି ମମ ସେଵାପରସ୍ଯ ଵୈ । ତଥାପି ଚ ତଵ ସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାମତି
'ମୁଁ ସଦା ସେବାରେ ଲାଗିଥିବାରୁ ବେଳା ନାହିଁ, ତଥାପି ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି।'
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା । ପରପୀଡାଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ନ ତେ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
'ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କଥାରେ କେବେ କିଛି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ।'
ନ ଵେଦୈର୍ନ ଚ ଦାନୈଶ୍ଚ ନ ତପୋଭିର୍ନ ଚାଧ୍ଵରୈଃ । କଥଂଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାଂତି ପୁରୁଷାଃ ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ
'ବେଦ ପଠିବା, ଦାନ ଦେବା, ତପ କରିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା—ଏହାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିନାହାନ୍ତି।'
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯହିଂସୈଵ ପରଂ ତପଃ । ଅହିଂସା ପରମଂ ଦାନମିତ୍ଯାହୁର୍ମୁନଯଃ ସଦା
'ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଅହିଂସା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପ, ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାନ—ମୁନିମାନେ ସଦା ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।'
ମଶକାନ୍ସରୀସୃପାନ୍ଦଂଶାନ୍ଯୂକାଦ୍ଯାନ୍ମାନଵାଂସ୍ତଥା । ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ ପଶ୍ଯଂତି ମାନଵା ଯେ ଦଯାଲଵଃ
'ଯେଉଁ ଦୟାଳୁ ଲୋକେ ମାଛ, ସରିସୃପ, କଟା ଜୀବ, ଏବଂ ମାନବକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖନ୍ତି—'
ତପ୍ତାଂଗାରମଯସ୍କୀଲଂ ମାଦଂପ୍ରେତରଂଗିଣୀମ୍ । ଦୁର୍ଗତିଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛଂତି କୃତାଂତସ୍ଯ ଚ ତେ ନରାଃ
'ସେମାନେ ଜଳା ଅଙ୍ଗାର, ଲୋହା କିଲ, ମଦର ନଦୀ ନରକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ; ଏମିତି ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ।'
ଭୂତାନି ଯେଽତ୍ର ହିଂସଂତି ଜଲସ୍ଥଲଚରାଣି ଚ । ଜୀଵନାର୍ଥଂ ଚ ତେ ଯାଂତି କାଲସୂତ୍ରଂ ଚ ଦୁର୍ଗତିମ୍
'ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ—ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଚାଲୁଥିବା—ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳସୂତ୍ର ନରକ ଓ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଯାନ୍ତି।'
ଶ୍ଵମାଂସଭୋଜନାସ୍ତତ୍ର ପୂଯଶୋଣିତପାଯିନଃ । ମଜ୍ଜଂତଶ୍ଚ ଵସାପଂକେ ଦଷ୍ଟାଃ କୀଟୈରଧୋମୁଖୈଃ
'ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାନ୍ତି, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତି, ଚର୍ବିର ଦଳାରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ତଳକୁ ଦେଖୁଥିବା କୀଟରେ କଟାଯାନ୍ତି।'
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଖାଦଂତୋ ଧ୍ଵାଂତେ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯ ଘାତିନଃ । ଵସଂତି କଲ୍ପାନେକାଂସ୍ତେ ରୁଦଂତୋ ଦାରୁଣଂ ରଵମ୍
'ସେଠାରେ ପରସ୍ପରକୁ ଖାଇବା, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ମାରିବା, ଅନ୍ଧାରରେ ରହିବା, ଅନେକ କଳ୍ପ ଅବଧି ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର କରି ରହନ୍ତି।'
କୃମିଯୋନି ଶତଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ଯୁଶ୍ଚିରଂ ତୁ ତେ । ତତୋଚ୍ଛଂତି ତେ କ୍ରୂରାସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନି ଶତେଷୁ ଚ
'ଶତ ଟି କୀଟ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅଚଳ ହେଇ ରହନ୍ତି; ପରେ ସେ କ୍ରୂର ଲୋକେ ଶତ ଟି ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।'
ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵଂତି ଜାତାଂଧାଃ କାଣାଃ କୁବ୍ଜାଶ୍ଚ ପଂଗଵଃ । ଦରିଦ୍ରାଶ୍ଚାଂଗହୀନାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଃ ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ
'ପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଅନ୍ଧ, ଏକ ଆଖି, କୁବଡ଼, ଲଙ୍ଗଡ଼, ଦାରିଦ୍ର, ଅଙ୍ଗହୀନ ହୋଇ ଜନ୍ମନ୍ତି—ଏହା ପ୍ରାଣୀହିଂସା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଫଳ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ଯ ପରତ୍ରେହ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା । ଲୋକଦ୍ଵଯସୁଖପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ନ ତଦାଚରେତ୍
'ତେଣୁ ବଣିକ୍, ଏଠା ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କଥାରେ ଏମିତି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଲୋକଦ୍ଵଯେନ ଵିଂଦଂତି ସୁଖାନି ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ । ଯେନ ହିଂସନ୍ତି ଭୂତାନି ନ ତେ ବିଭ୍ଯତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ଯେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ଦୁଇ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁଠିଓ ଭୟ ଭାବିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଵିଶଂତି ଯଥା ନଦ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ରମୃଜୁଵକ୍ରଗାଃ । ସର୍ଵେ ଧର୍ମା ଅହିଂସାଯାଂ ପ୍ରଵିଶଂତି ତଥା ଦୃଢମ୍
ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସିଧା କିମ୍ବା ବାକା ହୋଇ ଶମୁଦ୍ରକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ନୀତି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅହିଂସାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ଅଭଯଂ ଯେନ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତମତ୍ର ଵିଂଶାଂଵର
ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଛି, ଓ ବିଂଶାଂବର, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ପରି।
ଯେ ନିଯୋଗାଂଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଧର୍ମାଧର୍ମ ଵିମିଶ୍ରିତାନ୍ । ପାଲଯଂତୀହ ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ତେ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
ଯେମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ରିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମର ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଯତିସ୍ତଥା । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ସର୍ଵେ ନାକପୃଷ୍ଠେ ଵସଂତି ତେ
ଯେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ—ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯତି—ସେମାନେ ସବୁ ଶ୍ବର୍ଗର ଶିଖରରେ ବସନ୍ତି।
ଯଥୋକ୍ତଚାରିଣଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମସମନ୍ଵିତାଃ । ନରା ଜିତେଂଦ୍ରିଯା ଯାଂତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତୁ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଜୀବନର ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନୀତି ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତରତା ଯେ ଚ ପଂଚଯଜ୍ଞରତାଶ୍ଚ ଯେ । ଦଯାନ୍ଵିତାଶ୍ଚ ଯେ ନିତ୍ଯଂ ନେକ୍ଷଂତେ ତେ ଯମାଲଯମ୍
ଯେମାନେ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ସଦା ଦୟାଶୀଳ, ସେମାନେ ଯମର ଗୃହକୁ ଦେଖିନାହିଁ।
ଇଂଦ୍ରିଯାର୍ଥନିଵୃତ୍ତା ଯେ ସମର୍ଥା ଵେଦଵାଦିନଃ । ଅଗ୍ନିପୂଜାରତା ନିତ୍ଯଂ ତେ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସଦା ଅଗ୍ନିପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ଶ୍ବର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅଦୀନଵଦନାଃ ଶୂରାଃ ଶତ୍ରୁଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତାଃ । ଆହଵେଷୁ ଵିପନ୍ନା ଯେ ତେଷାଂ ମାର୍ଗୋ ଦିଵାକରଃ
ଯେମାନେ ଯୋଦ୍ଧା ହସମୁଖ, ସାହସୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆବୃତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ, ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସୂର୍ଯ୍ୟପଥ।
ଅନାଥ ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ଵିଜାର୍ଥେ ଚ ଶରଣାଗତପାଲନେ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜଂତି ଯେ ଵୈଶ୍ଯ ନ ଚ୍ଯଵଂତି ଦିଵସ୍ତୁ ତେ
ଯେମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଅନାଥ, ଜନନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ବର୍ଗରୁ କଦାପି ଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।
ପଂଗ୍ଵଂଧବାଲଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ରୋଗ୍ଯନାଥଦରିଦ୍ରିତାନ୍ । ଯେ ପୁଷ୍ଣଂତି ସଦା ଵୈଶ୍ଯ ତେ ମୋଦଂତି ସଦା ଦିଵି
ଯେମାନେ ବୈଶ୍ୟ ସଦା ଅପାହାଙ୍ଗ, ଅନ୍ଧ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ଅନାଥ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଶ୍ବର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଂକନିର୍ମଗ୍ନାଂ ରୋଗମଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜଂ ତଥା । ଉଦ୍ଧରଂତି ନରା ଯେ ଚ ତେଷାଂ ଲୋକୋଽଶ୍ଵମେଧିନାମ୍
ଯେମାନେ କୌ ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଗୋଗ୍ରାସଂ ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଯେ ଶୁଶ୍ରୂଷଂତି ଗାଃ ସଦା । ଯେନାରୋହଂତି ଗୋପୃଷ୍ଠେ ତେ ସ୍ଵର୍ଲୋକନିଵାସିନଃ
ଯେମାନେ ଗାଁକୁ ଚାରା ଦେଇଥାନ୍ତି ଓ ସଦା ଗାଁକୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଉଦ୍ୟମ କରି ଗାଁକୁ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ବର୍ଗରେ ବସନ୍ତି।
ଗର୍ତମାତ୍ରଂ ତୁ ଯେ ଚକ୍ରୁର୍ଯତ୍ର ଗୌରତୃଷା ଭଵେତ୍ । ଯମଲୋକମଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତେ ଯାଂତି ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ନରାଃ
ଯେମାନେ ତିଆଁ ଗାଁ ପାଇଁ ଏକ ଛୋଟ ଗଡ଼ି କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ତିଆଁ ଗାଁ ପାନି ପିଇପାରିବ, ସେମାନେ ଯମର ଲୋକକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ସେମାନେ ଶ୍ବର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିପୂଜା ଦେଵପୂଜା ଗୁରୁପୂଜା ରତାଶ୍ଚ ଯେ । ଦ୍ଵିଜପୂଜା ରତା ନିତ୍ଯଂ ତେ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ଶ୍ବର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଵାପୀକୂପତଡାଗାଦୌ ଧର୍ମସ୍ଯାଂତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ପିବଂତି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଯତ୍ର ଜଲସ୍ଥଲ ଚରାସ୍ତଦା
ବାପୀ, କୂଏଁ, ପୋଖରୀ ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ଧର୍ମର ଶେଷ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଜଳ ଓ ଭୂମିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ପାନି ପିଇପାରନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଂ ଦାନପରଃ ସୋଽତ୍ର କଥ୍ଯତେ ଵିବୁଧୈରପି । ଯଥାଯଥା ଚ ପାନୀଯଂ ପିବଂତି ପ୍ରାଣିନୋ ଭୃଶମ୍
ଯିଏ ସଦା ଦାନରେ ଲଗ୍ନ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେ ପାନି ପିଇଥାନ୍ତି, ସେତେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଲାଭ।
ତଥାତଥାଽକ୍ଷଯଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଶାଂ ଵର । ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵନଂ ଵାରି ପ୍ରାଣା ଵାରିଣି ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଏହିପରି, ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ, ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା ରଖିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ବର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ପାନି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପାନିରେ ଅଟୁକିଛି।