ତସ୍ଯ ଗୀତିଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୂର୍ଛନାତାନସଂଯୁତମ୍ । ତ୍ଵକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହକାର୍ଯାଣି ତମୀଯୁଃ ପୌରଯୋଷିତଃ
ତାଙ୍କର ଗୀତର ଧ୍ୱନି, ରାଗ ତାନରେ ଭରିଥିବା, ଶୁଣି ସହରର ମହିଳାମାନେ ଘରକାମ କାମ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଯାଉଥିଲେ ।
ମୋହିତାସ୍ତସ୍ଯ ରୂପେଣ କାମଵେଗଂ ନ ସେହିରେ । ଜାତା ସ୍ଖଲିତଵୀର୍ଯାସ୍ତା ଗୀତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମକ୍ଷତଃ
ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରିପାରୁନଥିଲେ; ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ତାଙ୍କର ଗୀତ ଶୁଣି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଂ ଯେନ ଲୋଭିତଂ ଭାରତୀଂ ପ୍ରତି । ଶିଵସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଶରୀରଂ ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯୈ ଯେନ ଦାପିତମ୍
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ତାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋ ଜନୋ ଲୋକେ ଵଶୀ ଵା ଜ୍ଞାନଵାନପି । ଯଃ ସ୍ମରଂ ତଂ କ୍ଷମୋ ଜେତୁଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପ୍ରକୃତିଚଂଚଲାଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କେହି — ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ଦମନ କରିପାରୁଥିବା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ହେଉନାହିଁ — କାମଦେବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଚଞ୍ଚଳ ।
ତାଃ ସ୍ମରାଵେଶମାସୋଢୁଂ ନ ସାଧ୍ଯୋପି ଵିଷେହିରେ । ଵକ୍ତଵ୍ଯମିତି କିଂ ରାଜନ୍ଲୋକେ କାମୋ ହି ଦୁର୍ଜଯଃ
ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, କାମର ଭାର ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ରାଜା, ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବି? ଏହି ଜଗତରେ କାମଦେବକୁ ଜିତିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ।
ଅଥ ତାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ରେଯୁର୍ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଵ୍ରଜତ୍ଯସୌ । ପ୍ରଗାଯନ୍କଂଠଵୀଣାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଗାଯନ୍ସ୍ଵରମୋହିତଃ
ତାପରେ, ସେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗାଇ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ତାସାଂ ପତିସୁତଭ୍ରାତୃପିତରୋଽଥ ନରାଧିପ । ଆଗତ୍ଯ ଭର୍ତ୍ସଯିତ୍ଵା ତା ନିନ୍ଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ସ୍୵ାମୀ, ପୁଅ, ଭାଇ ଓ ବାପାମାନେ ଆସି, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାଟି, ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ ।
ତମନ୍ଵିଷ୍ଯ ପୁନସ୍ତାସ୍ତୁ ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵାସ୍ତଦଂତିକେ । ଯଦା ତଦା ପୌରଜନା ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରାହୁରୀଶ୍ଵରେ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ପୁଣି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏପରି ହେଲେ ଯେତେବେଳେ, ସହରବାସୀମାନେ ଏହି ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେଉଥିଲେ ।
ରାଜାପି ତଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରହସି ଦ୍ଵିଜମ୍ । କେନ ମଂତ୍ରେଣ ଭୋ ଵିପ୍ର ମୋହିତାସ୍ତାଃ ପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ
ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଡାକି, ପଚାରିଲେ — 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସହରର ମହିଳାମାନେ ମୋହିତ କରିଛନ୍ତି?'
ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାସ୍ଯାମି ବହୁ ତେ ଧନମ୍ । ନୋଚେନ୍ନିଷ୍କାସଯାମି ତ୍ଵାଂ ନିଜରାଜ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
'ମୋତେ ଏହା କୁହନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବହୁତ ଧନ ଦେବି; ନହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେବି ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ନୃପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ସତ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵଚୋରୂପଗୁଣାର୍ଣଵଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ କଥା ଓ ଗୁଣର ସାଗର, ସତ୍ୟ କଥା ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ନ ମଂତ୍ରଂ ନୌଷଧଂ ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ମଯି ଭିକ୍ଷୁକେ । କିଂତୁ ତେ ନଗରେ ସର୍ଵା ଯୋଷିତୋ ହ୍ଯଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — 'ରାଜା, ମୁଁ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ, ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଔଷଧ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ସହରର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିପାରୁନାହାନ୍ତି ।'
ରୂପଂ ମମ ସମାଲୋକ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତଧ୍ଵନିଂ ତଥା । ସ୍ମରଵେଗଂ ସହଂତେ ନ ରାଜଂସ୍ତଵ ପୁରେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜା, ମୋର ରୂପକୁ ଦେଖି ଏବଂ ମୋର ଗୀତର ସ୍ୱରକୁ ଶୁଣି, ତୁମ ସହରର ଜିଅମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଆକର୍ଷଣକୁ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି।
କିଂ କରୋମି ମହାରାଜ କୋଽପରାଧୋସ୍ତି ମେ ଵିଭୋ । ପୁରାକୃତମିଵୋଲ୍ଲଂଘ୍ଯଂ ଶାସନଂ ନ ମହୀପତେ
ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାରାଜ? ମୋର କଣ ଦୋଷ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କୌଣସି ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ, ହେ ଭୂମିପତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉଶୀନରଶୀବେ ରାଜନ୍ନେଵଂ କଥଯତି ଦ୍ଵିଜେ । ସର୍ଵେ ପୌରାଃ ସମେତ୍ଯାଥ ପ୍ରାଵଦନ୍ନିତି ଭୂପତିମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଉଶୀନର ରାଜା, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜନେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ଏକଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ପୌରା ଊଚୁଃ - ରାଜନ୍ନନେନ ଵିପ୍ରେଣ ମୋହିତାଃ ପୌରଯୋଷିତଃ । ଗୃହେଷୁ ନ ହି ତିଷ୍ଠଂତି ହ୍ଯସ୍ମାଭିରନିଵାରିତାଃ
ପୌରବାସୀମାନେ କହିଲେ— ରାଜା, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଆମ ସହରର ଜିଅମାନେ ମନମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଘରେ ରହୁନାହାନ୍ତି, ଆମେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରୁନାହାଁ।
ଯଦ୍ଯଯଂ ମୋହନଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନଗରେ ଵତ୍ସ୍ଯତି ପ୍ରଭୋ । ତଦା ଦେଶାଂତରାଣ୍ଯେଵ ଯାସ୍ଯାମୋ ଵଯମଦ୍ଯ ଵୈ । ଗତୋଽସ୍ମାକଂ ଵୃଷୋ ଦେଵୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯକ୍ରିଯାତ୍ମକଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଏହି ମନମୋହନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ରହିବେ, ତେବେ ଆମେ ଆଜି ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଚଳିଯିବୁ। ଆମ ପୂଜ୍ୟ ବୃଷଭ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ, ସେ ଆମଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଛି।
ତମନୁପ୍ରସ୍ଥିତାତ୍କ୍ଷେତ୍ରାଦ୍ଗୌରିଯଂ ପାପିନାମିଵ । ଵିନା ତଂ ଶରଣଂ ଯାତଂ ତ୍ଯକ୍ତଶ୍ରୀଭିର୍ନରେଶ୍ଵର
ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମାଝରୁ ଗୌରୀ ଦେବୀ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେପରି ସେଠି ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲେ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଅଥୈନମନୁଯାସ୍ଯଂତି ଵାସିତାଭିର୍ଵୃଷଂ ଯଥା । ଶୂନ୍ଯାଲଯେ କଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯତ୍ନତୋପ୍ଯଵତିଷ୍ଠତି
ଯେପରି ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସୁଗନ୍ଧିତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିବେ। ଖାଲି ଘରରେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରହିପାରିବେ କିପରି?
ଧର୍ମୋଽର୍ଥଶ୍ଚ ଗୃହଂ ଚୈତତ୍ ତ୍ରଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଶଗଂ ଯତଃ । କାଂତାଧର୍ମ ଧନାଧୀନା ତଯୋର୍ନାଶେ ନ ତିଷ୍ଠତି
ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଘର— ଏହି ତିନିଟି ନାରୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ। ପତି-ପ୍ରେମ ଉପରେ ଧର୍ମ ଓ ଧନ ନିର୍ଭର କରେ; ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଵଦତ୍ସୁ ପୌରେଷୁ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତେଷାଂ ସମାଗତାଃ । ରାଜାଂତିକ ଉପାଵିଷ୍ଟା ଇତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ପୌରବାସୀମାନେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ଜିଅମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି, ଆପସରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପୌରସ୍ତ୍ରିଯ ଊଚୁଃ । କାମଂ ଵାମାକୃତିଂ ଵିପ୍ରମେନଂ ପ୍ରାପ୍ଯମନାଂସି ନଃ । ଉଲ୍ଲସଂତି ଦିଵାଧୀଶଂ କମଲାନୀଵ ଵାରିଣି
ସହରର ଜିଅମାନେ କହିଲେ— ହେ ଦିନନାଥ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆମ ମନ ଜଳରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ଉଲ୍ଲସିତ ହୁଏ।
ସଂକୁଚଂତି ଵିନା ତେନ କୁମୁଦାନି ଯଥେଂଦୁନା । ଆଗଚ୍ଛଂତମିଲିତ୍ଵୈନଂଧାରଯାମୋନୃପାଗ୍ରତଃ
ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଲେ, ଆମ ହୃଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା କୁମୁଦ ଫୁଲ ଭଳି ସଂକୁଚିତ ହୁଏ। ଆସ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଯିବା।
ଅଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ଵଯଂ ଚାସ୍ଯ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ଭୂପତିଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାସ୍ତ୍ଵରାଵତ୍ଯୋ ଜଗୃହୁସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ କେହି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ କିଛି ହେବ ନାହିଁ; ରାଜା କଣ କରିପାରିବେ? ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି କହି, ସେ ଉତ୍ସୁକ ଜିଅମାନେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଧରିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ନିଜଭର୍ତୄଣାଂ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ପୁରସ୍ତଦା । ଊଚୁଶ୍ଚୈନଂ ମନୋନାଥ ଗୃହାନାଗଚ୍ଛ ହୃଚ୍ଛଯମ୍
ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ପତିମାନେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ହୃଦୟନାଥ, ଆମ ଘରକୁ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମର ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।'
ଶମଯାଶୁ ଵିନାଦ୍ଯତ୍ଵାଂ ସ୍ଥାତୁଂ ନୈଵ ଚ ଶକ୍ନୁମଃ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତାସାଂ ସ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
'ଆପଣ ଛାଡି ଆମେ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵିପ୍ର ଉଵାଚ- ଭଵତୀନାମହଂ ପୁତ୍ରୋ ଭଵତ୍ଯୋ ମାତରୋ ମମ । ଗୃହାନ୍କିମର୍ଥମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭଵତ୍ଯଃ ପର୍ଯଟଂତି ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ପୁଅ, ଆପଣମାନେ ମୋର ମାଆ। ତେବେ ଘର ଛାଡି ଏଭଳି କାହିଁକି ଘୁରୁଛନ୍ତି?
ଆରାଧଯତ ନାଥାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଯତୋ ଲୋକଦ୍ଵଯଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଆରାଧିତେଷୁ ପତିଷୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵସୁରେଶ୍ଵରଃ
ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତୁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଜଗତ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵତି ତ୍ଵତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନେ କିମୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଵପତିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସେଵତେଽନ୍ଯସୁଖେଚ୍ଛଯା
ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଏଠାରେ କଣସି ଦୁର୍ଲଭ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଜିଅ ନିଜ ପତିକୁ ଛାଡି, ଅନ୍ୟର ସୁଖ ଆଶା କରେ—
ସାପଵାଦମଵାପ୍ନୋତି ଯାତି ଘୋରାଂ ଚ ଦୁର୍ଗତିମ୍ । ଉଷିତ୍ଵା ତତ୍ର କଲ୍ପାଂତେ ଯାଵତ୍ସା ପତିଵଂଚନା
ସେ ନିନ୍ଦାର ଅଧିକାରିଣୀ ହୁଏ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପତିକୁ ଠକାଏ, ସେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଯୁଗାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ।