ମମାଭଵତ୍କଥଂ ନାକମିତି ମେ ଛିଂଧି ସଂଶଯମ୍ । ଦେଵଦୂତ ନ ପଶ୍ଯାମି ମମ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ କାରଣମ୍
ମୁଁ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଛି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଦୂତ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗର କାରଣ ଦେଖିପାରୁନି।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ମାତା ପିତା ସୁତୋ ଜାଯା ସ୍ଵସା ଭ୍ରାତା ଵିକୁଂଡଲ । ଜନ୍ମହେତୋରିଯଂ ସଂଜ୍ଞା ଜଂତୋଃ କର୍ମ୍ମୋପଭୁକ୍ତଯେ
ଦୂତ କହିଲେ—ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ବିକୁଣ୍ଡଳ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, କର୍ମ ଅନୁଭବ ପାଇଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ପାଦପେ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛକୁନାନାଂ ସମାଗମଃ । ଯଦ୍ଯତ୍ସମୀହିତଂ କର୍ମ କୁରୁତେ ପୂର୍ଵଭାଵିତଃ
ଏକ ଗଛରେ ଯେପରି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ କର୍ମ୍ମଣଃ ପୁରୁଷଃ ସଦା । ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ତେ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନରୈଃ କର୍ମ୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ସ୍ଵକୃତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କାଲେକାଲେ ପୁନଃପୁନଃ । ଏକଃ କରୋତି କର୍ମାଣି ଏକସ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ବ୍ୟାପାରୀ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ପୁନିପୁନି ନିଜେ ଉପଭୋଗ କରେ। ଜଣେ ନିଜେ କର୍ମ କରେ, ଜଣେ ନିଜେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ଅନ୍ଯୋ ନ ଲିପ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କର୍ମଣାନ୍ଯସ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅପତନ୍ନରକେ ପାପୈସ୍ତଵଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣୈଃ । ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ବ୍ୟାପାରୀ, ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର କର୍ମ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଲାଗିନାହିଁ। ତୁମ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା ନରକରେ ପଡିଛି, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଛ।
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଆବାଲ୍ଯାନ୍ମମ ପାପେଷୁ ନ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ରତଂ ମନଃ । ଅସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନି ହେ ଦୂତ ଦୁଷ୍କୃତଂ ହି କୃତଂ ମଯା
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲା—ମୋ ଶିଶୁବାସ୍ଥାରୁ ମୋ ମନ ପୁଣ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ପାପରେ ଲଗିଥିଲା। ଏହି ଜନ୍ମରେ, ଦୂତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି।
ଦେଵଦୂତ ନ ଜାନାମି ସୁକୃତଂ କର୍ମ ଚାତ୍ମନଃ । ଯଦି ଜାନାସି ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
ଦୂତ, ମୁଁ ନିଜର କୌଣସି ଭଲ କର୍ମ ଜାଣିନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୁଣ୍ଯମର୍ଜିତମ୍ । ଜାନାମି ତଦହଂ ସର୍ଵଂ ନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଦୂତ କହିଲେ—ଶୁଣ, ବ୍ୟାପାରୀ, ମୁଁ ତୁମେ କଣ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ତାହା କହିବି। ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୁଲିଗଲା।
ହରିମିତ୍ରସୁତୋ ଵିପ୍ରଃ ସୁମିତ୍ରୋ ଵେଦପାରଗଃ । ଆସୀତ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେତଟେ
ହରିମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସୁମିତ୍ର ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଥିଲା।
ତେନ ସଖ୍ଯଂ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଵ ଜାତଂ ଵିଶାଂଵର । ତତ୍ସଂଗେନ ତ୍ଵଯା ସ୍ନାତଂ ମାଘମାସଦ୍ଵଯଂ ତଥା
ସେ ଅଟାରେ, ବିଶାଂବର, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସଂଗରେ ଦୁଇ ମାଘ ମାସ ନିମନ୍ତେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲା।
କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯପାନୀଯେ ସର୍ଵପାପହରେ ଵରେ । ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତେ ନାମ୍ନା ପାପପ୍ରଣାଶନେ
କାଳିନ୍ଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥରେ, ଯାହା ପାପ ଦୂର କରେ।
ଏକେନ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଘପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ଏକ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ବିଶାଂପତି, ତୁମେ ସବୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାଘର ପୁଣ୍ୟରେ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲା, ଓ ପାପହୀନ।
ତ୍ଵଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ମୋଦସ୍ଵ ସତତଂ ଦିଵି । ନରକେଷୁ ତଵ ଭ୍ରାତା ମହତୀଂ ପାପଯାତନାମ୍
ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କର। ତୁମ ଭାଇ ତାଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା ନରକରେ ବଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଛିଦ୍ଯମାନୋଽସିପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭିଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଚୂର୍ଣ୍ଯମାନଃ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ତପ୍ତାଂଗାରେଷୁ ଭର୍ଜିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ କଟାଯିବା, ଲଠିରେ ପିଟାଯିବା, ପଥର ଉପରେ ଚିଂଚିଯିବା, ଜଳା ଅଙ୍ଗାରରେ ପୋଡ଼ାଯିବା—
ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ । ପୁଲକାଂକିତ ସର୍ଵାଂଗୋ ଦୀନୋଽସୌ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲା, ସରିରରେ କୁମୁଡି ଚମକିଲା, ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ନମ୍ର ହେଲା।
ଉଵାଚ ତଂ ଦେଵଦୂତଂ ମଧୁରଂ ନିପୁଣଂ ଵଚଃ । ମୈତ୍ରୀ ସପ୍ତପଦୀ ସାଧୋ ସତାଂ ଭଵତି ସତ୍ଫଲା
ସେ ଦେବଦୂତକୁ ମଧୁର ଓ ଚତୁର କଥା କହିଲା— 'ସଜନଙ୍କ ସହିତ ସାତ ପଦ ଚାଲିଥିବା ମିତ୍ରତା ସତ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।'
ମିତ୍ରଭାଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମାମୁପାକର୍ତୁମର୍ହସି । ତତୋ ହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ
'ମିତ୍ରତାର ଭାବକୁ ଭାବି, ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଜଣା ଭାବରେ ଗଣିଛି।'
ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି କର୍ମଣା କେନ ମାନଵାଃ । ଗଚ୍ଛଂତି ନିରଯଂ ଯେନ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୋକେ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହ।'
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୈଶ୍ଯ ନଷ୍ଟପାପୋଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧେ ହୃଦଯେ ପୁଂସାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶ୍ରେଯସି ଜାଯତେ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ବଣିକ୍। ଏବେ ତୁମର ପାପ ନାସ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗକୁ ଯାଏ।'
ଯଦ୍ଯପ୍ଯଵସରୋନାସ୍ତି ମମ ସେଵାପରସ୍ଯ ଵୈ । ତଥାପି ଚ ତଵ ସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାମତି
'ମୁଁ ସଦା ସେବାରେ ଲାଗିଥିବାରୁ ବେଳା ନାହିଁ, ତଥାପି ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି।'
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା । ପରପୀଡାଂ ନ କୁର୍ଵଂତି ନ ତେ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
'ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କଥାରେ କେବେ କିଛି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ।'
ନ ଵେଦୈର୍ନ ଚ ଦାନୈଶ୍ଚ ନ ତପୋଭିର୍ନ ଚାଧ୍ଵରୈଃ । କଥଂଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଯାଂତି ପୁରୁଷାଃ ପ୍ରାଣିହିଂସକାଃ
'ବେଦ ପଠିବା, ଦାନ ଦେବା, ତପ କରିବା, ଯଜ୍ଞ କରିବା—ଏହାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିନାହାନ୍ତି।'
ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯହିଂସୈଵ ପରଂ ତପଃ । ଅହିଂସା ପରମଂ ଦାନମିତ୍ଯାହୁର୍ମୁନଯଃ ସଦା
'ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଅହିଂସା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପ, ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାନ—ମୁନିମାନେ ସଦା ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।'
ମଶକାନ୍ସରୀସୃପାନ୍ଦଂଶାନ୍ଯୂକାଦ୍ଯାନ୍ମାନଵାଂସ୍ତଥା । ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ ପଶ୍ଯଂତି ମାନଵା ଯେ ଦଯାଲଵଃ
'ଯେଉଁ ଦୟାଳୁ ଲୋକେ ମାଛ, ସରିସୃପ, କଟା ଜୀବ, ଏବଂ ମାନବକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖନ୍ତି—'
ତପ୍ତାଂଗାରମଯସ୍କୀଲଂ ମାଦଂପ୍ରେତରଂଗିଣୀମ୍ । ଦୁର୍ଗତିଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛଂତି କୃତାଂତସ୍ଯ ଚ ତେ ନରାଃ
'ସେମାନେ ଜଳା ଅଙ୍ଗାର, ଲୋହା କିଲ, ମଦର ନଦୀ ନରକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ; ଏମିତି ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ।'
ଭୂତାନି ଯେଽତ୍ର ହିଂସଂତି ଜଲସ୍ଥଲଚରାଣି ଚ । ଜୀଵନାର୍ଥଂ ଚ ତେ ଯାଂତି କାଲସୂତ୍ରଂ ଚ ଦୁର୍ଗତିମ୍
'ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ—ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଚାଲୁଥିବା—ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳସୂତ୍ର ନରକ ଓ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଯାନ୍ତି।'
ଶ୍ଵମାଂସଭୋଜନାସ୍ତତ୍ର ପୂଯଶୋଣିତପାଯିନଃ । ମଜ୍ଜଂତଶ୍ଚ ଵସାପଂକେ ଦଷ୍ଟାଃ କୀଟୈରଧୋମୁଖୈଃ
'ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାନ୍ତି, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତି, ଚର୍ବିର ଦଳାରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ତଳକୁ ଦେଖୁଥିବା କୀଟରେ କଟାଯାନ୍ତି।'
ପରସ୍ପରଂ ଚ ଖାଦଂତୋ ଧ୍ଵାଂତେ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯ ଘାତିନଃ । ଵସଂତି କଲ୍ପାନେକାଂସ୍ତେ ରୁଦଂତୋ ଦାରୁଣଂ ରଵମ୍
'ସେଠାରେ ପରସ୍ପରକୁ ଖାଇବା, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ମାରିବା, ଅନ୍ଧାରରେ ରହିବା, ଅନେକ କଳ୍ପ ଅବଧି ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର କରି ରହନ୍ତି।'
କୃମିଯୋନି ଶତଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ଯୁଶ୍ଚିରଂ ତୁ ତେ । ତତୋଚ୍ଛଂତି ତେ କ୍ରୂରାସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନି ଶତେଷୁ ଚ
'ଶତ ଟି କୀଟ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅଚଳ ହେଇ ରହନ୍ତି; ପରେ ସେ କ୍ରୂର ଲୋକେ ଶତ ଟି ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।'