ଶାର୍ଦୂଲେନ ହତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ କନିଷ୍ଠଃ ସର୍ପଦଂଶିତଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ରାଜନ୍ପାପିଷ୍ଠୌ ନିଧନଂ ଗତୌ
ଠାରୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କନିଷ୍ଠ ସର୍ପ ଦଶନରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏକେ ଦିନରେ, ରାଜା, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ପାପୀ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଯମଦୂତୈସ୍ତତୋବଦ୍ଧ୍ଵା ପାପୈର୍ନୀତୌ ଯମାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵାଭିଜଗଦୁଃସର୍ଵେ ତେ ଦୂତାଃ ପାପିନାଵୁଭୌ
ତାପରେ ଯମଦୂତମାନେ ସେମାନେକୁ ପାପ ପାଇଁ ବାନ୍ଧି ଯମଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ପାପୀ ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ।
ଧର୍ମରାଜ ନରାଵେତାଵାନୀତୌ ତଵ ଶାସନାତ୍ । ଆଜ୍ଞାଂ ଦେହି ସ୍ଵଭୃତ୍ଯେଷୁ ପ୍ରସୀଦ କରଵାମ କିମ୍
ହେ ଧର୍ମରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷକୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି; ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ।
ଆଲୋଚ୍ଯ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତେନ ତଦା ଦୂତାଞ୍ଜଗୌ ଯମଃ । ଏକସ୍ତୁ ନୀଯତାଂ ଵୀର ନିରଯଂ ତୀଵ୍ରଵେଦନମ୍
ସେତେବେଳେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଯମ ଦୂତମାନେକୁ କହିଲେ: 'ଏଠାରୁ ଜଣେକୁ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ନରକକୁ ନେଇଯାଅ।'
ଅପରଃ ସ୍ଥାପ୍ଯତାଂ ସ୍ଵର୍ଗେଯତ୍ର ଭୋଗା ହ୍ଯନୁତ୍ତମାଃ । କୃତାଂତାଜ୍ଞାଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତୈଶ୍ଚ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଭିଃ
'ଅନ୍ୟଜଣକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ମିଳେ।' ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ରୌରଵେ ଘୋରେ ଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ହି ନରାଧିପ । ତେଷାଂ ଦୂତଵରଃ କଶ୍ଚିଦୁଵାଚ ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ଯେଉଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ପକେଇଦିଆଗଲେ, ହେ ନରାଧିପ; ତାପରେ ଦୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମିଠା କଥା କହିଲେ।
ଵିକୁଂଡଲ ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମେହି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦଦାମି ତେ । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ସୁଦିଵ୍ଯାଂସ୍ତ୍ଵମର୍ଜିତାନ୍ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ଓ ବିକୁଣ୍ଡଳ, ମୋ ସହିତ ଆସ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇବି। ତୁମେ ତୁମ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ସବୁ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର।
ନାରଦଉଵାଚ- ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନାଃ ସୋଽଥ ଦୂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ପଥି । ସଂଦେହଂ ହୃଦି କୃତ୍ଵା ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ । ଵିଚାରଯନ୍ହୃଦି ସ୍ଵର୍ଗଃ କସ୍ଯ ହେତୋଃ ଫଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ରାସ୍ତାରେ ଦୂତକୁ ପଚାରିଲା। ହୃଦୟରେ ସନ୍ଦେହ ରଖି, ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଡୁବିଗଲା। ଭିତରେ ଚିନ୍ତା କରିଲା—'ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ କାହିଁକି ଫଳ ହେଲା?'
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ହେ ଦୂତଵର ପୃଚ୍ଛାମି ସଂଶଯଂ ତ୍ଵାମହଂ ପରମ୍ । ଆଵାଂ ଜାତୌ କୁଲେ ତୁଲ୍ଯେ ତୁଲ୍ଯଂ କର୍ମ ତଥା କୃତମ୍
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲା—ହେ ଦୂତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବି। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଖାନଦାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲୁ, ଏକ ସମାନ କର୍ମ କରିଥିଲୁ।
ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁରପି ତୁଲ୍ଯୋଭୂତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଯମସ୍ତଥା । କଥଂ ସ ନରକେ କ୍ଷିପ୍ତସ୍ତୁଲ୍ଯକର୍ମ୍ମା ମମାଗ୍ରଜଃ
ଦୁର୍ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଥିଲା, ଯମ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ମୋ ଭାଇ ଏକ ସମାନ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ନରକରେ ଫେଙ୍ଗାଯାଇଛି?
ମମାଭଵତ୍କଥଂ ନାକମିତି ମେ ଛିଂଧି ସଂଶଯମ୍ । ଦେଵଦୂତ ନ ପଶ୍ଯାମି ମମ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ କାରଣମ୍
ମୁଁ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଛି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଦୂତ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗର କାରଣ ଦେଖିପାରୁନି।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ମାତା ପିତା ସୁତୋ ଜାଯା ସ୍ଵସା ଭ୍ରାତା ଵିକୁଂଡଲ । ଜନ୍ମହେତୋରିଯଂ ସଂଜ୍ଞା ଜଂତୋଃ କର୍ମ୍ମୋପଭୁକ୍ତଯେ
ଦୂତ କହିଲେ—ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ବିକୁଣ୍ଡଳ—ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, କର୍ମ ଅନୁଭବ ପାଇଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ପାଦପେ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛକୁନାନାଂ ସମାଗମଃ । ଯଦ୍ଯତ୍ସମୀହିତଂ କର୍ମ କୁରୁତେ ପୂର୍ଵଭାଵିତଃ
ଏକ ଗଛରେ ଯେପରି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ କର୍ମ୍ମଣଃ ପୁରୁଷଃ ସଦା । ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ତେ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନରୈଃ କର୍ମ୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ସ୍ଵକୃତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କାଲେକାଲେ ପୁନଃପୁନଃ । ଏକଃ କରୋତି କର୍ମାଣି ଏକସ୍ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ବ୍ୟାପାରୀ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ପୁନିପୁନି ନିଜେ ଉପଭୋଗ କରେ। ଜଣେ ନିଜେ କର୍ମ କରେ, ଜଣେ ନିଜେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ଅନ୍ଯୋ ନ ଲିପ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯ କର୍ମଣାନ୍ଯସ୍ଯ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅପତନ୍ନରକେ ପାପୈସ୍ତଵଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣୈଃ । ତ୍ଵଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ବ୍ୟାପାରୀ, ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର କର୍ମ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଲାଗିନାହିଁ। ତୁମ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା ନରକରେ ପଡିଛି, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଛ।
ଵିକୁଂଡଲ ଉଵାଚ- ଆବାଲ୍ଯାନ୍ମମ ପାପେଷୁ ନ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ରତଂ ମନଃ । ଅସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନି ହେ ଦୂତ ଦୁଷ୍କୃତଂ ହି କୃତଂ ମଯା
ବିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲା—ମୋ ଶିଶୁବାସ୍ଥାରୁ ମୋ ମନ ପୁଣ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ପାପରେ ଲଗିଥିଲା। ଏହି ଜନ୍ମରେ, ଦୂତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି।
ଦେଵଦୂତ ନ ଜାନାମି ସୁକୃତଂ କର୍ମ ଚାତ୍ମନଃ । ଯଦି ଜାନାସି ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
ଦୂତ, ମୁଁ ନିଜର କୌଣସି ଭଲ କର୍ମ ଜାଣିନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପୁଣ୍ଯମର୍ଜିତମ୍ । ଜାନାମି ତଦହଂ ସର୍ଵଂ ନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଦୂତ କହିଲେ—ଶୁଣ, ବ୍ୟାପାରୀ, ମୁଁ ତୁମେ କଣ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ତାହା କହିବି। ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୁଲିଗଲା।
ହରିମିତ୍ରସୁତୋ ଵିପ୍ରଃ ସୁମିତ୍ରୋ ଵେଦପାରଗଃ । ଆସୀତ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଯମୁନା ଦକ୍ଷିଣେତଟେ
ହରିମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସୁମିତ୍ର ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଥିଲା।
ତେନ ସଖ୍ଯଂ ଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଵ ଜାତଂ ଵିଶାଂଵର । ତତ୍ସଂଗେନ ତ୍ଵଯା ସ୍ନାତଂ ମାଘମାସଦ୍ଵଯଂ ତଥା
ସେ ଅଟାରେ, ବିଶାଂବର, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସଂଗରେ ଦୁଇ ମାଘ ମାସ ନିମନ୍ତେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲା।
କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯପାନୀଯେ ସର୍ଵପାପହରେ ଵରେ । ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତେ ନାମ୍ନା ପାପପ୍ରଣାଶନେ
କାଳିନ୍ଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥରେ, ଯାହା ପାପ ଦୂର କରେ।
ଏକେନ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ । ଦ୍ଵିତୀଯମାଘପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ଏକ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ବିଶାଂପତି, ତୁମେ ସବୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାଘର ପୁଣ୍ୟରେ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲା, ଓ ପାପହୀନ।
ତ୍ଵଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ମୋଦସ୍ଵ ସତତଂ ଦିଵି । ନରକେଷୁ ତଵ ଭ୍ରାତା ମହତୀଂ ପାପଯାତନାମ୍
ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କର। ତୁମ ଭାଇ ତାଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା ନରକରେ ବଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଛିଦ୍ଯମାନୋଽସିପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭିଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମୁଦ୍ଗରୈଃ । ଚୂର୍ଣ୍ଯମାନଃ ଶିଲାପୃଷ୍ଠେ ତପ୍ତାଂଗାରେଷୁ ଭର୍ଜିତଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ କଟାଯିବା, ଲଠିରେ ପିଟାଯିବା, ପଥର ଉପରେ ଚିଂଚିଯିବା, ଜଳା ଅଙ୍ଗାରରେ ପୋଡ଼ାଯିବା—
ଇତି ଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ । ପୁଲକାଂକିତ ସର୍ଵାଂଗୋ ଦୀନୋଽସୌ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲା, ସରିରରେ କୁମୁଡି ଚମକିଲା, ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ନମ୍ର ହେଲା।
ଉଵାଚ ତଂ ଦେଵଦୂତଂ ମଧୁରଂ ନିପୁଣଂ ଵଚଃ । ମୈତ୍ରୀ ସପ୍ତପଦୀ ସାଧୋ ସତାଂ ଭଵତି ସତ୍ଫଲା
ସେ ଦେବଦୂତକୁ ମଧୁର ଓ ଚତୁର କଥା କହିଲା— 'ସଜନଙ୍କ ସହିତ ସାତ ପଦ ଚାଲିଥିବା ମିତ୍ରତା ସତ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।'
ମିତ୍ରଭାଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମାମୁପାକର୍ତୁମର୍ହସି । ତତୋ ହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ
'ମିତ୍ରତାର ଭାବକୁ ଭାବି, ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଜଣା ଭାବରେ ଗଣିଛି।'
ଯମଲୋକଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି କର୍ମଣା କେନ ମାନଵାଃ । ଗଚ୍ଛଂତି ନିରଯଂ ଯେନ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ
'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲୋକେ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହ।'
ଦେଵଦୂତ ଉଵାଚ- ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ଵୈଶ୍ଯ ନଷ୍ଟପାପୋଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧେ ହୃଦଯେ ପୁଂସାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶ୍ରେଯସି ଜାଯତେ
ଦେବଦୂତ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ବଣିକ୍। ଏବେ ତୁମର ପାପ ନାସ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗକୁ ଯାଏ।'