ଯମୁନା ମୋକ୍ଷଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ମଥୁରାସଂଗତା ଯଦି । ମଥୁରାଯାଂ ଚ କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯାଧିକଵିଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ଯମୁନାକୁ ମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ ବୋଲାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ମଥୁରା ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ; ମଥୁରାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଯମୁନା ପୁଣ୍ଯା ମହାପାତକହାରିଣୀ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ମଥୁରା ସଂଗତା ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯମୁନା ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହାପାପ ନାଶ କରେ; ମଥୁରା ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଦେବୀ ଭକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି।
ଭକ୍ତିଭାଵେନ ସଂଯୁକ୍ତା କାଲିଂଦ୍ଯାଂ ଯଦି ମଜ୍ଜଯେତ୍ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵସତେ ସନ୍ନିଧୌ ହରେଃ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ସେ ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ମନୁଜାଃ ନୂନଂ ସାଂଖ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତାଃ । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପଶତୈର୍ଦିଵି
ସାଂଖ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।
ଯେ ପିବଂତି ନରା ରାଜନ୍ଯମୁନାସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍ । ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେମାନେ ଯମୁନାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ରାଜନ୍, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟର ସେବନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ ଅଛି?
କୋଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥର ସେବନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ ଅଛି? ସେଠି ଦାନ ଓ ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ କାମର ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ନିଷଧେ ନଗରେ ଵରେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ ଇତିହାସ କହିବି; ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ, ରାଜନ୍, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଷଧ ନଗରରେ—
ଆସୀଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ କୁବେରାଭୋ ନାମତୋ ହେମକୁଂଡଲଃ । କୁଲୀନଃ ସତ୍କ୍ରିଯୋ ଦେଵଦ୍ଵିଜପାଵକପୂଜକଃ
ସେଠି ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଯିଏ କୁବେରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ହେମକୁଣ୍ଡଳ; ଉତ୍ତମ କୁଳର, ନୀତିଶୀଳ ଏବଂ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନିର ଉପାସକ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯକର୍ତ୍ତାସୌ ଵିଵିଧକ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ । ଗୋଘୋଟକମହିଷ୍ଯାଦି ପଶୁପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ସେ କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ଓ ବିକ୍ରୟ କରିବାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ; ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ପଯୋ ଦଧୀନି ତକ୍ରାଣି ଗୋମଯାନି ତୃଣାନି ଚ । କାଷ୍ଠାନି ଫଲମୂଲାନି ଲଵଣାଦ୍ରା ର୍!ଦିପିପ୍ପଲୀ
ସେ ଦୁଧ, ଦହି, ତକ୍ର, ଗୋମୟ ଓ ଘାସ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ; ଏହାସହିତ କାଠ, ଫଳ, ମୂଳ, ଲୁଣ, ତର ଅଦା, ଓ ପିପ୍ପଳି ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲେ।
ଧାନ୍ଯାନି ଶାକତୈଲାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଧାତୂନିକ୍ଷୁଵିକାରାଂଶ୍ଚ ଵିକ୍ରୀଣୀତେ ସ ସର୍ଵଦା
ସେ ସବୁବେଳେ ଧାନ-ଚାଉଳ, ଶାକ-ସବ୍ଜି, ତେଲ, ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଏବଂ ଧାତୁ ଓ ଇଖୁର ଉତ୍ପାଦ ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ନାନାଵିଧୈର୍ଵୈଶ୍ଯ ଉପାଯୈରପରୈସ୍ତଥା । ଉପାର୍ଜଯାମାସ ସଦା ଅଷ୍ଟୌ ହାଟକକୋଟଯଃ
ଏଭଳି ନାନା ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁବେଳେ ଏଠାରେ ଆଠ କୋଟି ସୁନା ଜମା କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ମହାଧନଃ ସୋଥ ହାକର୍ଣପଲିତୋଭଵତ୍ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ସଂସାରକ୍ଷଣିକତ୍ଵଂ ସ୍ଵଚେତସି
ଏଭଳି ବହୁ ଧନୀ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର କେଶ ପକାଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ମନରେ ଏହି ସଂସାରର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଦ୍ଧନସ୍ଯ ଷଡଂଶେନ ଧର୍ମକାର୍ଯଂ ଚକାର ସଃ । ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନଂ ଚକ୍ରେ ଗୃହଂ ଚକ୍ରେ ଶିଵସ୍ଯ ଚ
ସେ ତାଙ୍କ ଧନର ଏକ ଛଅଂଶ ଧର୍ମ କାମରେ ବ୍ୟୟ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଘର ତିଆରି କଲେ।
ତଡାଗଂ ଖାନଯାମାସ ଵିପୁଲଂ ସାଗରୋପମମ୍ । ଵାପ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯଶ୍ଚ ବହୁଧା ତେନ କାରିତାଃ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ପୋଖରୀ, ସାଗର ସମାନ ବିଶାଳ ଖନନ କଲେ ଏବଂ ବହୁ ପୋଖରୀ ଓ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ଵଟାଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ରକଂକୋଲ ଜଂବୂ ନିଂବାଦି କାନନମ୍ । ସ୍ଵସତ୍ଵେନ ତଦା ଚକ୍ରେ ତଥା ପୁଷ୍ପଵନଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଆମ୍ବ, କୋଲ, ଜାମୁ, ନିମ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କଲେ, ଏହିପରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲବାଗିଚି ମଧ୍ୟ କରିଲେ।
ଉଦଯାସ୍ତମନଂ ଯାଵଦନ୍ନପାନଂ ଚକାର ସଃ । ପୁରାଦ୍ବହିଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରପାଂ ଚକ୍ରେଽତିଶୋଭନାମ୍
ସେ ସୁର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୁର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲେ; ସହରର ବାହାରେ, ଚାରିଦିଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପାନଥିବା ଗୃହ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ପୁରାଣେଷୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ଯାନି ଦାନାନି ଭୂପତେ । ଦଦୌ ତାନି ସଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ଦାନପରସ୍ତଦା
ପୁରାଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅଛି, ସେ ସବୁ ଦାନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତେ ପାପେ ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତମଥାକରୋତ୍ । ଦେଵପୂଜାପରୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାତିଥିପୂଜକଃ
ଜୀବନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ; ସେ ସବୁବେଳେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ତସ୍ଯେତ୍ଥଂ ଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ ସଂଜାତୌ ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ନୃପ । ତୌ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମାନୌ ଶ୍ରୀକୁଂଡଲ ଵିକୁଂଡଲୌ
ଏଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀକୁଣ୍ଡଳ ଓ ବିକୁଣ୍ଡଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ତଯୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍ । ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ପରଂ ଦେଵଂ ଗୋଵିଂଦଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘର ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲେ।
ତପଃକ୍ଲିଷ୍ଟ ଶରୀରୋଽସୌ ଵାସୁଦେଵମନାଃ ସଦା । ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ମନ ସବୁବେଳେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା; ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଅଥ ତସ୍ଯ ସୁତୌ ରାଜନ୍ମହାମାନ ସମନ୍ଵିତୌ । ତରୁଣୌ ରୂପସଂପନ୍ନୌ ଧନଗର୍ଵେଣ ଗର୍ଵିତୌ
ତାପରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ବଡ଼ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ତରୁଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ, ଧନର ଗର୍ବରେ ଅହଂକାରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଦୁଃଶୀଲୌ ଵ୍ଯସନାସକ୍ତୌ ଧର୍ମକର୍ମାଦ୍ଯଦର୍ଶକୌ । ନ ଵାକ୍ଯଂ ଚାଗତୌ ମାତୁର୍ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଵଚନଂ ତଥା
ଖରାପ ଚରିତ୍ର, ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ, ଧର୍ମ କାମ ଦେଖୁନଥିଲେ; ମାଆଁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣୁନଥିଲେ।
କୁମାର୍ଗଗୌ ଦୁରାତ୍ମାନୌ ପିତୃମିତ୍ରନିଷେଧକୌ । ଅଧର୍ମନିରତୌ ଦୁଷ୍ଟୌ ପରଦାରାଭିଗାମିନୌ
ଖରାପ ପଥରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ, ବାପାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ; ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିରତୌ ଵୀଣାଵେଣୁଵିନୋଦିନୌ । ଵାରସ୍ତ୍ରୀଶତସଂଯୁକ୍ତୌ ଗାଯଂତୌ ଚେରତୁସ୍ତଦା
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ରେ ଲାଗିଥିଲେ, ବୀଣା ଓ ବାଁଶୀରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ; ଶତଶତ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ଗାଇ ଗାଇ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଚାଟୁକାରଜନୈର୍ଯୁକ୍ତୌ ବିଂବୋଷ୍ଠୀଷୁ ଵିଶାରଦୌ । ସୁଵେଷୌ ଚାରୁଵସନୌ ଚାରୁଚଂଦନରୂଷିତୌ
ଚାଟୁକାର ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ରୁମାଳ ଠୋଡ଼ ବିଶେଷ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ।
ତଥା ସୁଗଂଧିମାଲାଢ୍ଯୌ କସ୍ତୂରୀଲକ୍ଷ୍ମଲକ୍ଷିତୌ । ନାନାଲଂକାରଶୋଭାଢ୍ଯୌ ମୌକ୍ତିକାହାରହାରିଣୌ
ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କସ୍ତୂରୀ ଟିକି ଲଗାଇଥିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ମୁକ୍ତା ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଗଜଵାଜିରଥୌଘେନ କ୍ରୀଡଂତୌ ତାଵିତସ୍ତଦା । ମଧୁପାନସମାଯୁକ୍ତୌ ପରସ୍ତ୍ରୀରତିମୋହିତୌ
ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଭିଡ଼ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜନୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ।
ନାଶଯଂତୌ ପିତୃଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସହସ୍ରଂ ଦଦତୁଃ ଶତମ୍ । ତସ୍ଥତୁଃ ସ୍ଵଗୃହେ ରମ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ଭୋଗପରାଯଣୌ
ସେମାନେ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ହଜାର ଥିଲେ ଶତମାନେ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱ ଘରରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଦା ଭୋଗରେ ଲିନ ରହିଲେ।