ବୁଦ୍ବୁଦା ଇଵ ତୋଯେଷୁ ପ୍ରତ୍ଯଂଡା ଇଵ ପକ୍ଷିଷୁ । ଜାଯଂତେ ମରଣାଯୈଵ ଯମୁନାସ୍ନାନ ଵର୍ଜିତାଃ
ପାଣିରେ ବୁଦ୍ବୁଦ ଭଳି, ପକ୍ଷୀର ଡିମ୍ଭ ଭଳି, ଯେଉଁମାନେ ଯମୁନାସ୍ନାନ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଅଵୈଷ୍ଣଵୋ ହତୋ ଵିପ୍ରୋ ହତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମପିଂଡକମ୍ । ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ହତଂ କ୍ଷତ୍ରମନାଚାର ହତଂ କୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ବିନା ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଷ୍ଟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ନଷ୍ଟ, ବେଦ ଅନୁସରଣ ବିନା କ୍ଷତ୍ରିୟ ନଷ୍ଟ, ଅନାଚାରରେ କୁଳ ନଷ୍ଟ।
ସଦଂଭଶ୍ଚ ହତୋ ଧର୍ମ୍ମଃ କ୍ରୋଧେନୈଵ ହତଂ ତପଃ । ଅଦୃଢଂ ଚ ହତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରମାଦେନ ହତଂ ଶ୍ରୁତମ୍
ଢୋଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ, କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ, ଅଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ, ଅଲସତା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରବଣ ନଷ୍ଟ।
ପରଭକ୍ତ୍ଯା ହତା ନାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ତ୍ରିଯା ହତଃ । ଅଦୀପ୍ତେଽଗ୍ନୌ ହତୋ ହୋମୋ ହତା ଭକ୍ତିଃ ସମାଯିକା
ଅନ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନାରୀ ନଷ୍ଟ, ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନଷ୍ଟ, ଅନଳ ନ ଜଳିଲେ ହୋମ ନଷ୍ଟ, ଏକାଗ୍ରତା ବିନା ଭକ୍ତି ନଷ୍ଟ।
ଉପଜୀଵ୍ଯା ହତା କନ୍ଯା ସ୍ଵାର୍ଥେ ପାକକ୍ରିଯା ହତା । ଶୂଦ୍ର ଭକ୍ଷୋ ହତୋ ଯୋଗଃ କୃପଣସ୍ଯ ହତଂ ଧନମ୍
ଉପଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା କନ୍ୟା ନଷ୍ଟ, ସ୍ୱାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ରନ୍ଧଣ ନଷ୍ଟ, ଶୂଦ୍ର ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ନଷ୍ଟ, କଞ୍ଜୁଷ ହାତରେ ଧନ ନଷ୍ଟ।
ଅନଭ୍ଯାସହତା ଵିଦ୍ଯା ହତୋ ବୋଧୋ ଵିରୋଧକୃତ୍ । ଜୀଵିତାର୍ଥଂ ହତଂ ତୀର୍ଥଂ ଜୀଵନାର୍ଥଂ ହତଂ ଵ୍ରତମ୍
ଅଭ୍ୟାସ ନ ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ନଷ୍ଟ, ବିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ, ଜୀବିକା ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ନଷ୍ଟ, ଲୋକିକ ଲାଭ ପାଇଁ ବ୍ରତ ନଷ୍ଟ।
ଅସତ୍ଯା ଚ ହତା ଵାଣୀ ତଥା ପୈଶୁନ୍ଯଵାଦିନୀ । ଷଟ୍କର୍ଣଗୋ ହତୋ ମଂତ୍ରୋ ଵ୍ଯଗ୍ରଚିତ୍ତୋ ହତୋ ଜପଃ
ଅସତ୍ୟ ଓ ନିନ୍ଦା ଦ୍ୱାରା କଥା ନଷ୍ଟ, ଛଅ ଜଣେ ଶୁଣିଲେ ମନ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ, ଚିତ୍ତ ଅନ୍ୟତା ହେଲେ ଜପ ନଷ୍ଟ।
ହତମଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଦାନଂ ହତୋ ଲୋକଶ୍ଚ ନାସ୍ତିକଃ । ଅଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହତଂ ସର୍ଵଂ ଯତ୍କୃତଂ ପାରଲୌକିକମ୍
ଅଶ୍ରୋତ୍ରିୟକୁ ଦାନ ଦେଲେ ଦାନ ନଷ୍ଟ, ନାସ୍ତିକତା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ନଷ୍ଟ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ପରଲୋକ ଲାଗି କରାଯାଇଥିବା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ।
ଇହ ଲୋକୋ ହତୋ ନୄଣାଂ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ଯଥା ନୃପ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ହତଂ ଜନ୍ମ କାଲିଦୀମଜ୍ଜନଂ ଵିନା
ଏହି ଲୋକରେ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ, ରାଜା, ମାନବ ଜନ୍ମ କାଳିନ୍ଦୀସ୍ନାନ ବିନା ନଷ୍ଟ।
ଉପପାତକ ସର୍ଵାଣି ପାତକାନି ମହାଂତି ଚ । ଭସ୍ମୀ ଭଵଂତି ସର୍ଵାଣି ଯମୁନାମଜ୍ଜନାନ୍ନୃପ
ସମସ୍ତ ଉପପାପ ଓ ମହାପାପ, ରାଜା, ଯମୁନାସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଛାର ହୋଇଯାଏ।
ଵେପଂତେ ସର୍ଵପାପାନି ଯମୁନାଯାଂ ଗତେ ନରେ । ନାଶକେ ସର୍ଵପାପାନାଂ ଯଦି ସ୍ନାସ୍ଯତି ଵାରିଣି
ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଯମୁନାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ କମ୍ପିଉଥାଏ; ଯଦି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ପାଵକା ଇଵ ଦୀପ୍ଯଂତେ ଯମୁନାଯାଂ ନରୋତ୍ତମାଃ । ଵିମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମେଘେଭ୍ଯ ଇଵ ଚଂଦ୍ରମାଃ
ଯମୁନାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ମେଘରୁ ମୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଆର୍ଦ୍ର ଶୁଷ୍କଲଘୁସ୍ଥୂଲଂ ଵାଙ୍ମନଃ କର୍ମଭିଃ କୃତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଦହେତ୍ପାପଂ ପାଵକଃ ସମିଧୋ ଯଥା
ଭିଜା କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା, ହଲକା କିମ୍ବା ଭାରୀ, ଯେଉଁଠି କଥା, ମନ କିମ୍ବା କାମରେ କିଛି କରାଯାଏ—ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଇଂଧନକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ସେପରି ପାପ ଦହିଯାଏ।
ପ୍ରାମାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ପାପଂ ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନକୃତଂ ଚ ଯତ୍ । ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ନଶ୍ଯେତ ଯମୁନାଯାଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ଅବଧାନ ନଥିବାରୁ କିମ୍ବା ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ, ମାତ୍ର ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନିଷ୍ପାପାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯାଂତି ପାପିଷ୍ଠା ଯାଂତି ଶୁଦ୍ଧତାମ୍ । ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ନାନେ ଵୈ ଯମୁନାଜଲେ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ନିଷ୍ପାପ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯମୁନା ଜଳରେ ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।
ସର୍ଵେଽଧିକାରିଣୋ ହ୍ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୌ ତଥା ନୃପ । ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ଦେଵୀ ଯମୁନା ପାପନାଶିକା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଅଧିକାରୀ, ବିଶେଷକରି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ, ରାଜନ୍; ସମୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବୀ ଯମୁନା ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।
ଏଷ ଏଵ ପରୋ ମଂତ୍ର ଏତଚ୍ଚ ପରମଂ ତପଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ଚୈଵ ଯମୁନାସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏହା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା; ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
ନୃଣାଂ ଜନ୍ମାଂତରାଭ୍ଯାସାତ୍କାଲିଂଦୀ ମଜ୍ଜନେ ମତିଃ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନକୌଶଲ୍ଯଂ ଜନ୍ମାଭ୍ଯାସାଦ୍ଯଥା ନୃପ
ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅଭ୍ୟାସରୁ ଲୋକମାନେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ଡୁବିବାର ଇଚ୍ଛା ହାସଲ କରନ୍ତି; ଯେପରି ଅନେକ ଜନ୍ମର ଅଭ୍ୟାସରୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର କୌଶଳ ଆସେ, ରାଜନ୍।
ସଂସାରକର୍ଦମାଲେପ ପ୍ରକ୍ଷାଲନ ଵିଶାରଦମ୍ । ପାଵନଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଯମୁନାସ୍ନାନମୁତ୍ତମମ୍
ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରର କାଦା ଧୋଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କାମରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର।
ସ୍ନାତାସ୍ତତ୍ର ଚ ଯେ ରାଜନ୍ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦେ । ଶୁଭାଂଶ୍ଚ ଭୁଂଜତେ ଭୋଗାଂଶ୍ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯଗ୍ରହୋପମାନ୍
ଯେମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ଶୁଭ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଯମୁନା ମୋକ୍ଷଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ମଥୁରାସଂଗତା ଯଦି । ମଥୁରାଯାଂ ଚ କାଲିଂଦୀ ପୁଣ୍ଯାଧିକଵିଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ଯମୁନାକୁ ମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ ବୋଲାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ମଥୁରା ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ; ମଥୁରାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଯମୁନା ପୁଣ୍ଯା ମହାପାତକହାରିଣୀ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ମଥୁରା ସଂଗତା ଭଵେତ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯମୁନା ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହାପାପ ନାଶ କରେ; ମଥୁରା ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଦେବୀ ଭକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି।
ଭକ୍ତିଭାଵେନ ସଂଯୁକ୍ତା କାଲିଂଦ୍ଯାଂ ଯଦି ମଜ୍ଜଯେତ୍ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵସତେ ସନ୍ନିଧୌ ହରେଃ
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ସେ ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାଂତି ମନୁଜାଃ ନୂନଂ ସାଂଖ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତାଃ । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ତୃପ୍ତାଃ କଲ୍ପଶତୈର୍ଦିଵି
ସାଂଖ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।
ଯେ ପିବଂତି ନରା ରାଜନ୍ଯମୁନାସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍ । ପଂଚଗଵ୍ଯସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେମାନେ ଯମୁନାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ରାଜନ୍, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟର ସେବନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ ଅଛି?
କୋଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ହୋମଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥର ସେବନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ ଅଛି? ସେଠି ଦାନ ଓ ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ କାମର ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ନିଷଧେ ନଗରେ ଵରେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ ଇତିହାସ କହିବି; ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ, ରାଜନ୍, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଷଧ ନଗରରେ—
ଆସୀଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ କୁବେରାଭୋ ନାମତୋ ହେମକୁଂଡଲଃ । କୁଲୀନଃ ସତ୍କ୍ରିଯୋ ଦେଵଦ୍ଵିଜପାଵକପୂଜକଃ
ସେଠି ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ଯିଏ କୁବେରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ହେମକୁଣ୍ଡଳ; ଉତ୍ତମ କୁଳର, ନୀତିଶୀଳ ଏବଂ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନିର ଉପାସକ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯକର୍ତ୍ତାସୌ ଵିଵିଧକ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ । ଗୋଘୋଟକମହିଷ୍ଯାଦି ପଶୁପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ସେ କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ଓ ବିକ୍ରୟ କରିବାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ; ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ପଯୋ ଦଧୀନି ତକ୍ରାଣି ଗୋମଯାନି ତୃଣାନି ଚ । କାଷ୍ଠାନି ଫଲମୂଲାନି ଲଵଣାଦ୍ରା ର୍!ଦିପିପ୍ପଲୀ
ସେ ଦୁଧ, ଦହି, ତକ୍ର, ଗୋମୟ ଓ ଘାସ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ; ଏହାସହିତ କାଠ, ଫଳ, ମୂଳ, ଲୁଣ, ତର ଅଦା, ଓ ପିପ୍ପଳି ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲେ।