ପିତୁରତ୍ରୋଟଜେ ତାଵତ୍ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ହି ମଯା ମମ । ଯାଵତ୍ତୁ କର୍ମଣାଂ ଭୁକ୍ତଃ ପ୍ରାରବ୍ଧାନାଂ ମହୀତଲେ
ମୋର ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଥଳୀରେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ଭୂମିରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗି ନ ଶେଷ ହୁଏ।
ଏଵଂ ଵିଚିଂତଯିତ୍ଵା ଚ ପିତୁଃ କୃତ୍ଵା ତୁ ସତ୍କ୍ରିଯାମ୍ । ରକ୍ଷସା ତେନ ସହିତଃ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ମୋକ୍ଷଵାଂଛଯା
ଏଭଳି ଭାବି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମୁଁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ଆଶାରେ ରହିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚତୁରଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ପବିତ୍ର କାଳିନ୍ଦୀ ମହିମା ବିଷୟରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଶ୍ରୀପଦ୍ମମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଦୁଇଶେ ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୌଭରିରୁଵାଚ- ଧର୍ମରାଜଶିବିଃ ଶ୍ରୀମାନାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵଚୋ ମୁନେଃ । ନାରଦସ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରୀତମନା ଇତି ତମୁତ୍ତମମ୍
ସୌଭରି କହିଲେ— ଧର୍ମରାଜ ଶିବି, ମୁନି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ସେ ମହାନ୍ ମଣିଷଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ମୁନେ ତୀର୍ଥଵରସ୍ଯାସ୍ଯ ନିଗମୋଦ୍ବୋଧ କସ୍ଯ ତେ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵର୍ଣିତଂ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରୁତଂ ପାପହରଂ ମଯା
ଶିବି କହିଲେ — ମୁନି, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହିମା ଯେପରିକି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତାହା ଆପଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ସୁନିଛି । ଏହା ପାପ ଦୂର କରେ ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥେତ୍ର ଶତଶଃ ସଂତି ତୀର୍ଥାନି ଵୈ ମୁନେ । ଅନ୍ଯସ୍ଯାପି ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ
ମୁନି, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଶତଶଃ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ଆପଣଙ୍କୁ ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଜଣାଶି, ଦୟାକରି ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଂତରାଵର୍ତିନ୍ଯେଷା ଯା ଦ୍ଵାରକା ନୃପ । ଅସ୍ଯାଂ ପୁରା ହି ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ତେ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଭିତରେ ଡ୍ୱାରକା ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ପୂର୍ବକାଳରେ ସେଠାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ ।
କାମ୍ପିଲ୍ଯେଽଥ ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପୁଷ୍ପେଷୁର୍ମୂର୍ତିମାନିଵ । ସର୍ଵାସାଂ ଯୋଷିତାଂ ଚିତ୍ତହାରୀ ସ୍ଯାଦଗ୍ରଵିଭ୍ରମୈଃ
କାମ୍ପିଲ୍ୟରେ ପୁଷ୍ପେଶୁର ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ ।
ସଂଗୀତଵିଦ୍ଯାକୁଶଲଃ କୋକିଲାମଧୁରଧ୍ଵନିଃ । ଏକଦା ସ କରେ ଵୀଣାଂ ଧାରଯନ୍ଵାଦଯନ୍ମୁହୁଃ
ସେ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ କୋଇଲି ପରି ମଧୁର ଥିଲା । ସେ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କର ବୀଣା ଧରି ତାହାକୁ ଚଲାଉଥିଲେ ।
କଂଠେନ କୋକିଲାଲାପ ମଧୁରେଣ ନରାଧିପ । ଗାଯନ୍ବଭ୍ରାମ ନଗରେ ପ୍ରତିରଥ୍ଯଂ ମହାମତିଃ
ସେ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କୋଇଲି ପରି ଗାଇ ଗାଇ, ସମସ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ଘୁରିଘୁରି ଗାଉଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଗୀତିଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୂର୍ଛନାତାନସଂଯୁତମ୍ । ତ୍ଵକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହକାର୍ଯାଣି ତମୀଯୁଃ ପୌରଯୋଷିତଃ
ତାଙ୍କର ଗୀତର ଧ୍ୱନି, ରାଗ ତାନରେ ଭରିଥିବା, ଶୁଣି ସହରର ମହିଳାମାନେ ଘରକାମ କାମ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଯାଉଥିଲେ ।
ମୋହିତାସ୍ତସ୍ଯ ରୂପେଣ କାମଵେଗଂ ନ ସେହିରେ । ଜାତା ସ୍ଖଲିତଵୀର୍ଯାସ୍ତା ଗୀତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମକ୍ଷତଃ
ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରିପାରୁନଥିଲେ; ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ତାଙ୍କର ଗୀତ ଶୁଣି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଂ ଯେନ ଲୋଭିତଂ ଭାରତୀଂ ପ୍ରତି । ଶିଵସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଶରୀରଂ ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯୈ ଯେନ ଦାପିତମ୍
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ତାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋ ଜନୋ ଲୋକେ ଵଶୀ ଵା ଜ୍ଞାନଵାନପି । ଯଃ ସ୍ମରଂ ତଂ କ୍ଷମୋ ଜେତୁଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପ୍ରକୃତିଚଂଚଲାଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କେହି — ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ଦମନ କରିପାରୁଥିବା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ହେଉନାହିଁ — କାମଦେବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଚଞ୍ଚଳ ।
ତାଃ ସ୍ମରାଵେଶମାସୋଢୁଂ ନ ସାଧ୍ଯୋପି ଵିଷେହିରେ । ଵକ୍ତଵ୍ଯମିତି କିଂ ରାଜନ୍ଲୋକେ କାମୋ ହି ଦୁର୍ଜଯଃ
ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, କାମର ଭାର ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ରାଜା, ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବି? ଏହି ଜଗତରେ କାମଦେବକୁ ଜିତିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ।
ଅଥ ତାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ରେଯୁର୍ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଵ୍ରଜତ୍ଯସୌ । ପ୍ରଗାଯନ୍କଂଠଵୀଣାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଗାଯନ୍ସ୍ଵରମୋହିତଃ
ତାପରେ, ସେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗାଇ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ତାସାଂ ପତିସୁତଭ୍ରାତୃପିତରୋଽଥ ନରାଧିପ । ଆଗତ୍ଯ ଭର୍ତ୍ସଯିତ୍ଵା ତା ନିନ୍ଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ସ୍୵ାମୀ, ପୁଅ, ଭାଇ ଓ ବାପାମାନେ ଆସି, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାଟି, ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ ।
ତମନ୍ଵିଷ୍ଯ ପୁନସ୍ତାସ୍ତୁ ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵାସ୍ତଦଂତିକେ । ଯଦା ତଦା ପୌରଜନା ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରାହୁରୀଶ୍ଵରେ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ପୁଣି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏପରି ହେଲେ ଯେତେବେଳେ, ସହରବାସୀମାନେ ଏହି ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେଉଥିଲେ ।
ରାଜାପି ତଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରହସି ଦ୍ଵିଜମ୍ । କେନ ମଂତ୍ରେଣ ଭୋ ଵିପ୍ର ମୋହିତାସ୍ତାଃ ପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ
ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଡାକି, ପଚାରିଲେ — 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସହରର ମହିଳାମାନେ ମୋହିତ କରିଛନ୍ତି?'
ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାସ୍ଯାମି ବହୁ ତେ ଧନମ୍ । ନୋଚେନ୍ନିଷ୍କାସଯାମି ତ୍ଵାଂ ନିଜରାଜ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
'ମୋତେ ଏହା କୁହନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବହୁତ ଧନ ଦେବି; ନହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେବି ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ନୃପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ସତ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵଚୋରୂପଗୁଣାର୍ଣଵଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ କଥା ଓ ଗୁଣର ସାଗର, ସତ୍ୟ କଥା ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ନ ମଂତ୍ରଂ ନୌଷଧଂ ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ମଯି ଭିକ୍ଷୁକେ । କିଂତୁ ତେ ନଗରେ ସର୍ଵା ଯୋଷିତୋ ହ୍ଯଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — 'ରାଜା, ମୁଁ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ, ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଔଷଧ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ସହରର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିପାରୁନାହାନ୍ତି ।'
ରୂପଂ ମମ ସମାଲୋକ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତଧ୍ଵନିଂ ତଥା । ସ୍ମରଵେଗଂ ସହଂତେ ନ ରାଜଂସ୍ତଵ ପୁରେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜା, ମୋର ରୂପକୁ ଦେଖି ଏବଂ ମୋର ଗୀତର ସ୍ୱରକୁ ଶୁଣି, ତୁମ ସହରର ଜିଅମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଆକର୍ଷଣକୁ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି।
କିଂ କରୋମି ମହାରାଜ କୋଽପରାଧୋସ୍ତି ମେ ଵିଭୋ । ପୁରାକୃତମିଵୋଲ୍ଲଂଘ୍ଯଂ ଶାସନଂ ନ ମହୀପତେ
ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାରାଜ? ମୋର କଣ ଦୋଷ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କୌଣସି ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ, ହେ ଭୂମିପତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉଶୀନରଶୀବେ ରାଜନ୍ନେଵଂ କଥଯତି ଦ୍ଵିଜେ । ସର୍ଵେ ପୌରାଃ ସମେତ୍ଯାଥ ପ୍ରାଵଦନ୍ନିତି ଭୂପତିମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଉଶୀନର ରାଜା, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜନେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ଏକଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ପୌରା ଊଚୁଃ - ରାଜନ୍ନନେନ ଵିପ୍ରେଣ ମୋହିତାଃ ପୌରଯୋଷିତଃ । ଗୃହେଷୁ ନ ହି ତିଷ୍ଠଂତି ହ୍ଯସ୍ମାଭିରନିଵାରିତାଃ
ପୌରବାସୀମାନେ କହିଲେ— ରାଜା, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଆମ ସହରର ଜିଅମାନେ ମନମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଘରେ ରହୁନାହାନ୍ତି, ଆମେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରୁନାହାଁ।
ଯଦ୍ଯଯଂ ମୋହନଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନଗରେ ଵତ୍ସ୍ଯତି ପ୍ରଭୋ । ତଦା ଦେଶାଂତରାଣ୍ଯେଵ ଯାସ୍ଯାମୋ ଵଯମଦ୍ଯ ଵୈ । ଗତୋଽସ୍ମାକଂ ଵୃଷୋ ଦେଵୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯକ୍ରିଯାତ୍ମକଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଏହି ମନମୋହନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ରହିବେ, ତେବେ ଆମେ ଆଜି ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଚଳିଯିବୁ। ଆମ ପୂଜ୍ୟ ବୃଷଭ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ, ସେ ଆମଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଛି।
ତମନୁପ୍ରସ୍ଥିତାତ୍କ୍ଷେତ୍ରାଦ୍ଗୌରିଯଂ ପାପିନାମିଵ । ଵିନା ତଂ ଶରଣଂ ଯାତଂ ତ୍ଯକ୍ତଶ୍ରୀଭିର୍ନରେଶ୍ଵର
ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମାଝରୁ ଗୌରୀ ଦେବୀ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେପରି ସେଠି ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲେ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଅଥୈନମନୁଯାସ୍ଯଂତି ଵାସିତାଭିର୍ଵୃଷଂ ଯଥା । ଶୂନ୍ଯାଲଯେ କଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯତ୍ନତୋପ୍ଯଵତିଷ୍ଠତି
ଯେପରି ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସୁଗନ୍ଧିତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିବେ। ଖାଲି ଘରରେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରହିପାରିବେ କିପରି?
ଧର୍ମୋଽର୍ଥଶ୍ଚ ଗୃହଂ ଚୈତତ୍ ତ୍ରଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଶଗଂ ଯତଃ । କାଂତାଧର୍ମ ଧନାଧୀନା ତଯୋର୍ନାଶେ ନ ତିଷ୍ଠତି
ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଘର— ଏହି ତିନିଟି ନାରୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ। ପତି-ପ୍ରେମ ଉପରେ ଧର୍ମ ଓ ଧନ ନିର୍ଭର କରେ; ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ।