ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମ୍ମତୀର୍ଥଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ମହାଭାଗସ୍ତପ୍ତଵାନୁତ୍ତମଂ ତପଃ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୁରୁଣା ଧର୍ମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତେନ ତୀର୍ଥଂ କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵେନ ନାମ୍ନା ଚ ଚିହ୍ନିତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ଧର୍ମଶୀଲଃ ସମାହିତଃ
ସେ ତୀର୍ଥକୁ ତାଙ୍କର ନାମରେ ନିଜେ ପବିତ୍ର କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ଧ୍ୟାନସହିତ ସ୍ନାନ କରେ, ହେ ରାଜା,
ଆସପ୍ତମଂ କୁଲଂ ଚୈଵ ପୁନୀତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ କଲାପ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାପରେ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଉତ୍ତମ କଳାପ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ବହୁ କଷ୍ଟରେ ସେଠାକୁ ପହଁଚି, ଧ୍ୟାନସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବା ହୁଏ।
ସୌଗଂଧିକଂ ଵନଂ ରାଜଂସ୍ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ମାନଵଃ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ମଣିଷ ସୌଗନ୍ଧିକ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧଚାରଣଗଂଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରାଃ ସ ମହୋରଗାଃ । ତଦ୍ଵନଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ବନକୁ କେବଳ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ।
ତତୋ ହି ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ନଦୀନାମୁତ୍ତମା ନଦୀ । ପ୍ଲକ୍ଷାଦେଵୀ ସ୍ମୃତା ରାଜନ୍ମହା ପୁଣ୍ଯା ସରସ୍ଵତୀ
ତାପରେ ସେ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ପ୍ଲକ୍ଷାଦେବୀ ନଦୀ ଅଟୁଛି, ହେ ରାଜା, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ସରସ୍ୱତୀ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ଵଲ୍ମୀକାନ୍ନିଃସୃତେ ଜଲେ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ଭୂଇଁ ଚିହ୍ନରୁ ବାହାରୁଥିବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଈଶାନାଧ୍ଯୁଷିତଂ ନାମ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଷଡ୍ଗୁଣଂ ଯନ୍ନିପାତେଷୁ ଵଲ୍ମୀକାଦିତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଈଶାନାଧ୍ୟୁଷିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ବାଲୁକା ଗୁହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହିଠାରେ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ।
କପିଲାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଵାଜିମେଧଂ ଚ ଵିଂଦତି । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରାତନୈଃ
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ହଜାର କପିଳ ଯଜ୍ଞ ଓ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ପୁରାତନ ଲୋକେ ଏହି ଦେଖିଛନ୍ତି।
ସୁଗଂଧାଂ ଶତକୁଂଭାଂ ଚ ପଂଚଯଜ୍ଞଂ ଚ ଭାରତ । ଅଭିଗମ୍ଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଶତକୁମ୍ଭା ଓ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ହେ ନରମଣି, ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ତ୍ରିଶୂଲପାତ୍ରଂ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥମାସାଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ସେଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ତ୍ରିଶୂଳପାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଣପତ୍ଯଂ ଚ ଲଭତେ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନ ସଂଶଯଃ । ତତୋ ରାଜଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗଣପତି ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ନିବାସ ରାଜଗୃହକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଶାକଂଭରୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଶାକେନ କିଲ ଭାରତ
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶାକମ୍ଭରୀ ବୋଲି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଭାରତ, କୁହାଯାଏ ଯେ, ସେ ଦେବୀ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଶାକ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ।
ଆହାରଂ ସା କୃତଵତୀ ମାସିମାସି ନରାଧିପ । ଋଷଯୋଽଭ୍ଯାଗତାସ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ଭକ୍ତାସ୍ତପୋଧନାଃ
ମାସ ପରେ ମାସ, ହେ ନରାଧିପ, ସେ ଦେବୀ ଶାକକୁ ଆହାର କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ଆସିଥିଲେ।
ଆତିଥ୍ଯଂ ଚ କୃତଂ ତେଷାଂ ଶାକେନ କିଲ ଭାରତ । ତତଃ ଶାକଂଭରୀତ୍ଯେଵଂ ନାମ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ହେ ଭାରତ, ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଶାକ ଦେଇ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ନାମ ଶାକମ୍ଭରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଶାକଂଭରୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ । ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଷିତଃ ଶାକଂ ଭକ୍ଷଯେନ୍ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ
ଶାକମ୍ଭରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତିନି ରାତି ଧରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ଭାବରେ କେବଳ ଶାକ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଶାକାହାରସ୍ଯ ଯତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଷୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଭଵତି ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଛଂଦେନ ଭାରତ
ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ଶାକ ଖାଇଲେ ଯେତେକ ଫଳ ମିଳେ, ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ସେଇ ଫଳ ଏଠି ମିଳେ, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସୁଵର୍ଣାଖ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତ୍ର କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ରୁଦ୍ରମାରାଧଯତ୍ପୁରା
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଵରାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂଁଲ୍ଲେଭେ ଦେଵୈରପି ସ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନ୍ । ଉକ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନେନ ପରିତୁଷ୍ଟେନ ଭାରତ
ସେଠାରେ ସେ ବହୁତ ବର ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିବା ତ୍ରିପୁରାରୀ କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଅପି ଚାତ୍ମାପ୍ରିଯତରୋ ଲୋକେ କୃଷ୍ଣ ଭଵିଷ୍ଯସି । ତ୍ଵନ୍ମୁଖଂ ଚ ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ତିନି କହିଥିଲେ, 'ହେ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହେବ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମ ମୁହଁରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତତ୍ରାଭିଗମ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵୃଷଧ୍ଵଜମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଗାଣପତ୍ଯଂ ଚ ଵିଂଦତି
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ରାଜା, ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ଗଣପତି ସ୍ଥିତି ମିଳେ।
ଧୂମାଵତୀଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଷିତୋ ନରଃ । ମନସା ପ୍ରାର୍ଥିତାନ୍କାମାଁଲ୍ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତିନି ରାତି ରହିଲା ପରେ, ଧୂମାବତୀ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ।
ଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧେ ନରଥାଵର୍ତ୍ତୋ ନରାଧିପ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଦେବୀଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନରଥାବର୍ତ୍ତ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ହେ ନରାଧିପ। ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକ—
ମହାଦେଵପ୍ରସାଦେନ ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ଗଚ୍ଛେତ ଭରତର୍ଷଭ
ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ପାଏ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ବିଦାୟ ନେବା ଉଚିତ।
ନାରଦଉଵାଚ-। ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର କାଲିଂଦୀତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ରାଜା, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜା, ମଣିଷ କେବେ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତ୍ତେ ପୃଥୂଦକେ । ଅଵିମୁକ୍ତେ ସୁଵର୍ଣାଖ୍ଯେ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ନରଃ
ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, ପୃଥୂଦକ, ଅବିମୁକ୍ତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଯମୁନାଯାଂ ନରୋତ୍ତମ । ସ୍ଵର୍ଗଭୋଗେତିରାଗୋ ଵୈ ଯେଷାଂ ମନସି ଵର୍ତତେ
ସେଇ ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତି ନ ରଖି, ଯମୁନା ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରେ ।
ଯମୁନାଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ନାନଦାନେନ ସତ୍ତମ । ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯସଂପତ୍ତୌ ରୂପଯୌଵନତା ଗୁଣେ
ଯମୁନା ନଦୀରେ ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଧନ, ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଗୁଣ ମିଳେ ।
ଯେଷାଂ ମନୋରଥସ୍ତୈସ୍ତୁ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଯମୁନାଜଲମ୍ । ଯେ ବିଭ୍ଯତି ନରକାଦେର୍ଦାରିଦ୍ର୍ଯୋଽତ୍ର ସଂତି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆଶା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମୁନା ଜଳ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ନରକ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ।